Башкортстан Республикасы Мәгариф Министрлыгы
Бәләбәй шәһәре сәнгать бүлекчәле татар гимназиясе
Фатих Кәримгә
ачык хат
Әзерләде: 11 нче сыйныф укучысы
Хабибрахманов Илдус Илшат улы
Җитәкчесе: татар теле һәм әдәбияты
укытучысы
Фәттахова Люзия Назир кызы
Бәләбәй, 2018 нче ел
Фатих Кәримгә ачык хат
Сәлам Бәләбәйдән!
Исәнмесез, Фатих абый! Сезгә хат язучы Бәләбәй татар гимназиясенең 11 нче сыйныф укучысы Хәбибрахманов Илдус Илшат улы.
Без татар гимназиясендә татар әдәбияты дәресендә сезнең тормыш һәм иҗат юлыгыз белән таныштык. Сезнең матур шигырьләрегез йөрәк түрендә тирән урын алды. “Тирән күл”дәге 11 яшьлек малай күңелдә бигрәк тә кызгану хисләре уятты. Мин “Ак күгәрчен” шигырен сайлап алдым. Фатих абый, бу сез язган Дим буе. Шомыртлы, язгы Дим. Тормыш иптәшегез Кадрияне бик нык сагынгансыз, аның янына ак күгәрчен булып очарга әзерсез. Ул бердәнбер мәхәббәтегез һәм Туган ил белән бәйләнеш.
Мин бәләкәйдән үк сезнең иҗатыгызны яратып, өйрәнеп үстем. Җылы җәй көннәрендә су коенып, балык тотып, ямьле Дим буйларында үскәнсез. Сезнең шигырьләрегездә туган илебезгә, туган халкыбызга карата чиксез ярату чагыла. Гаиләгезгә, сөйгән кызларыгызга язган хатларыгызда аталарча хәстәрлек күренә. Үзегез сугыш кырларында булуга карамастан, хатыныгыз Кадрия апа һәм кызларыгызның хәлләрен белешеп, киңәшләр биреп, хатлар язып торгансыз.
Ә сугыш бик куркыныч нәрсә булган ул. Явыз дошман беркемне дә аямаган, олыларны да, сабыйларны да җәлләмәгән. Сезнең “Партизан хатыны” дигән поэмагызны күз яшьләрсез укып булмый. Сугыш картларны, хатын-кызларны да җәлләми. “Һөҗүм” шигырегездә сугыш солдатлары дошманны илебездән куып чыгарыр өчен үзләренең гомерләрен дә кызганмаганнар. Алар акыл һәм хәйлә белән фашисттан үч алганнар. Картлар да, балалар да үзләренчә фашист белән көрәшкәннәр. Бу сезнең күп шигырьләрегездә чагыла: “Үлем уены”, “Яңгыр астында”, “Тирән күл” һ. б
Фатих абый, сезнең иҗатыгызның сихри көче әле бик күп буын балаларын үзенә тартып торачак, киләчәк буында Туган илне ярату, аны саклау хисләре тәрбияләячәк.
1922-1924 нче елларда Бәләбәй педагогия техникумында укыгансыз. Әлеге көннәрдә ул бераз үзгәртелгән инде. Яңача җиһазландырылган. Аның керү өлешендәге стенасына ”Бу уку йортында 1922-1924 нче елларда Фатих Кәрим укыган” дигән сүзләр язылган тактаташ куелган. Ә инде татар теле кабинетында сезнең туган йортыгызның 1985 нче елда төзетелгән макеты саклана. Фатих абый, сезнең шигырьләрегез бик җиңел укыла, эчтәлекле, якын һәм Туган илгә багышланган. Һәр кеше өчен иң кадерлесе- Туган ил. Ул Туган иле өчен янып яшәргә тиеш, дип уйлыйм. Аны матурларга, ямьләргә тиеш. Шигырьләрегез аша сезнең Туган илне сөюегез һәм бик кадерләвегез чагыла. Сез — Туган илебезнең үрнәк алырлык улы.
“Үлем турында уйлама,
Илең турында уйла.
Илең турында уйласаң,
Гомерең озын була”, — дип язгансыз.
Әйе, Фатих абый, Сез Туган илне бик яраткансыз, гомерегезне биргәнсез, ул да сезне онытмый. Сезне искә алып, Ает авылында менә ничә ел рәттән инде шигъри кичә оештырыла. Бәләбәйдә бур урамга сезнең исем бирелгән. Ел саен уздырылган төбәкара “Илһам чишмәләре” шигърият фестивалендә иң оста шигырь язучыларга сезнең исемдәге премия бирелә. Сезне, Фатих абый, бар дөнья белә. Ничек дисезме? Сез шигырьләрегезне дәфтәр битенә каләм белән язгансыз. Хәзер сүзләрне компьютерда җыябыз, сайтка урнаштырсаң, теләгән һәр кеше карый, укый ала. Фатих абый, Сезне шатландырасым килә, Сезнең дә сайтыгыз бар, фотосурәтләрегезне, тормыш һәм иҗат юлыгызны сайттан да теләсә кем өйрәнә ала.
Рәхмәт, мең рәхмәт Сезгә! Сез сугышта коралыгыз белән генә түгел, иҗатыгыз белән дә дошманга каршы торгансыз бит. «Фатих Кәрим – һәр шигырь юлы белән Ватанга фидакарь хезмәт иткән җырчы һәм солдат. Аның Казан музеенда саклана торган шинеле генә түгел, кулъязмаларының соңгы битләренә кадәр пулялар белән тишкәләнеп беткән”-, дип язган Луи Арагон. Шундый авыр шартларда да унга якын поэма, баллада, йөзләгән шигырь, ике повесть һәм бер пьеса язарга өлгергәнсез.
Фатих абый, без сезнең Туган илне яратучы патриот булуыгызга сокланабыз. Сездән бу эшләрдә үрнәк алабыз. Безнең илебездә 2018нче ел-волонтерлар елы дип игълан ителде. Сез яшәгән елларда Тимур командасы булган. Алар авыр язмышлы әби-бабайларга, ятим балаларга ярдәм күрсәткәннәр, тимер-томыр, чүпрәк, хәтта сөяк җыеп, хөкүмәткә тапшырганнар, дип сөйләде миңа әбием. «Волонтер» — инглиз теленнән «үз теләге белән ярдәм итүче» дип тәрҗемә ителә. Алар элеккеге тимурчыларны хәтерләтә. Нинди генә чаралар үткәрелгәндә дә алар актив катнашырга омтылып торалар. Укучылар яки яшьләр арасында тырыш, уңганнар гына волонтерлык эшен җиренә җиткереп башкара ала. Алар ихластан хәйрия эшләрендә дә катнашалар, ялгыз картларга, өлкәннәргә, ятимнәргә ярдәм итәргә ашыгалар. Берьяктан аларны социаль хезмәткәрләр белән дә тиңләп була, ләкин волонтерларга хезмәт хакы түләмиләр. Белгәнебезчә, меңләгән кеше үз гомерендә бик күп яхшылыклар эшли, чит-ятка да ярдәм кулы суза һәм моның өчен бернәрсә дә сорамый. Моның белән ул үзенә канәгатьләнү ала, игелек кыла, кешелек җәмгыяте каршындагы бурычын үти.
Укучыларны, яшүсмерләрне һәм яшьләрне берләштергән волонтерлар төркеме һәр районда оештырыла. Башкалардан аерылып тору өчен элегрәк кызыл, хәзер инде «Волонтер» дип язылган ак төстәге футболкалардан йөриләр. Аларны район күләмендә үткәрелүче чараларның барысында да диярлек очратырга мөмкин. Гадәттә, кулларында махсус тартмалар, урналар да була. Алар шул рәвешле азкеремле гаиләдә үсүче мохтаҗ балаларга, ятимнәргә акчалата ярдәм күрсәтү өчен тырышалар, хәйриячелек белән шөгыльләнәләр. Волонтерларны укытып, яңалыкларга өйрәтеп тору өчен 3 ай саен районның яки шәһәрнең белем бирү үзәгенә җыялар. Бу укуларда катнашу өчен волонтерларның акцияләр үткәрүе һәм аларда актив катнашуы шарт. Аларның эш планнарына елга-күл буйларын чүп-чардан тазарту, авыру кешеләргә,бигрәк тә балаларга операция ясау өчен акча җыю, халыкка мәдәни чаралар оештырып күрсәтү, авыр хәлдәге күп балалалы гаиләләргә кием-салым җыеп бирү, сугыш вакытында югалган солдатларны эзләү һәм тагын башка бихисап эшләр кертелгән.
