Сочинение къыш гелди на кумыкском языке 8 класс

Сочинение.

Къыш.

Бораны къары булан.

Етип гелди къышыбыз.

Къышны биз кёп сюебиз.

Къыш бизин къурдашыбыз.

А.Гьажиев.

Йылны
дерт заманы бар: язбаш, яй, гюз, къыш. Оланы арасындан мен къышны кёп сюемен.
Къыш – сигьрулу чакъ. Къышны аламатлары герюнюп тура. Кёкден уллу лопа-лопа
болуп йымышакъ къар геле. Орамлар къар кюртлерден толгъан. Бавланы, авлакъланы,
агъачлыкъланы къар къатлавлар япгъан. Бавгъа гирсенг къар япгъан тереклер,
бёлеклер бир тамаша ёмакъда йимик.

Буса
да, мен къышны янгыз арив чагъы саялы сююп къоймайман. Къышда акъ къар, таза
гьава, тюрлю-тюрлю ойнайгъан оюнлары юрегимни уллу къуванчы.

Таза
гьавада къурдаш къызларым булан бирев-биревге къар атып, чана чабып,
къаркъурчакълар этип ойнамагъа кёп сюебиз.

Мени
уллуанам гьар заман айта: «Къышда терен къар болса, язда бай гелим болар,» —
деп.

Бизге
шулай къуванчлы, шатлы къышлар кёп болсун.

Язгъан:
Бекеева Минара 5 «А» класс

Муалим:
Бекеева О.И.

Сочинение

«Гюз»

Гюз гелди, гетди къушлар,

Гюнеш шавласын яймай,

Гечелер къысгъа болуп.

Гюндюзлер узакъ болгъан

Йылны дерт заманы бар :Яз,язбаш,гюз,къыш.Оланы арасындан мен къышны кеп сюемен. Гюз лап да табиатны гезелли заманны.Саргьььылт япыракъланы йыртыллавугъун, узакъ янгурланы,мен кеп сюемен.Озокъда, къыш да арив оьзюню тазалыгъы, акълыгъы булан. Бав-бахчаларда, айлана якъдагъы агъачлыкълардагъы орман тереклер япырагъы тёгюлюп аякъ тюбюнгде лансыллай ва сигьрулу гьислени уята.

Дачаларда, бав-бахчаларда, къыр орманларда ер-ерде тереклени бутакъларында бишген оьгюзьемиш, ябушгъан, итбурун гюнню шавлаларына бёленип найнай эте, сукъландыра…

Язбашда да, янгы юхудан уянгъан къызъяшдай, табиат уяна, авлакълар яшыл от булан, бавлар чечеклер булан безенелер. Тек гюзню адам тергевлю къарамаса эс де этмес йимик аламатлары кёп бар.Гюзню гюню… Тунукъ кёкдеги булутланы артындан гюнеш, чубулдурукъну артындан яшынып-яшынып къарайгъан гелин йимик, уялчан къарай. Ел уьфюрюп тереклердеги ахырынчы япыракъланы юлкъуп ата, япыракълар оьзлер терекден даимге айрылгъанына инанма болмай, гьавада саркъып, ерде рагьатлыкъ таба. Себелейген увакъ янгур тереклени ялангъач къаркъараларындан четимсиз агъа. Терек тюпдеги къызыл, сари, боямыш япыракълардан бир тамаша хали согъулгъан деп эсинге геле. Оланы уьстюндеги янгурну тамчылары, ойлу гёзден тюшюп битмеген гёзьяш йимик йыртыллай. Исси якълагъа учуп барагъан къушланы пашман йыры адамны юрегин титирете.

Гюзню гёзел пашманлыгъы адамны гёнгюн пашман этсе де, язбаш гелип, табиат янгыдан яшнажакъ деген умут юрекни сёнме къоймай.

Гертиден де, гюз – йылны чинк де чомарт, инг де гёзел ва лап да бай заманы десек, гьакъыкъатгъа къыйышмай къалмас. Неге десегиз, гюзню гюзгюсю гьар абатда, гьар гюн дегенлей уьстде эсгерилген ёравларыбызны ачыкъ этип гёрсете.