Безнең гимназиябездә дә бу эш күптәннән алып барыла. Һәр ел саен “Күп балалалы гаиләләргә ярдәм ит” акциясе оештырыла. Без, укучылар, укытучылар, өйләребездән кием-салым, уку кирәк-яраклары алып киләбез дә авыр хәлдәге балаларга таратабыз. Язгы көннәрдә “Саф чишмә” акциясе үткәрелә. Шәһәребезнең күрке булган изге чишмәбезне чүп-чардан тазартып кына калмыйбыз, тирә-ягын матурлауда да катнашабыз. Изге эшләрдән күңелләр рәхәтләнеп, киңәеп киткәндәй була. Гимназиябездә күп еллар зур көч салып эшләгән хезмәт ветераннарына да ярдәм кулы сузарга тырышабыз. Фәүзия Мәхмүдова, Рәкыя Садри кызы,Зәбирә Хәләф кызы да безнең игътибардан читтә калмый. Хәлләрен белеп, кирәк булса, ярдәм итеп торабыз. Шулай итеп,Фатих абый, хәзерге яшьләрдә дә илне, халыкны ярату хисе бик көчле. Сез бүләк иткән якты, тыныч тормышта изге эшләр белән шөгыльләнү сезнең алда булган бурычыбызны үтәүнең бер кыйпылчыгы булса икән. Сезнең алда бурычны үтәү мөмкин түгел,әлбәттә. Ләкин без тырышырбыз. Илебездә изгелек чәчкә атсын, сугышлар,начарлыклар булмасын өчен барысын да эшләрбез.
Колагымда һаман сезнең шигырь юллары яңгырый:
Үләм икән, үкенечле түгел
Бу үлемнең миңа килүе,
Бөек җыр ул — Бөек Ватан өчен
Сугыш кырларында үлүе.
Әйе, үзегез яу кырында батырларча һәлак булсагыз да, иҗатыгыз белән Сез безнең күңелләрдә җыр булып яшисез, безнең буын өчен үрнәк булып торасыз. Илебезнең күген башка беркайчан да сугыш уты капламасын, әниләребезнең, балаларның күз яше түгелмәсен, дөньялар тыныч торсын иде! Сезнең батыр хезмәтегезне һичкайчан онытмабыз.Сезгә лаеклы алмаш булып үсәрбез. Киләчәк буын сезнең белән. Ярый, хуш булыгыз. Тыныч йоклагыз. Без сезне онытмабыз. Сезнең кебек татар телен, туган илен җирен, суын, халкын яратучы, саклаучы, киләчәк буынга тапшыручы булып үсәчәгебезгә һич тә күңелегез шикләнмәсен! Сез — безнең хәтердә!
Бәләбәй шәһәре татар гимназиясенең
11 нче сыйныф укучысы
Хабибрахманов Илдус Илшат улы.
метки: Балаларын, Суфиян, Безна, Халык, Авылна, Учагында, Халыкны, Кешелекло
I.Кереш.
1.Ә.Еники иҗатының үзенчәлекле яклары:
- а)халыкчанлыгы;
- б)гадилеге;
- в)моңсулыгы;
- г)моңлылыгы.
II.Төп өлеш. Монда тема тулысы белән ачылырга тиеш. Төп тема: “Учагында ут сүнмәсен…”
1.Бу сүзләр нәрсә аңлата? Әңгәмә.
Халыкның рухи байлыгы бервакытта да саекмасын, кимемәсен, милләт үткәнен хөрмәт итсен, кеше үзенең туган җирен, туган телен, гореф-гадәтләрен, йолаларын онытмасын дигән сүз ул. Әлеге теманы Ә. Еники ничек киләчәк буынга җиткерергә тели соң? Рухи байлык нәрсәне аңлата? (Рухият кешенең эчке дәньясы, күңеле, аңы дигәнне аңлата. Мирас — 1) халыкның чорлар аша тупланып килгән иҗаты, көнкүреш әйберләре (мәсәлән, “Халык җырлары — безнең бабаларыбыз тарафыннан калдырылган иң кадерле вә кыйммәтле мирастыр” .Г.Тукай); 2)элекке һәм хәзерге буын арасындагы охшашлык, уртак сыйфат.
Менә шушы рухи хәзинәне саклап калу өчен, Ә.Еники гүзәл әсәрләр яза. Ул “Әйтелмәгән васыять”тәге Акъәби образы аша шуларны безгә җиткерергә тели.
- Акъәби образына хас сыйфатларны ачыклау.
Акъәби – иң кешелекле, иң шәфкатьле, бала җанлы ана, балаларына ихлас күңелдән тәрбия биргән, хезмәт сөючән, киң күңелле, сабыр, мәрхәмәтле кеше. Ул гомере буе хәләл кәче белән яшәгән. Балаларын илгә файдалы, укымышлы итеп үстерергә тырышкан, ире белән матур тормыш кичергәннәр. Бу – аның шатлыгы, куанычы. Ләкин аның күңеле тыныч түгел. Балаларының туган туфрактан читләшүенә Акъәбинең җаны әрни.
- Акъәбинең җаны нәрсәләргә сыкрый?
Олы улы рус кызына өйләнә. Әби моны милләтеннән читләшү дип саный. Оныклары белән әби үз телендә сөйләшә алмый. Алар башкортча белмиләр. Бу турыда автор сүзләрен цитата итеп кулланырга мөмкин: “…Ах, бу тел юклыгы! Карчыкның тел өйрәнер вакыты күптән үткән шул инде, әмма Суфиян, юньсез, ник балаларына, ичмасам, әбиләренә дәшә алырлык кына үзебезчә берничә дистә сүз өйрәтмәде икән?”
Монда башка шагыйрьләрнең тел турында язган шигырьләреннән өзекләр, яисә мәкальләр (“Тел-ананың теләге,тел-анасының баласына иң кадерле бүләге”, “Иң татлы тел-туган тел, анаң сөйләп торган тел”, “Туган тел-бер генә…”, “Әдәп башы-тел” һ.б.) китерергә була.
План.
I Кереш өлеш.
II.Төп өлеш.”Учагында ут сүнмәсен…”
1.Акъәби-иң кешелекле,шәфкатьле ана.
2.Халкыбызның рухи хәзинәсе саекмасын:
а) туган теле;
3 стр., 1025 слов
Сочинение на татарском языке туган авылым
… аның әсәрен өйрәнә башлаган кереш дәрестә үк укучыларга сочинение темаларын тәкъдим итәләр. Укучы сочинениене … әрен тыңлата, чигү чигәргә өйрәтә. Күргәнебезчә, бу теманы ачу өчен укучы туган авылының тарихын, … кирәк. Әдипнең «Хәят» повестенда хатын-кызның рухи байлыгы, үз-үзен тотышы, татар әдәбиятында аңа … -иҗади сочинение язарга яңа гына өйрәнә башлаган укучылар өчен, әлбәттә, бу кыен тема. Шуңа к …
- б)туган җире;
- в)буыннар бәйләнеше;
- г)гореф-гадәтләр,йолалар.
3.Акъәбинең әйтергә теләгән васыятьләре.
III. Йомгаклау.”Әйтелмәгән васыять” хикәясенең бүгенге көндә әһәмияте, тәрбияви йогынтысы.
а) Туган җирне олылау. Акъәби гомерен Юлкотлы авылында уздыра. Аңа авылның һәр кешесе, һәр йорты, үзенең кош-корты, кәҗәсе, авылның гүзәл табигате кадерле. Менә аңа шушы иң кадерле нәрсәләре белән аерылышырга вакыт та җитә. Ул авырып китә һәм кызы Гөлбикә белән кияве аны шәһәргә алып китәләр. Аңа өйләрендә уңайлы шартлар тудыралар, тәрбиялиләр, җылы мөнәсәбәттә булалар. Бу аларның әниләренә карата кешелекле булуларын күрсәтә. Ләкин әбинең барыбер җаны тыныч түгел. Ул үзенең Юлкотлысын сагына. (Әсәрдән өзек китерелә).
Туган җир, туган як, туган ил тойгысы – кеше күңелендә бишек җыры белән бергә уянган иң җылы хисләрнең берсе. Бу тойгы кеше гомере буена үсә, көчәя, байый.
б) Акъәби балаларына васыятьләрен әйтә алмыйча китә. Балалары аның сүзләренә игътибар итмиләр, карт кешенең яшьләр өчен әйтергә теләгән иске сүзләре дип карыйлар. Әмма, бу тыйнак, тавышсыз, киң күңелле өлкән кешенең үз балаларына, бүгенге буынга васыять итеп калдырырдай мөһим фикерләре, изге уйлары бар: “Туган авылны, туган туфракны, канат чыгарган ояны ташламасыннар иде… Ике сүзнең берендә “Туган ил” дисез, ә Юлкотлы нәрсә соң?” – ди ул. Димәк, туган халкыңа, аның рухи байлыгына, гореф-гадәтләренә хөрмәт саклау мөһим. Рухи байлыкның иң кадерлесе — Туган тел. Моннан тыш, буыннан-буынга күчеп килгән ядкарьләр бар. Сандыктагы әйберләр — буыннарны тоташтырып торучы хәзинә. Шуны киләчәк буынга тапшырырга тиешле кеше — Акъәби. Балалар аны шушы бөек вазифаны үтәүдән мәхрүм итәләр. Ни рәвешле? (Җаваплар тыңлау.)
IV.Дәресне йомгаклау.
Укытучы сүзе:
Без сочинение язуга әзерлек эшләре алып бардык. Барлык әсәрләр дә хәтердә сакланмый. Әмма кайбер күренекле әсәрләрдәге вакыйгалар гомер буена диярлек истә тора, синең рухи дөньяң белән бергә яши. “Әйтелмәгән васыять” — менә шундый әсәрләрнең берсе. Ул гади, һәркемгә аңлаешлы, һәркемнең күңел түрләренә үтеп керерлек итеп язылган.
Милләт үзенең рухи нигезен югалтып таркала. Аны ничек саклап калырга? Ә.Еники шул сорауга җавап эзли. Милләтнең рухи нигезен саклап калу — әдип иҗатындагы төп проблема.
“Учагында ут сүнмәс…”
Әсәрнең сюжеты:
Рухи байлык, әлбәттә, үткәннәр, үлгәннәргә түгел, тереләр өчен, бүгенге һәм киләчәк өчен кирәк.
Торгынлык чорында безнең әдәбият халыкның рухи байлыгы темасын, милли мәсьәләләрне читләтебрәк үтәргә тырышты, проблеманы иң дөрес, заманча хәл итү – аны кузгатмау дип санады. Ә.Еники исә моның хәерлегә булмаячагын күпләрдән алдарак сизеп алды. Акъәбинең васыять-теләкләре халык тормышын рухи төссезләндерүгә каршы юнәлгән, ул киләчәк буыннар яшәешен бай эчтәлекле, матур итеп күрергә тели.
Уртаклашу
АНА ХАКЫ.
(Әмирхан Еникинең “Әйтелмәгән васыять”
хикәясе буенча 7 нче сыйныф өчен дәрес эшкәртмәсе)
Татар теле һәм әдәбият укытучысы:
Гайсина Гузяль Абдулбариевна
Тема. Ана хакы
(Әмирхан Еникинең Әйтелмәгән васыять” хикәясе буенча)
Максат.
1. Дидактик: Әмирхан Еникинең үзенчәлекле хикәяләү остасы икәнлеген төшендерү; “Әйтелмәгән васыять” хикәясендә детальләр һәм символларны өйрәнү;
2. Үстерешле: Укучыларның әсәргә анализ ясау күнекмәсен үстерү;
3. Тәрбияви: Укучыларда уңай образлар аша шәфкатьлелек, миһербанлылык, игелеклелек сыйфатлары тудыру. Безнең иң кадерлеләребез булган әниләребезгә карата ихтирам, хөрмәт, көчле мәхәббәт хисләре тәрбияләү.
Метод: әңгәмә, өлешчә эзләнү.
Алымнар: анализ, әңгәмә, мөстәкыйль эш, шәхескә юнәлдерелгән укыту технологиясе.
Дәрес тибы. Белемнәрне тирәнәйтү һәм системалаштыру.
Җиһаз.
-
Ә.Еники портреты, мультимедиа проекторы, китаплар, рәсемнәр, сандык.
Эпиграф: ”Ана — бөек исем,
Нәрсә җитә ана булуга;
Хатыннарның бөтен матурлыгы,
Бөтен күрке ана булуда…”
Һади Такташ.
-
Тактада плакатлар: 1. “Тел югалтса егет – ил югалткан,
Сүз югалтса – иле оялган” (Р.Әхмәтҗанов)
2. “Үзенең үткәнен оныткан халыкның киләчәге юк”
(Ш.Мәрҗани)
3. “Рәхәт булса да торган җир,
Сагындыра туган ил”(Җыр)
4. «Ә.Еники – күңел карурманының тургае”
Дәреснең планы.
I.Кереш:
1. Хәерле көн, кадерле укучылар!
2.Уңай психологик халәт тудыру.
Гомер – мизгел. Тормыш үзәненнән
Үтүләре ай-һай тиз икән.
Үтеп киткәч, сагынып сөйләр өчен
Түмгәгенә кадәр үз икән.
Укытучы сүзе: Укучылар, бүген без сезнең белән ана хакы, ана васыяте, балаларның ата-ана алдындагы бурычы турында сөйләшү алып барачакбыз. Бу тема кешелек дөньясы барлыкка килгәннән бирле яши, ләкин соңгы елларда әлеге мәсьәлә кискенләште, тискәре вакыйгалар кешеләрнең күңелләрен тупасландырды, җирдә шәфкатьсезлек, кешелексезлек артты.
Укытучы: Бүген без Ә.Еники иҗатын өйрәнүне дәвам итәбез. Дәреснең төп максаты: “Әйтелмәгән васыять” хикәясен анализлауны дәвам итү, әсәрдәге детальләр һәм символларны өйрәнү, әсәргә анализ ясау күнекмәсен үстерү.
Ана – бөек исем.
Ана – ул дөньяда иң бөек кеше. Һәркем әнисенә карата йөрәгендә иң изге хисләрне саклый. Әниләр алдында бурычыбызны без гомер буена да түләп бетерә алмыйбыз. Һәрберебез әниләребезгә карата иң матур, иң назлы сүзләрне генә әйтәбез. Әмма дөньяда мәрхәмәт белән явызлык та янәшә йөри шул.
(“Әнкәмнең догалары” җыры яңгырый )
Ана — бөек исем,
Нәрсә җитә ана булуга;
Хатыннарның бөтен матурлыгы,
Бөтен күрке ана булуда…”
Һади Такташ.
Безнең якташ шагыйрьләребез дә шигырьләрен әниләргә багышлаганнар. Берничәсен тыңлап узыйк.
Ирек Маһиянов: “Әнкәй”
Булат Сөләйманов: “ Син кояшым минем”
Ана – шәфкать диңгезе.
«Ата-анагызга игелек итегез, сезгә дә балаларыгыз игелек итәр”.
Сез төндәге йолдыз сыман –СЕЗ ӘНИ….
II. Укытучы Ә хәзер “Әйтелмәгән васыять” хикәясенең сюжетын искә төшерик.
Әсәрдә бер сюжет сызыгы бар.
Әсәрнең сюжетында 3 зур өлеш, вакыйга бар:
1. Акъәбинең авылдагы тормышы.
2. Шәһәрдә авырып ятуы.
3. Акъәбинең үлеме.
Кыскача һәрбер вакыйганы кабат карап чыгыйк әле.
Ана – бик яшьли үлеп китсә дә ана, ә баласы – сакалы агарып бетсә дә бала – мәңге бурычлы бала.
1. Акъәбинең авылдагы тормышы турында искә төшереп сөйләгез.
Укучы. Акъәби далада кизәк җыеп йөргәндә, үзенең авыру икәнлеген сизеп ала. Кайтып ята. Әбинең карты якты дөнья белән мәңгегә саубуллашкан, балалар төрлесе-төрле якка таралышып беткәннәр. Акъәби өйдә берьялгызы торып кала. Һәр көнне балаларының кайтып керүләрен өзелеп көтә. Әмма алар сирәк кайталар шул: эшләре күп. Әбинең саулыгы көннән- көн начарлана. Ләкин аны күршеләре ташламый, керәләр, хәлен белешеп торалар, чәен куеп эчерәләр, кош-кортын карыйлар, өен җылыталар. Авыл халкы көченнән килгән шәфкатьне кызганмый.
Укытучы. Авыл халкы бер-бер беренә карата, чынлап та, ярдәмчел. Күңелең киң булса, бөтен илгә бер шырпы җитә, ди халык. Ә бу әсәрдә без моны бигрәк тә кем образы аша күрәбез?