Алдан берли адатлангъан кююнде, гьали де оьсюмлюкчюлюк булан машгъул болагъанлар бав-бахчаларда овощланы ва емишлени тюшюмюн къайтарывда гьаракатына гьаракат къошуп айланагъаны гёрюне.

МКОУ «Султанянгиюртовская СОШ им.Ю.А.Акаева»

Кизилюртовский район

Сочинение

«Гюз»(Осень)

Выполнила :Капачева Асиль8 «а»кл

Руководитель:Ханмурзаева Х.А

Язбаш

Бизин якълагьа ябаш гелген . Майны башлапгъы гюнлери .Айлана якъ яп-яшыл бархатдан гирип яшынгъандай герюне. Гьаваны асил ва атир ийислери бар ерни къуршай. Чакъны асил агъымындан адам тоюп болмай. Гьар тынышынг булан яшавгъа гьасиретлик тувулуна. Къойсув оьзенни агъымы шайлы жанлангъан. Оланы ягъасы булан тавдай гетерилген агъачлыкъ ,юртну уьч де янын къуршап ,гюнбатышда ерленшген.

Табиатны аривлюгю айрокъда къужурлу язбашда гёрюне. Яп-яшыл япыракъ ташлагъан тереклер , ясангъан къызлагъа ошай. Пайпелек ,мелевше чечеклер чечек ачгъан.

Къушлар бизин якълагъа къайтгъан.Бюлбюлню чарнаву къулакъгъа арив чалына.Жан-жанывар уяларындан чыкъгъан.Къой-къозулар отлукъларда,орманларда отлай.

Йылны бу гюнлеринде айлана ягъыбыздагъы табиат таныма болмасдай алмашына. Авлакълар, агъачлыкъ-орманлар, юзюмлюклер, бав-бахчаларыбыз лап да гёзел ва сигьрулу тюслерине бёленип сукъландыра. Жан-жанывар, къушлар бош турмай, гележек наслуларыны, варислерини гьайын этип, къыставуллукъда чабып-ёртуп, учуп айланагъаны ачыкъ болуп гёрюне…

Майсан — бизин республикабызда генг кюйде язлыкъланы чачыв ва кёп йыллыкъ оьсюмлюклени — юзюм борланы ва емиш тереклени орнатыв ишлер юрюлеген вакъти.

Белгили болгъаны йимик, бизин республикабызны авлакъларында ва бав-бахчаларында йылда бир миллион тонгъа ювукъ авлакъ ниъматланы тюшюмлери къайтарыла. Шону булан дазуланмайлы, гележекде оланы къадарын дагъы да артдырмагъа ва сан янын камиллешдиривге айрыча тергевню бакъдырма умут этиле.

МКОУ «Султанянгиюртовская СОШ им.Ю.А.Акаева»

Кизилюртовский район

Сочинение

«Язбаш»(Весна)

Выполнила ученица 11 «а» кл.Хазболатова Э

Руководитель:Ханмурзаева Х.А.

Сочинение на кумыкском языке про осень

Сочинение на кумыкском языке на тему «Гюз»

Написала ученица 8 класса Татарханова Залина

Учитель – Бекеева Оксана Изетиновна

Гюз гелди, гетди къушлар,

Гюнеш шавласын яймай,

Гечелер къысгъа болуп.

Йылны заманларындан мен гюзню сюемен. Озокъда, къыш да арив оьзюню тазалыгъы, акълыгъы булан. Язбашда да, янгы юхудан уянгъан къызъяшдай, табиат уяна, авлакълар яшыл от булан, бавлар чечеклер булан безенелер. Тек гюзню адам тергевлю къарамаса эс де этмес йимик аламатлары кёп бар.