Укучы. Күршедәге яшь хатын Гарифә образы аша. Ул Акъәбинең ашау—эчүен кайгырта, йорт-җиренә һаман күз-колак булды. Карчыкның хәлен белешеп торды, ә инде авыруның хәле бер дә алга бармагач, балаларына хәбәр итте.
Укытучы. Укучылар, олыгайган кешеләргә, Акъәбидәй ялгыз калган карчыкларга без дә миһербанлы булыйк, игелекле эш вә гамәлләр күбрәк кылыйк. Гарифә образы безгә үрнәк булып тора.
2. Шәһәрдә авырып ятуы. “Өй ялгыз кала бит”
Акъәбинең авылдашлары белән саубуллашып шәһәргә китәр минутлары җитә. Изге туфрактан, авылдашларыннан аерылып китү аңа бик тә кыен була.
Менә ул шәһәрдә — балалары янында. Ул үзе бер бүлмәдә ята. Урын-җире чиста, тамагыннан да өзмиләр, тик әбинең җаны тыныч түгел.
Әбинең кызы белән киявенең тормышы үз агымына бара да бара.
Еш кына кунаклар да килеп китә, туган-тумачалар да гөрләшеп утыра. Тик ялгыз бүлмәдәге карчыкка гына берәүнең дә исе китми.
Бары тик шагыйрь кергәләп, аның үткәнен, хәлен белешеп ала, үзенең әнисе юклыгыннан моңая: “Әни яшь балаларга гына түгел, өлкәннәргә, менә минем кебек сакаллы кешеләргә дә кирәк ул”, — ди.
-
Акъәбинең үлеме.
Укытучы. Менә без әсәрнең иң дулкынландыргыч, күңелдә аеруча авыр тәэсирләр калдырган өлешенә килеп җиттек. Табиблар балаларына әниләренең тиздән үләсен хәбәр итәләр. Инде нишләргә? Бу турыда аңлату өчен укучылар әсәр өзеген сәхнәләштерергә өйрәнделәр. Иҗади өй эшен карыйбыз, соңыннан нәтиҗә ясалачак.
Төркем чыгышы. Катнашалар: автор – Эльвина, кияү – Артур, Гөлбикә (кызы) – Снежана, Суфиян – Ленар.
Автор. Врачлар кызы белән киявенә карчыкның тиздән үлеп китү ихтималын әйттеләр. Бу хәбәр аларда зур борчу тудырды. Мәетне юу бар, җыештыру, озату бар. Ә алар бу эшләрнең тәртибен белмиләр. Юарга, кәфенләргә карчыкларын да табар иде, бәлки мулласын да чакырыр иде, ләкин болар барысы да бик мәшәкатьле эш бит… Ахырда кияве әйтте:
Кияү. Гөлкәй бүтән чара юк, әбине больницага салырга кирәк. Нишлисең инде, үләргә булгач кайда да барыбер…. Аның каравы балалар кадерле әбиләренең үлемен күреп, куркып елашмаслар…
Улы Суфиян. Што сез, кадерле әниебезне өйдә үлмәсен өчен генә болницага илтеп салмакчы буласыз!? Оятын ничек күтәрерсез, хурлыгын кая куярсыз! Юк, мин риза түгел!
Кияү. Каенагай, син безгә бер сүз әйтергә дә хакың юк! Без аны авылдан алып килеп, ай ярым өебездә карадык. Әгәр дә больницага саласың килми икән, үзегезгә аласың да кайтасың! Сиңа да ана бит ул! (Суфиян аптырап Гөлбикәгә карый)
Гөлбикә. Миңа карама, мин арыдым, мин берни эшли дә алмыйм (елый).
Акъәбинең сулыш алуы көннән- көн кыенлаша бара. Якты дөнья белән саубуллашыр көннәре якынлаша. Балалары алдына аны соңгы юлга озату мәшәкатьләре килеп баса. Һәртөрле сәбәпләр табып, аның теләгенә каршы килеп, әниләрен больницага озаталар. Үзләренчә, биредә аңа хөрмәт күрсәтәләр, врачлар карый. Ләкин күп тә үтми, Акъәби күзләрен мәңгегә йома.
Балалары зур кешеләр булсалар да, газиз әниләренең соңгы васыятен үтәмәделәр. Алай гына да түгел, 3 көн гомере калган әбине квартираларында үлмәсен, үзләренә мәшәкать булмасын дип, больницага илтеп салалар. Ул шунда җан бирә.
Акъәбине больницага җибәрер алдыннан балалары арасында чыккан бәхәс күңелдә авыр хисләр уята. Адәм баласы укып кына кеше була алмый икән. Ул, беренче чиратта, кешелекле, мәрхәмәтле булырга тиеш, дигән фикер уята.
Дәресебезнең икенче өлешенә Наҗар Нәҗминең шигъри юллары белән кыска гына йомгак ясап китик.
Укытучы. Әмирхан Еники эчке дөньяны тасвирлаганда детальләр, психологик диалог, символларга еш мөрәҗәгать итә. Бу Әмирхан Еникинең “Әйтелмәгән васыять” хикәясендә аеруча ачык күренә.
-
Нәрсә ул әдәби деталь?
Укучылар фикере тыңлана.
Деталь — әдәби әсәр тудыруда катнаша торган әйбер, сызык, хәрәкәт, күренеш.
Укытучы Әдәби детальләр кеше рухын чагылдыруда актив катнаша.
Әсәр пейзаж белән башланып китә. Әйдәгез әле, шул юлларны кабат күздән кичерик. “ Йомшак кына җәйге җил исә… Дала буйлап кылганнар йөгерә, кылганнар йөгерә. Ефәк чукларын еш-еш селкеп, акрын гына кыштырдап, бик тырышып һәм бик кабаланып йөгерә кебек алар…”
Нинди образ белән очрашабыз?
Укучы. Әлеге юлларда дала пейзажы тасвирлана.
Укытучы. Әйе, язучы стилендә дала пейзажы — милли традицияләрнең яңаруын искәртеп торган онытылмас бизәк. Күз күреме җитмәслек еракларга сузылган дала башкорт халкының хөрлек яраткан ашкынулы характерын, киң күкрәк авазы булып ишетелгән куәтле моңнарын бик тулы чагылдыра. Димәк, “дала” образы, сезнеңчә, нинди образ?
“Дала” образы — халыкның борын-борыннан килгән туган җире, туган моңнары, бөтен яшәү образы, тарихы.
Хикәянең герое Акъәбинең тормышын башкорт даласыннан башка күз алдына китереп булмас иде: Аксылу, Аккилен, Акҗиңгә, Акъәби булып, аның баскычлы тарихы, мәгънәле дөньясы , моңсу табигате, рәнҗеш тулы җырларында чагылып-чагылып китә торган ярсу батырлыгы кылганнар символында гәүдәләнә.
Укытучы. Ә дала нинди?
Укучы Тын, буш, моңсу да.
Укытучы. Пейзаж әдәбиятта танып белү вазифасын да үти дибез. Тын, буш, моңсу да булган дала сезнеңчә нәрсәне символлаштыра?
Укучы. Кечкенә генә булган Юлкотлы авылыннан яшьләр шәһәргә китә. Миңлебай карт сүзләреннән аңлашылганча, Юлкотлы яланнарын тоташтан сөреп бетергәннәр. Иске чикләр, иске чокырларның исемнәре барысы да күмелеп калды шунда, ди автор.
Укытучы Әсәр үзәгендә кем образы тора?
Укучы — Әсәр үзәгендә Акъәби образы куелган. Аның уй-тойгылары, үтә кешелекле һәм җитди уй-омтылышлары тасвирлана. Бу образда халык рухы, аның борын-борыннан килгән гореф-гадәтләре чагылыш таба
.
Укытучы Тагын Акъәби турында ни әйтә аласыз?
Укучы. Акъәби гомере буена хәләл көче белән көн күргән, киң күңелле, кешелекле, бала җанлы, ирне ир итеп тоткан, балаларына ихлас күңелдән тәрбия биргән, хезмәт сөючән кеше. Балаларын илгә файдалы, укымышлы итеп үстерегә тырышкан.
Укытучы. Акъәби балаларының олы дәрәҗәгә ирешүләренә ихлас күңелдән куана. Ләкин аның җаны тыныч түгел Ул нигәдер борчыла? Сез ничек уйлыйсыз, Акъәби ни өчен өзгәләнә?
Укучы. Балаларының читкә чыгып китүләренә җаны сыкрый, җитмәсә туган авылларына бик сирәк кайталар.
Укытучы. Сезнеңчә, әбинең борчылуы урынлымы?