Гюзню гюню… Тунукъ кёкдеги булутланы артындан гюнеш, чубулдурукъну артындан яшынып-яшынып къарайгъан гелин йимик, уялчан къарай. Ел уьфюрюп тереклердеги ахырынчы япыракъланы юлкъуп ата, япыракълар оьзлер терекден даимге айрылгъанына инанма болмай, гьавада саркъып, ерде рагьатлыкъ таба. Себелейген увакъ янгур тереклени ялангъач къаркъараларындан четимсиз агъа. Терек тюпдеги къызыл, сари, боямыш япыракълардан бир тамаша хали согъулгъан деп эсинге геле. Оланы уьстюндеги янгурну тамчылары, ойлу гёзден тюшюп битмеген гёзьяш йимик йыртыллай. Исси якълагъа учуп барагъан къушланы пашман йыры адамны юрегин титирете. Гюзню гёзел пашманлыгъы адамны гёнгюн пашман этсе де, язбаш гелип, табиат янгыдан яшнажакъ деген умут юрекни сёнме къоймай.

Выберите книгу со скидкой:

ПЕРВОЕ ЧТЕНИЕ. ШКОЛА ЖУКОВОЙ (ОБУЧАЮЩАЯ АКТИВИТИ +50 А5). ФОРМАТ: 160Х215 ММ. в кор.50шт

ОГЭ-2020. Литература (60х84/8) 20 тренировочных вариантов экзаменационных работ для подготовки к ОГЭ

ОГЭ. Литература. Новый полный справочник для подготовки к ОГЭ

Быстрое чтение за 10 дней

Скорочтение. Как запомнить больше, читая в 8 раз быстрее

Лучшее чтение на английском языке: Портрет Дориана Грея. Великий Гэтсби

Чтение на лето. Переходим в 6-й класс. 2-е изд., испр. и доп.

Математика. Новый полный справочник школьника для подготовки к ЕГЭ

Дошкольная педагогика с основами методик воспитания и обучения. Учебник для вузов. Стандарт третьего поколения. 2-е изд.

Считаю и решаю: для детей 5-6 лет. Ч. 1, 2-е изд., испр. и перераб.

БОЛЕЕ 58 000 КНИГ И ШИРОКИЙ ВЫБОР КАНЦТОВАРОВ! ИНФОЛАВКА

ОТКРЫТЫЙ УРОК ПО ДАРГИНСКОМУ ЯЗЫКУ НА ТЕМУ» ЗОЛОТАЯ ОСЕНЬ»

5 класслаб абхьибси дарс

Дарсла тема : И.И. Левитанла сурат х I ясибли сочинение

Дарсла мурад : сипатбарибси белк I ла чебкад бурсидешлуми ункъдирни, текстла гьабг I ергъидеш х I ясибли сагати бурсидешлуми гьаладях I ардукни,т I абиг I ятличи диги ак I ахъни, урусла художникунала суратуназир т I абиг I ятла жагадеш гьаргбирни.

3.Дарсла тема ва мурад гьаргбирни.

4.Буч I анти суратличил тянишбирни.

5.Суратла бух I набуцличила ихтилат.

6.Г I ибратлибиубси план цах I набирхъни.

7.План х I ясибли буч I антани пикруми дурни.

-Чина х I ердизах I елра нушани чебиулра секьяйда г I ебшнили жагабирулил т I абиг I ят, дикьулра г I ебшнила макьамти. Г I ебшни –тамашала замана саби.

— Имц I атигъунти художникунани халаси дигиличил чедиахъули сари чула мер-мусала т I абиг I ятла жагадеш. Илдала ургав сайри Исаак Ильич Левитанра.

2. Художникличила ихтилат.

25 дусла дух I нар илини делк I ун азирцад суратуни,эскизуни.

3. Дарсла тема ва бек I мяг I на гьаргдирни .

— Ишбарх I и нушани х I ядурдеш бирех I е сочинение белк I ес И.И.Левитанла « Мургьила г I ебшни» бик I уси суратличила.

4.Буч I анти суратличил тянишбирни .

-Репродукция( суратуни кадяхъили дахъдиахъни) чебиахъни дурх I нази.

5.Суратла бух I набуцличила ихтилат .

— Сегъуна асар лябкьули пейзажлизибад- марайси яра разиси? Сегъуна урк I ила х I ялани алк I ахъулив х I ушазир?

-Селичила сабив сурат? Сен илис « Мургьила г I ебшни» бихьибсив?.

-Дурх I ни,х I ушаб дигахъадарив худоржникли белк I унси ик I мерличир дагьардиэс?

-Се чебиулрая гьалабси мерличиб?

-Сегъуна сарив ик I ди махъла галгаби?

-Чичи мешудуцес дирех I е к I елра галга?

1.Художник ва илала лирический т I абиг I ятла сурат.

3. Дила урк I ила х I ялани,пикруми суратличила.

Художник ва илала лирический пейзаж .

Хъарихъла (кумекла) дугьби:

Шалати ранганала сих I рула замана

Лучшее сочинение на кумыкском языке» Мен танглама сюеген касбу»

МКОУ «Коркмаскалинская СОШ»

«Моя будущая профессия»

Написала ученица 11 «А» кл.

Учитель: Тавекелова У.А.

Мен танглама сюеген касбу.

Лап яш чагъымдан башлап, мен болажакъ касбум гьакъда ойлашма башладым. Гьалиги заман кеп тюрлю касбуланы арасында сайламагъа бек къыйын. Кеп ойлашгъан сонг, шо яшдан берли оюма гелеген, мен сав оьмюрюмню багъышлама сюеген – муалимни касбусуна токъташдым. Мени гьасиретлигимни гьакъында анам да кеп хабарлай. Гиччи заманымда анамны тиштабанларын да гийип, сумка да тагъып, орамдагъы яшланы жыйып муалим болуп ойнама кеп сюе эдим.

Мени гезюмден, муалимлик касбу лап да жамият учун агьамиятлы касбу, неге тюгюл инсанны къурулушунда муалим аслу ер тута, ону яратывунда къылыкъны, эдепни оьр уьлгюлерин, лап да гёрмекли къайдада оьзюн тутагъан, юрютеген болмагъа уьйрете, гележекдеги уьстюнлюклеге ёлун ача.

Мени бешинчиден башлап рус ва ана тил дарслардан береген муалмимим – Умгьани Аюбовна – бек пагьмулу, оьзюню ишин сюеген адам, бары да яшгъа бир йимик, бир гёзден къарайгъан ачыкъ юзлю къатын. Ол бизин класны руководители де дюр.Оьзюню бары заманын, билимин, гючюн бизге багъышлай, неге тюгюлол биз гьакъыллы, яхшы амаллы, гертиликни сюеген адамлар болгъанны сюеУ.Аюбовна бизин рус ва ана тилни уьйретмекден къайры айланадагъы яшавну яхшы янларын англамгъа уьйрете. О къатты да дюр, бек талап да эте, тек адилли тюз муалим де дюр. Бизин сююнчлерибизге сююнюп, гиччи къыйынлыкъларыбызгъа къайгъырма да къайгъыра, тюз ёлгъа да сала, къысгъача айтгъанда, бизин экинчи анабыз да дюр.

Тарбиягъа бакъгъан якъда четим масъалалары бар яшлагъа къол ялгъамагъа сюемен, ата-анадан аз тергев алагъан, оьзюню тенглилери булан янашыв табып болмайгъан яшлар булан ишлемеге сюемен. Олагъа кемек эте туруп гележекде жамиятны арасында насипли, оьзлеге инанагъан адамлар болмагъа къошум этежекмен деп эсиме геле. Гертиденде, дюньяны алышдырарман деп ойлашмайман, тек бир-эки адамгъа кёмек этме, тюз ёлгъа салма къаст этме ярайчы.

Болажакъ касбум гьакъда ойлашып йиберсем, школамдагъы муалимлериме къарап, бизин тарбияламакъ учун, билим бермек учун олар нечик къыйын тегегенин англайман. О буса, гертиден де, уллу гьюрметге лайыкълы гьал. Яшлар муалимине гьюрмет эте буса, ону абурлай буса, огъар гьашыкъ буса, ол береген предметни де сюежек, охумагъа да къаст этежек.