Укучы. Әсәрдән күренгәнчә, олы улы Суфиянның рус кызына өйләнүен бик авыр кичерә. Акъәби моны башкорт халкыннан йөз чөерү, читләшү дип саный, чөнки оныклары Татьяна, Светлана, Геннадий, Борислар әбиләренә дәшәрлек башкортча бер авыз сүз белмичә үсәләр. Суфиян гаиләсендә башкорт милләтенең теле, гореф-гадәтләре югалган.
Укытучы. Повестьта хәзерге заманның ашкынулы адымнары белән халык тәҗрибәсе, традиция -гадәтләре янәшә куела Яңадан искә төшерик әле, нәрсә соң ул васыять?
Укучы Васыять – берәүнең үлем алдыннан әйтеп калдырган теләге, үтенече.
Укытучы. Ә ни өчен әсәр “Әйтелмәгән васыять” дип атала?
Укучы.- Акъәби балаларына васыять әйтеп калдырырга тели.
Укытучы. Нинди васыять турында әйтергә тели икән?
Укучы. Акъәби балаларына туган телне күз карасыдай кадерләп сакларга, гореф-гадәтләрдән аерылмаска, туган нигезне онытмаска кирәк дип әйтеп калдырырга тели..
Укытучы. Акъәбинең әйтергә теләгән васыятьләреннән иң кирәклесе дип кайсын саныйсыз?
Укучы. Акъәби үзен мөселманча җирләүләрен тели. Ләкин аның бу теләге дә кабул булмады.
Укытучы. Аны соңгы юлга озатканда шагыйрьнең сүзләре бик гыйбрәтле. Әйдәгез, кабат шул юлларга күз салыйк әле.
“Кадерле дуслар, без ак күңелле, пакь күңелле әсәебездән мәңгегә аерылдык. Әйе, ул барыбызның да уртак әсәебез иде. Алай гына да түгел, мин, һич икеләнмичә, аны башкорт халкының изге җанлы анасы дияр идем. Әмма нәрсә беләбез без аның хакында? Күрә белдекме без аның шул изге җанын, пакь күңелен, ак уйларын?.. ”
Шагыйрь, карчык кебек үк, борынгы йолаларның онытылмаска тиешлеге хакында фикер йөртә. Әби каберендә аның хакында иң дөрес, иң соңгы сүзне әйтеп калдырырга тели. Ләкин, кызганычка каршы, аны ахыргача тыңлап та бетермиләр, киресенчә, тиргиләр.
Әсәр ахырында, Акъәбинең әйтелмәгән васыятен әйтеп бетерергә теләгәндәй, авылдан әбинең яшел сандыгы килеп төшә. Укучылар, ә бу сандыкта ниләр бар?
Укучы. Сандыкта Акъәбинең ак бәз кәфенлеге иң өскә куелган. Ниләр генә юк бу сандыкта: чуклы камчы, саф көмештәй челтәрләп эшләнгән чулпы һ.б. Монда Акъәбинең әби-бабасыннан, нәселеннән килгән борынгы сәнгать өлгеләре тупланган. Без биредә “яшел сандык” детале белән очрашабыз.
Укытучы. Сандык эчендәге предметларның һәркайсы диярлек мәгънә вазифасын үти. Ул әйберләр — башкорт халкының күпьеллык хәзинәсен, буынара бәйләнешләрне, тулаем тарихи-милли яшәешен чагылдыра торган символлар.
Уйлап караыз әле, ил анасының кәфене нәрсәне аңлата.
Кәфен – тирән мәгънәне аңлата торган символ. Халыкның күптәнге йоласы.
Укытучы. Акъәбинең яшел сандыгы, андагы кәфенлек, балаларын да уйланырга мәҗбүр итә. Үлгән әниләре аларның күзен ачты. Газиз балалары үз әниләрен мәңгелек белән тоташудан мәхрүм итүләрен кәфенлекне күргәч кенә аңлый алдылар. Шуңа күрә алар “хәтта бер-берсенә күтәрелеп карарга ничектер кыймадылар”.
Димәк, укучылар, “яшел сандык” детале нәрсәне аңлата?
Укучы. Халыкның рухи байлыгын.
Укытучы. Кабат әсәргә кайтыйк әле. “Дала буйлап кылганнар йөгерә. Шул кылганнар арасыннан таякка таянган Миңлебай карт килә. Әйтерсең ул — безнең ерак бабаларыбыздан килгән илче, безне Акъәби васяте белән тоташтыручы үлмәс көч, арадашчы.
Аның :”Кайтыр, насыйп булса кайтыр… Ә син учагың карый тор, учагың… Учагыңда утың сүнмәсен”,- ди.
Ә ни өчен Миңлебай карт: “Учагыңда утың сүнмәсен”,- ди. ?
Укучы. Чөнки Миңлебай карт Акъәбинең ялгызлыгын аңлый. Әгәр ул-бу була калса, ягъни Акъәби үлә-нитә калса, нигезнең бетәчәген искәртә. Балалар туган нигезгә, туган җиргә кайтсыннар, нигезне онытмасыннар, ташламасыннар, учакны сүндермәсеннәр, милләтебезнең рухын-гореф-гадәтләрен, йола –тарихын онытмасыннар, сакласыннар дигәнне аңлата.
Укытучы. Әсәрне кабатлап, анализлап чыкканнан соң, әсәрдә күтәрелгән проблемаларны санап чыга алабыз инде.
Алар: 1) тормышта лаеклы шәхес булу.
2)үткән тормышны онытмау.
3)туган туфрак, нигез, халыкны онытмау.
4)ана хакын хаклау, ананы рәнҗетмәү.
5)исәннәрнең кадерен, үлгәннәрнең каберен белү.
Балык кылчыгы алымы ярдәмендә әлеге фикерләрне проблема итеп алып, факт һәм сәбәпләрне билгеләп, нәтиҗә ясыйк
Акъәби гомере буе игътибарын юнәлтергә тырышкан борын-борынгыдан килгән милли гореф-гадәтләр, йолаларга хөрмәт балаларда ничек чагыла?
Укучы. Ата-баба йоласы, гореф-гадәтләренә хөрмәт юк. Аларны кирәксенмиләр. Өлкән буынга алмашка кыйблалары итеп мәрхәмәтсезлекне сайлаган шәфкатьсез буын килә.
Йомгаклау.
Укытучы.
Акъәби — халык анасы. Аның васыяте – халыкка васыять. Әгәр аның васыятен ишетмәсәк, безнең телебез, халкыбыз, гореф-гадәтләребез юкка чыгачак. Әсәрдәге Шагыйрь образы — шуның сагында.
(“Әнкәй бәгърем” җыры яңгырый)
Дәреснең эпиграфына игътибар итегез әле.
Ана — бөек исем,
Нәрсә җитә ана булуга;
Хатыннарның бөтен матурлыгы,
Бөтен күрке ана булуда…” Һади Такташ.
Ана хакы, әниләребез алдындагы бурыч, дибез. Аналар алдында барыбызда бурычлы.
Бары тик әнкәйләрнең догалары, хәер-фатихалары гына яшәү көче бирә. Безгә аларның фатихаларын алу өчен, күп көч куярга кирәк. Аларның кадерләрен исән чакта белик.
Елатмагыз әниләрегезне,
Төнге тәрәзәләргә каратып:
Догаларын, керсез теләкләрен
Биргән алар сезгә яратып.
Елатмагыз әниләрегезне,
Күз төбәтеп юллар чатына:
Онытмагыз – сезне төп нигездә
Әнкәегез йорты чакыра.
Рефлексия:
Кадерле балалар, әйдәгез, һәрчак әниләргә мәрхәмәтле булыйк. Аналарның хакын хаклыйк, иманлы булыйк, әти-бабаларыбыз нигезен, гореф-гадәтләрне, бабаларыбыздан килгән йолаларны онытмыйк.
Минемчә, бу әсәр, Акъәби образы сезнең күңелләрегездә озакка сакланыр. Әби-бабаларыгызга, әти-әниләрегезгә, өлкәннәргә карата игелекле булуыгызны телим. Аларны яратыгыз, хөрмәтләгез, рәнҗетмәгез. Һәм дәресебезне Туфан Миңнуллинның “Әниләргә булган буручны КЕШЕ булып кына түләп була” дигән сүзләр белән тәмамлыйсым килә.
Өй эше. 1.Бүгенге дәрес материалларына таянып үзегезнең әбиегез турында кечкенә презентация төзеп килегез.
2.Татар халкының бер йоласы буенча мәгълүмат тупларга. ( Ике өй эшенең берсен сайлап алырга.