Мен билемен, тынч ёлну тангламагъа хыялым ёкъ. Бир-бирде оьзюмню гьалыма, имканлыкъларыма инанмай да йиберемен, Тек тез шо ойларымны къувалап, кютюп болмасдай зат ёкъ, эгерден оьзюню ишин сюйсе, яшланы сюйсе, яшавунгда алдынга салгъан мурадынга етишме тынч бола.

Шо саялыгъа да, мен яшлар магъа къарап уьлгю алардай, магъа ошамагъасюеген охувчуларым булангъы муалим болмагъа сез беремен.

Источник

Кумыкский язык сочинение осень

— Тур-турсана, мени Абдуллам, турсана!
Юрт ягъаны басып гелген явлар бар,
Ягъалагъа явлар гелди, урулду,
Сягъа тенгли батыр эрлер къырылды,
Къартны-къуртну къоймай тура къайтмагъа,
Показать полностью.
Къатын-къызны олжа тута сатмагъа!

Абдуллам юхлай болгъан, уянды:
— Турмайман, мен абайым, турмайман!
Башым авруй, мени абайым, оьлемен,
Оьлюмюмню бугюн сенден гёремен!

— Башынг авруй буса, мени Абдуллам, ят, юхла!
Бешиклеге сени салса, бише деп,
Гьайлеклеге салса дагъы, тюше деп,
Эки тизим бешик этип, чайкъадым,
Эки къолум къолбав этип, байладым,
Аямда алты ай къаймакъ ялатдым,
Тёбемде теке улакъдай ойнатдым,
Къысгъа гече, мени Абдуллам, къыркъ туруп,
Къыркъ тамурдан сагъа берген акъ сютюм
Яралардан ал къан болуп агъылсын!
Мен бу гече сагъа этген «алгъышлар»
Бойнунга гьайкел болуп тагъылсын!

— Къоймайсан, мени абайым, къоймайсан,
Мени чи оьлгенимден тоймайсан!
Бу гече, мени абайым, тюш гёрдюм:
Оьрдеги уьйде гьаракъы-баллар ичилип,
Тёбенги уьйде енгсиз халат бичилип,
Къабакъ алгъа агъач атлар тартылып,
Ону уьстюне сарасанлар артылып.

— Оьрдеги уьйде гьаракъы-баллар ичилсе,
Шербет сувунг сама тюгюлмю?
Тёбенги уьйде енгсиз халат бичилсе,
Акъ гебининг сама тюгюлмю?
Къабакъ алгъа агъач атлар тартылса,
Показать полностью.
Сынажада сал сюегинг тюгюлмю?
Ону уьстюне сарасанлар артылса,
Абдулла есир сама тюгюлмю?

Шонда Абдуллам ачувлангъан, шамлангъан,
Ялан къаптал чюйден савут сермеген,
Ялан маси алашасын ерлеген,
Узатылгъан — къанжыгъагъа етмеген.
Анасы барып, яврунуна къакъды, дей.
Къамучу уруп, ягъалагъа чапды, дей.

Етип баргъан ягъадагъы явлагъа,
Бек белсенип, къатты урунгъан давлагъа.
Бек белсенип, шонда Абдуллам бек тюшген,
Шол явлагъа болмагъандай иш этген,
Оьзенгилер сызар-сызмас къан тёкген,
Къакъалар толар-толмас баш гесген.
Абдуллама онгсуз ерден окъ тийген,
Ол да, хужу, оьлер йимик бек тийген.
Бир бурулуп, онг ягъына къараса,
Не болду деп, къарамагъа агъав ёкъ,
Бир бурулуп сол ягъына къараса,
Гётерилип, ерден алма инив ёкъ.
Къурдашыны атын айтып къычыргъан.
Чабып гелген жан къурдашы ягъына.

— Абдуллангны сал сюеги — сари алтын,
Тартып, иним, къучагъынга алсана,
Белим чертип, ат белине салсана,
Абайыма савгъат этип барсана!

— Абдулламны сал сюеги сари алтын,
Тартып бугюн къучагъыма алмайман,
Белинг чертип, ат белине салмайман,
Абайынга савгъат этип бармайман.
Яхшы игитлер йимик атда олтур чу,
Показать полностью.
Душманланы гёзюн къандан толтур чу!
Яхшы игитлер йимик атда олтургъан,
Душманланы гёзюн къандан толтургъан,
Гьайдап баргъан къапусуну алдына:
— Ачылмагъыр, анам, къапуланы ачсана!
Мен баланга тербенмесдей окъ тийген,
Ол да, хужу, оьлер йимик бек тийген,
Сен баланга бир бурлугъуп бакъсана!
— Сен балнма окъ тиймесин, топ тийсин,
Шол да сагъа оьлер йимик бек тийсин!
Сен балама бир бурлугъуп бакъмайман,
Атынгны башын тыгъырыкъгъа бурсана,
Сен атынга уьч къамучу урсана;
Сени гёрме къурдашларынг гелгинче
Тыгъырыкъда ат ойната турсана!

Атны башын тыгъырыкъгьа бурду, дей,
Шонда атына уьч къамучу урду, дей,
Оьзюн гёрме къурдашлары гелгинче
Тыгъырыкъда ат ойната турду, дей.
Ат уьстюнде Азирейил гелди, дей,
Азирейил азиз жанын алды, дей.

— Оьлер йимик уллуму эди ярасы?
Сен балама къолу тийген къызбайны
Улуй къалсын мени йимик анасы!

— Къабагъалар, мени анам, боюнда
Къуба къазлар энни буса къозлайдыр,
Сени баланга къолу баргъан къызбайны
Сенден алдын абайлары бозлайдыр!
Бир сагъа чы бир гюн оьлюм, бир гюн яс,
Олагъа чы гьаман йылав, гьаман яс!

Источник

Сочинение на кумыкском языке на тему «Гюз»

Написала ученица 8 класса Татарханова Залина

Учитель – Бекеева Оксана Изетиновна

Гюз гелди, гетди къушлар,

Ана ватанын къоюп.

Гюнеш шавласын яймай,

Гечелер къысгъа болуп.

Йылны заманларындан мен гюзню сюемен. Озокъда, къыш да арив оьзюню тазалыгъы, акълыгъы булан. Язбашда да, янгы юхудан уянгъан къызъяшдай, табиат уяна, авлакълар яшыл от булан, бавлар чечеклер булан безенелер. Тек гюзню адам тергевлю къарамаса эс де этмес йимик аламатлары кёп бар.

Гюзню гюню… Тунукъ кёкдеги булутланы артындан гюнеш, чубулдурукъну артындан яшынып-яшынып къарайгъан гелин йимик, уялчан къарай. Ел уьфюрюп тереклердеги ахырынчы япыракъланы юлкъуп ата, япыракълар оьзлер терекден даимге айрылгъанына инанма болмай, гьавада саркъып, ерде рагьатлыкъ таба. Себелейген увакъ янгур тереклени ялангъач къаркъараларындан четимсиз агъа. Терек тюпдеги къызыл, сари, боямыш япыракълардан бир тамаша хали согъулгъан деп эсинге геле. Оланы уьстюндеги янгурну тамчылары, ойлу гёзден тюшюп битмеген гёзьяш йимик йыртыллай. Исси якълагъа учуп барагъан къушланы пашман йыры адамны юрегин титирете. Гюзню гёзел пашманлыгъы адамны гёнгюн пашман этсе де, язбаш гелип, табиат янгыдан яшнажакъ деген умут юрекни сёнме къоймай.