Билгеләр кую.
Обновлено: 09.03.2023
дидактик – Ә. Еникинең «Әйтелмәгән васыять” әсәрен өйрәнүне тәмамлау, тулы анализ бирү;
үстереш – бәйләнешле сөйләм телен, фикерләү сәләтләрен үстерү, әсәр белән эшләргә өйрәтү, укучыларның артистлык сәләтләрен ачу, рольләргә бүлеп уйнарга өйрәтү, сәхнәләштерелгән композиция аша «Әйтелмәгән васыять” әсәрендәге образларны тулырак ачу;
тәрбияви — әсәр нигезендә укучыларда әти-әниләргә, туган якка, туган нигезгә, гореф-гадәтләр, йолаларга, рухи хәзинәләребезгә карата хөрмәт, җаваплылык хисе тәрбияләү, әхлак тәрбиясе бирү.
Дәрескә алдан әзерлек эшләре.
Укучылар үз теләкләре белән ике төркемгә бүленәләр, сәхнәләштерү өчен өзекләр әзерлиләр, сәхнә киемнәре, реквизитлар табалар, үз әбиләре турында презентацияләр, чыгышлар әзерлиләр, Ә.Еникинең әсәрләрен укыйлар.
Полный текст материала “Әмирхан Еникинең “Әйтелмәгән васыять” әсәрен йомгаклау”.7 класс, татар әдәбияты (.docx) смотрите в скачиваемом файле.
На странице приведен фрагмент.
Спасибо за Вашу оценку. Если хотите, чтобы Ваше имя
стало известно автору, войдите на сайт как пользователь
и нажмите Спасибо еще раз. Ваше имя появится на этой стрнице.
Есть мнение?
Оставьте комментарий
Упражнения на технику чтения и понимания прочитанного
Тонкости и секреты работы в Яндекс.Почте
Как работать с детьми с СДВГ в обычном классе?
Отправляя материал на сайт, автор безвозмездно, без требования авторского вознаграждения, передает редакции права на использование материалов в коммерческих или некоммерческих целях, в частности, право на воспроизведение, публичный показ, перевод и переработку произведения, доведение до всеобщего сведения — в соотв. с ГК РФ. (ст. 1270 и др.). См. также Правила публикации конкретного типа материала. Мнение редакции может не совпадать с точкой зрения авторов.
Для подтверждения подлинности выданных сайтом документов сделайте запрос в редакцию.
О работе с сайтом
Мы используем cookie.
Публикуя материалы на сайте (комментарии, статьи, разработки и др.), пользователи берут на себя всю ответственность за содержание материалов и разрешение любых спорных вопросов с третьми лицами.
При этом редакция сайта готова оказывать всяческую поддержку как в публикации, так и других вопросах.
Если вы обнаружили, что на нашем сайте незаконно используются материалы, сообщите администратору — материалы будут удалены.
Татары и Татарочки запись закреплена
Әмирхан Еники – «Әйтелмәгән васыять» әсәре
Аудиокитап + текст
Зур рэхмэт!
Эта татская сказка встречается в учебниках родной литературы.
Казалось, ничего скрытного в этом нет. Бабушка — Акъәби хочет сказать своим родным, что бы её похоронили по-мусульмански, но, к сожалению, этого не происходит.
Показать полностью.
Итак к скрытому смыслу: В сказке есть 5 (!) главных ОБРАЗА: 1) Акъәби
2)Шагыйрь (поэт)
3)Миңлебай (дед, который видел уже смерть 4-го поколения своей родни)
4)Учак (костёр)
5)Сандык (сундук)
Акъәби в этой сказке представляет собой религию.
Шагыйрь — совесть
Дед — история
Учак — память и история.
Сандык — сама религия.
Итак, после смерти бабушки, её хоронят по христианским обычиям.
На похоронах появляется Шагыйрь и говорит сыновьям бабушки про них правду, а они, в свою очередь, прогоняют его.(Им совестно, но они заглушают совесть)
И так, уже после похорон, её дети приходят к сундуку и достают 4 вещи: 1)күмелчек (мусульмане не хоронят в громах, а хоронят в спец. красных эмм.. так скажем носилках)
2)одежда отца (сыновья даже не знали, где он похоронен, тк.к. занимали высокие должности в столице и не приезжали в родную деревню)
3)Кнут(символ власти и силы)
4)наряды
Сыновья и дочеря, что бы заглушить совесть ставят в сторонку платки для носилки и отвозят в театр одежду отца.
Кнут, как символ власти оставляют себе.Ведь сейчас в моде не красота, а власть и сила.
Наряды оставляют на память.
В конце рассказа дочь бабушки дед встречаются, где дед спрашивает»Вернулась ли бабушка» на что ответили «Нет, мёртвые не возвращаются». На что дед ответил «Нет, возвращаются/, надо главное во время подкинуть дров в ОГОНЬ (УЧАК).
Вот и всё. Не нарушайте связи между поколениями. Чтите традиции и религию!
Әни – һәр кеше өчен иң якын, иң кадерле кеше. Ул безгә әлеге дөньяда яшәү хокукын, тормыш биргән. Бала иң беренче сүзендә “әни” дип, юкка әйтмидер. Һәр әни үзенең баласы турында кайгыртып калмыйча, анда кешелеклелек, әдәплелек сыйфатларын да тәрбияли. Әни безне мөстә – кыйль фикер йөртергә, үзебезнең хаталарны танырга ярдәм итә. Тормышның булачак һәм үткән көннең кадерен белергә өйрәтә. Нәкъ әни безгә кешенең кадерен белергә, туганнарың турында кайгыртырга, өлкәннәрне хөрмәт итергә өйрәтте. Бары әни генә синең уңышларыңа һәм ирешкән дәрәҗәләреңә чын күңелдән куана.
Әни – безнең киңәшче.Ул безгә дөресен әйтүче, хаталарыбызны төзәтеп, туры юлга бастыручы. Хәтта өлкән кешеләр дә еш кына әниләренә мөрәҗәгать итәләр. Һәр кеше үз әнисен үзенчә ярата: кемдер аңа матур сүзләр белән эндәшсә, кемдер өй эшләрен эшләргә ярдәм итә, әнисе турында кайгырта. Начар әниләр булмый. Әни кеше беркайчан да үз баласын алдамый. Җир йөзендә һәр әни баласы өчен хәтта сәламәтлеген дә кызганмый. Әни безнең яратуны таләп итмичә, чын күңеленнән, ихластан ярата.
Әлбәттә, мин үземнең әниемне яратам һәм хөрмәт итәм. Ул минем бик яхшы, юмарт һәм гадел. Үзеңең серләреңне сөйләп була торган, гел киңәшләр сорап була торган кешең булуы – зур бәхет. Әнием кояш кебек, гел балкып, һәрберебезнең күңелен күрүче нур кебек. Аннан башка дөньяны күз алдына китерергә дә куркам. Әнием мине бик күп нәрсәләргә өйрәтте. Мин аңа бик рәхмәтле.
Һәрберебез дә әниләрнең эшләгән яхшылыклары өчен рәхмәтле булырга тиеш. Беркайчан да үз әниеңне онытма, чөнки аны дуслар да, акча да алыштырга алмый.
Әниегезнең кадерен белегез һәм яратыгыз!
“САМЫЙ ДОРОГОЙ ЧЕЛОВЕК”
Мама – это самый родной, близкий и дорогой человек для каждого из нас. Она дала нам самое ценное, что мы имеем – нашу жизнь. Не зря первое слово, которое произносит ребёнок — “мама”. Каждая мама не только заботится о своём ребёнке, но и старается привить ему самые лучшие человеческие качества. Мама учит нас самостоятельно принимать решения, признавать свои ошибки. Она учит нас ценить жизнь и каждое прожитое мгновенье. Именно она научила нас ценить людей, заботиться о близких и уважать старших. Только мама всегда будет искренне радоваться нашим успехам и достижениям.
Конечно же, я очень люблю и уважаю свою маму. Она у меня очень добрая и справедливая. Какое же это счастье осознавать, что есть человек, которому в любой момент можно рассказать что-либо или поделиться каким-то секретом и быть уверенным в том, что всё это останется между вами. Моя мама, как солнце, светит каждому в нашем доме. Я даже боюсь представить, что бы я без неё делала. Мама научила меня многому, я безумно благодарна ей за это.
Каждый из нас благодарен своей маме за всё, что она делает для нас. Не нужно никогда забывать о своих матерях, ведь никакие друзья, деньги не смогут заменить нам нашу родную маму.
Читайте также:
- В тупике ли герои пьесы на дне сочинение
- В поисках радости сочинение
- Сочинение о памятнике татищеву в тольятти
- Пантелеев на ялике сочинение рассуждение
- Примеры личности из литературы сочинение
Ачык хат
- Подробности
- Опубликовано 23.01.2015 09:22
- Просмотров: 1406
Исәнме, дустым Галия!
“Яңарыш” битендә “Ай янында якты йолдыз” дигән истәлекләреңне укып, синең өчен бик шатландым. Ниһаять, бай эчтәлекле язмаларың белән безне алгы көннәрдә дә сөендерерсең дип уйлыйм һәм “Юллар, юллар…” дигән китабыңның дәвамын укырбыз дип өметләнәм. Мәкаләңнең исемен укыгач ук, сәхнәдә көчле моңлы тавышы белән җырлап торган Хәят апа күз алдыма килеп басты.
“Зөләйха” татар халык җыры – аның яраткан җыры. Залда утырган тамашачылар тып-тын, ә янында елмаеп, ападан күзен алмыйча скрипкада уйнап тормыш иптәше, таянычы Хәлит абый тора.
Хәят апа турындагы истәлекләрем белән мин дә бүлешергә булдым. Хәят апа безнең якларга 1957 елны килүен яза. Ә миңа ул вакытта 5 яшь. Күз алдымда: зифа буйлы, уртадан ярылып озын кара чәчләрен үреп төшергән матур кыз кибеттән чыгып килә…
…Зәйнетдиновлар Янек авылы мәктәбендә эшлиләр, ә мин башлангыч классларда укыта идем. Алар казлар үстерәләр иде. Хәят апа тәмле итеп каз шулпасы пешерә, өстәл тулы татар халык ашлары.
Укытучы эшенең авырлыгын үз җилкәләрендә үткәрсәләр дә, 5 балалары да әти-әниләре юлын сайлыйлар. Апа белән абый үз хезмәтләрен яратып, бар күңелләрен, көчләрен биреп эшләделәр, балаларына укытучы һөнәрен сайларга юл күрсәттеләр. Зур оныгын кече яшьтән үз көчләре белән карап үстерделәр, Рита да укытучы.
Сөйкемле, эшчән, картайса да үз матурлыгын югалтмаган Хәят апаны авыл халкы зурлый, хөрмәтли. Без аны бик яратабыз, чөнки ул һәркемгә кулыннан килгән кадәр булышырга тырыша, ягымлы сүзләре белән юата белә, иң мөһиме, ул бу өч авылны газиз туган авылы кебек йөрәк җылысын биреп кабул иткән.
Хәят апа үзенең язмасында болай ди: “… бу өч авыл халкына чын күңелдән рәхмәтемне белдерәм. Шушы зур мәгънәле сүзләрендә аның безне яратуы, үз күрүе чагыла.
Галия! Ә менә Венера апаның: “Елама, нәнәү, күлмәгеңне яматырсың хәзергә, зурайгач, яхшы күлмәк тә киярсең…” – сүзләре фәрештәләрнең “амин” дигән минутларына туры килгәндер. Син бит институтта укыганда үзеңнең зифа буйлы гәүдәңә килешеп торган затлы күлмәк-костюмнарың белән аерылып тора идең.
Әйе, кайгылы, авыр чаклар тормыш сукмагында сине әйләнеп үтмәде. Нишлисең, язмыштан узмыш юк.
Галия! Алла сиңа түземлек, көч бирсен, шатлыклы бәхет кенә елмайсын иде.
Гөлнура ФӘЙЗУЛЛИНА,
Вагай районы, Юрмы авылы.
Качественная укладка линолеума или как сделать правильно прикатку линолиума
метки: Мэхэббэт, Татарча, Кандалый, Жырчысы, Хыялымдагы, Турында, Хисен, Буларак
Ответ №1
Г. Кутуйның “Тапшырылмаган хатлар” әсәрендә гаилә, әдәп-әхлак
мәсьәләләреннең күтәрелеше.
Г. Кутуй үзен шагыйрь, драматург, прозаик, публицист, тәрҗемәче буларак таныткан, үз заманының әдәби хәрәкәтендә кайнаган җәмәгать эшлеклесе.
Алга омтылыш, тормышның һәр өлкәсендә зарур үзгәрешләр, гомуми җанланыш, капма – каршы карашлар бәрелеше әлеге сәләте тулы файдаланылмаган хатын – кызны да иҗтимагый яшәеш мәйданына чыгара. Гадел Кутуй исә кордашлары арасында нәфис затларга мәдхия җырлаучы буларак аерылып тора, алданрак бара. Һәм менә нәкъ хатын – кыз бөеклеген данлаган “ Тапшырылмаган хатлар “ повесте аны бөтен дөньяга танытты. Кечкенә генә күләмле, гади итеп язылган әсәр ни өчен бүгенге көндә дә популярлыгын югалтмады! Минем уйлавымча, иң саф, иң олы хис – мәхәббәт хисе, балаларны пар канатлы нигездә тәрбияләү – гаиләнең төп кануны, кешенең күңелен биреп эшли торган һөнәри хезмәте һәм, гомумән, бу тормышта бәхетле кеше булып яшисе килеп яшәү теләге, чорлар, гасырлар, буыннар алышынса да, үзенең асыл кыйммәтләрен, мәгънәсен югалтмый.
Г. Кутуйның “Тапшырылмаган хатлар” әсәренә бүгенге көн күзлегеннән чыгып, әдәп-әхлак каннуннарын, яшәешебезнең асыл кыйммәтләрен, дин нигезләрен, җәмгыятебездә барган үзгәрешләрне аңлап, хөкүмәтебезнең гаиләләрне кайгыртуга йөз белән борылуын күреп заманча бәя бирү актуаль мәсьәләләрнең берсе.
“Тапшырылмаган хатлар” повесте исеменнән үк күренгәнчә, эпистоляр жанрда, ягьни хатлар рәвешендә язылган. Әсәрдә дүрт хат – дүрт сюжет сызыгы бар. Беренчесе – мәхәббәт тарихы, икенчесе – гаилә тарихы, өченчесе – хезмәт юлы тарихы, дүртенчесе – бәхетле булырга теләү тарихы. Бу тышкы бүленеш кенә түгел, бәлки идея-композицион бүленеш. Һәр хат повестьта күтәрелгән проблеманың билгеле бер ягын сәнгатьчә хәл итүгә буйсындырылган. Аларның барысын да Галия образы ялгый, беркетә, мәхәббәт, гаилә мәсьәләреннән хатын-кызның җәмгыятьтә тоткан урыны, бала тәрбияләү, кешенең үз хезмәтенә җаваплы мөнәсәбәте кебек проблемаларга кадәр үсә.
«Тапшырылмаган хатлар» повестеның төп темасы – мәхәббәт. Г. Кутуй, гаҗәеп зур осталык һәм җылылык белән, Галия образын психологик үсештә күрсәтә. Галия Казанда рабфакта укый. Искәндәрне очрата, аңа чын күңелдән гашыйк була.
4 стр., 1557 слов
Мәгърифәтче Г.Исхакый повестьларында хатын-кыз язмышын чагылдыру үзенчәлекләре
… ә. Шулай ук хатын-кызны санга сукмаган, аны бары тик физиологик теләкләр канәгатьләндерү объекты итеп кенә санаган җәмгыять тә, Гаяз Исхакый раслаганча, инкыйраз ө … Ул әле өйләнмәгән иде» (1916) әсәрләрендә хатын-кызның гаиләдәге урынын, ана мәхәббәте, бала хакы кебек гомумкешелек … кешенең үз-үзен тотышын, аның нинди тәрбия алуына һәм, гомумән гаиләви-әхлакый мөнәсәбәтләргә генә кайтарып калдыру кебек …
Мәхәббәт искиткеч гүзәл хис, ул кешегә яңа яшәү көче, энергия, тормышына шатлык өсти торган, илһам, дәрт бирә торган серле, сихри бер халәт. Мәхәббәт кыенлыкларны, авырлыкларны җиңәргә булыша, яшәү дәрте сүнгәндә дә, кем өчендер бик кирәк булуыңны аңлау, аның өчен генә яшәү – мәхәббәтнең могҗиза тудыра алуына ышандыра. Мәхәббәт хисен тормыш азагына кадәр вакламыйча, кадерләп саклау – кешенең тормышын тулыландыручы иң зур бәхет. Кызганыч, безнең геройларыбыз икесе арасында туган олы мәхәббәт хисен ахырга кадәр саклый алмыйлар. Бу очракта Искәндәрне генә гаепләп калдыру дөрес түгел. Алар икесе дә гаилә корып яшәргә әзер кешеләр түгел, ә гаилә кору өчен кешедә җаваплылык һәм төп тәрбияне биргән нигез – гаилә, ата-ана җылысын, назын тоеп, гаилә тәрбиясе нигезендә үсәргә кирәк. Искәндәрнең алдагы тормышы турында сөйләнми. Галия ата-ана назы, гаилә җылысы күрмәгән, гомумән, гаилә тормышының нинди булырга тиешлеген аңлап җитмәгән, яшь, беркатлы, тәҗрибәсез кыз. Искәндәр белән Галия ир белән хатын булып гаилә корып яши башлагач та, аларның кимчелекләрен аңлатырга, киңәш бирергә янында әти-әниләре юк.
Галия белән Искәндәр яратышып өйләнешәләр. Бергә китап уку, роль өйрәнү. Искәндәр Галияне ярата, спектакльдән соң ул, мәсәлән, гримын да сөртмичә өенә ашыга. Чөнки, ди ул Галиягә “мин бу рольне син күрсәткән төзәтмәләр белән, сине сөеп, синең турыңда уйлап, син биргән шатлык эчендә уйнадым. ”-ди.
Әмма озакламый гаилә күгендә болытлар куера башлый.
Без – сугыш елы балалары,
Ачы язмыш безне сынаган.
Тормыш авырлыгын без күтәреп,
Күпме сыгылсак та сынмаган.
Онытырга телим – мөмкин түгел,
Яралары калган йөрәктә.
Әл дә булса минем үткәннәрем
Төшләремә кереп йөдәтә.
Мылтык тотып дошманга каршы атакага күтәрелмәделәр, ут эчендә үлем белән йөзгә-йөз очрашмадылар алар. Фронтка китәргә яшьләре җитмәде, сугыш чыкканда балалар гына иде бит әле. Әмма каһәр суккан ул сугыш алар язмышына да үтеп керде, өмет -хыялларын чәлпәрәмә китерде, балачак бәхетеннән мәхрүм итте. Ут эченә кермәсәләр дә, сугыш михнәтен ай — һай нык татыдылар: көч җитмәстәй авыр хезмәттә ватылдылар, ятимлек ачысын да белделәр, ач үлем белән күзгә-күз очраштылар.
Минем әбием, Хәмидуллина Раушания Мәннәф кызы, 1937 елның 16 мартында Арча районы (хәзерге Әтнә раойны) Каенсар авылында туган.
Сугыш елларын искә алып, ул безгә истәлекләр, башыннан кичкәннәрне еш хәтеренә төшереп сөйли:
“1941 елны сугыш башланды. Миңа ул вакытта 5 яшь иде. Әтине сугышка алдылар, әнигә 4 бала калдык. Бөтен тормышның авырлыгы әни җилкәсенә төште. Сугыш вакытында Мәскәүдән 3 балалы хатынны кайтардылар. Аларның балалары кечкенә иде, без алар белән уйнап йөрдек. Тагын 3 гаилә кайтты. Аларның бернәрсәләре дә юк иде, авыл халкы белән без аларның ашарларына бирдек. Шулай итеп, сугыш тәмамлангач, алар барысы да өйләренә кайтып киттеләр.
Без, 7 классны бетергәч, колхоз эшенә й өрдек. Ул вакытта тормыш бик авыр, куп итеп налоглар салалар иде. Безгә әтидән зур, таза йорт калды. Шуның өчен безнең әнигә бик куп налог салдылар. Әтидән калган ак өйне сатып, налог түләдек.
“Налогыңны вакытында түләмәсән, 4 балаңны интернатка урнаштырабыз, үзеңне төрмәгә җибәрәбез”, — дип куркыттылар.
Мин 1945 елны укырга кердем. Түбән Көектә без 7 класс укыдык. Бертуган энем белән мин тырышып колхозда эшли башладык. Печән чаптык, урман да кистек, кул машиналары белән көне-төне ашлык суыра идек. Ул вакытларда бөтен бала-чаганың аякларында чабата, күтәрмәле башмак. Шуны киеп, Түбән Көек мәктәбендә 7 классны тәмамладык.
Шулай итеп, без тормыш арбасына җигелдек. Сугыш беткәч, кайсыбер балаларның әтиләре сугыштан кайта башлады. Без дә, әти кайтыр, дип көтеп тордык. Көннәрдән беркөнне Югары Көек авылыннан бер кеше килде.
Әнигә: “Сез әтиегезне көтмәгез, без аның белән бергә идек.
Бервакыт безне немецлар чолгап алдылар. Без шул вакытта урман эченә кереп качтык”, — ди.
Әти пулемёт янында яраланып егылган. Безгә төшкән кешеләр урманга кереп качканнар. Әти: “Егетләр, мине дә калдырмагыз!” – дигән. “Үзебез дә чыга алмабыз дип, Мәннәфне үзебез белән ала алмадык”, — дип әйтте Югары Көек кешесе. Шулай итеп, безнең әти авыр яраланып калган. Шуннан соң инде без әтинең кайтуына өметебезне өздек. Без, үсеп җитеп, чып-чын колхозчы булып эшли башладык. Тормышлар рәтләнеп китте” – ди, әбием .
Әбием 1961 елны килен булып Бәрәскә авылына килгән. Ул колхозда төрле эшләрдә эшләгән: амбарда ашлык суырган, ашламада эшләгән, җәй көннәрендә печән җыйганнар. Колхоз председателе вазыйфасын Гатауллин Абдулла башкарган.
1990 елны бабам Әхәт авырып үлеп киткән. Кызганычка каршы, мин бабамны хәтерләмим. Әбием аны гел мактап искә ала. Бабам егет вакытта ук сабантуйларда көрәшеп, баш батыр булып калган. Ул – бик күпләрне матур көрәше белән сокландырган. Ә бабамның
Габделхәй исемле абыйсы спортның 5 төре буенча “Спорт мастеры” исеме алган.
Әбием бабам Әхәт белән 3 бала тәрбияләп үстергәннәр: 2кыз, 1 ул. Хәзерге көндә һәрберсе үз гаиләләре белән яшиләр.
Олы кызы, Корбанова Зөлфия апа Бәрәскә авылында ире Рәис белән 2 кыз тәрбиялиләр. Зөлфия апа мәдәният йорты җитәкчесе булып эшли. Рәис абый колхозда хезмәт куя. Зөхрә апа ире Фәрит белән 2 кыз үстерде, Айгөл апа белән Алсу апаның үз гаиләләре бар.
Хәзерге көндә әбием улы Ленар, килене Лилия тәрбиясендә яши. Безне, 3 оныкны, тәрбияләргә ярдәм итә. Әбием, тик кенә утырмый, безне мәктәптән, тәмле ризыклар пешереп каршы ала.
“Безнең авылда кешенең кадерен беләләр, икмәген биреп торалар, вакытында акчасын да бирәләр. Бездән калган кешеләр дә шулай рәхәт яшәсеннәр” — дип дога кыла әбием.
“Хәзерге вакытта мин бик бәхетле, Аллаһка шөкер. 5 онык һәм 3 оныкчыкны үстерергә булыша алам. Бик күп авырлыклар күрсәк тә, Аллаһы Тәгалә бәхетле картлыкны да күрергә насыйп итте. Хәзерге тормышыбыз бик әйбәт, өйләребез җылы, ут, газ, су кергән. Шушы рәхәт тормышта, дөньяларга иминлек теләп, саулыкта-сәламәтлектә яшәргә язсын. Төшләргә кереп азаплаган сугыш афәтләре бүтән кабатланмасын…” – дип сүзен тәмамлады күпне күргән әбием.
Бик күп авырлыклар күргән әбиемә исәнлек – саулык, тыныч тормыш, балаларының, оныкларының, оныкчыкларының игелеген күреп озак яшәргә язсын иде!
Ә мин, бишенче оныгы, әбием белән горурланам. Хәзерге көндә Бәрәскә урта мәктәбендә 3нче сыйныфта белем алам. Безне сугыш ветераннарын, сугыш чоры балаларын, тыл ветераннарын хөрмәт итәргә, алар белән горурланырга, туган илебезнең патриотлары булып үсәргә өйрәтәләр.
Лидия Хәмидуллина,
Әтнә районы Бәрәскә урта
мәктәбенең 4нче сыйныф укучысы
Җитәкче: Айсылу Сәгъдиева