Онлайн-конференция для учителей, репетиторов и родителей

Формирование математических способностей у детей с разными образовательными потребностями с помощью ментальной арифметики и других современных методик

Международная дистанционная олимпиада Осень 2021

Источник

Маййилик (ноябр)
Гюз гелди. Бав-бахчаларда, айлана якъдагъы агъачлыкълардагъы орман тереклер япырагъы тёгюлюп аякъ тюбюнгде лансыллай ва сигьрулу гьислени уята.
Дачаларда, бав-бахчаларда, къыр орманларда ер-ерде тереклени бутакъларында бишген оьгюзьемиш, ябушгъан, итбурун гюнню шавлаларына бёленип найнай эте, сукъландыра…
Дув авлакъларда къыр жанланы, къушланы тавушлары къулакъгъа аз чалынагъан болгъан. Олар да адамлар йимик гелеген къышны алдында тас этивлерсиз чыкъмакъ учун гьазирлик гёрюв булан машгъул бола.
Амма айлана якъны чувлукъ къуршагъан деп бавчулагъа, дачачылагъа бугюнлерде парахат турмагъа тюшмей. Чакъны онгайлы шартларындан пайдаланып, гьар сагьатны асувлу кюйде къоллама къаст этигиз.
Неге тюгюл де, гелеген йылны тюшюмюне кюрчю бугюнлерден тутуп салына…

Дарман чачыла, акъчабыла

Ноябр айда, япыракъ тёгюлеген вакътиде, эгер де октябр айда чола болмагъан буса, дагъы гечге къоймайлы, бавларда, дачаларда дарман урув ишлени башлама таклиф этиле.
Айны башында емиш тереклени ва уьлкюлени адатлы гьалда минерал кюйлевючлени сув булан сингдирип чаймагъа герек.
Мисал учун айтгъанда, карбамид (мочевина) 10 литр сувгъа 700 грам къошулуп гьазирлене.
Эгер де къолугъузну тюбюнде минерал кюйлевючлеригиз ёкъ буса, озокъда, 10 литр сувгъа 1 кило туз къошуп чачма да ярай.
Дарман сувну къызгъанмайлы, тереклени башындагъы бутакъларындан башлап тюбюне ерли чачма тарыкъ. Неге тюгюл, сияланы (тля) урлугъу тереклени башларына ва бутакъларында къуруп къалгъан япыракъларына салына. Оьзге зараллы жанлар да уяларында аслу гьалда тереклени ярылгъан къабукъларыны яда буса бутакъларыны арасында къышлавгъа сыйына. Башгъа тюгюл, зараллы жанлар тереклени тюбюндеги япыракъланы арасында да къышлавун оьтгермеге бола. О саялы да дарман сув булан тереклени тюбюне тёгюлген япыракълагъа да чаймакъ пайдалы болур.
Артдагъы йылларда бав-бахчаларда оьзге тюрлю зараллы жанлар йимик, телижибин де кёп болгъан. О аслу гьалда юзюм салкъынланы заралландыра. Айтмагъа сюегеним, олар да ноябр айда толу кюйде къышлавгъа гете. Шону учун бав-бахчаларда оланы сыйынагъан ерлерин алданокъ гьызарлап, агъулу дарман булан ишлетмеге тюше.
Дарман ноябр айны башында не саялы этиле? Неге тюгюл, шо вакътиде зараллы жанлар япыракъланы тюбюне яда буса топуракъны ичине толу кюйде яшынып битмейгени саялы. Ноябр айда тереклеге акъчабылагъаны гьакъда да эсигизге салабыз.
Яйда буса дарманланы шо ёрукъда къоллама таклиф этилинмей, язбашны башларында ярай. Неге тюгюл, исси заманда олай дарманлар тереклени япыракъларын, къабугъун гюйдюрюп заралландырма имканлы.
Замансыз заманда яда буса оьлчевлери гьатдан оздурулуп артыкъ даражада этилинген дарманланы натижасында емишлени уьстюнде гьар тюрлю дамгъалар, «сюеллер» амалгъа гелме болагъаны гьакъда да унутма тюшмей.
Бир-бир агъулу дарманланы адамлар яшайгъан ерлеге ювукъдагъы бавларда ва дачаларда къоллама таклиф этилмей.
Мисал учун айтгъанда, «Нитрафенни» ва шолай башгъа тайпалары адамлар яшайгъан ерден 300-400 метр арекде къоллана.

Къазыв

Ноябр айдан башлап бир-бир гезиклерде гьар тюрлю бойларда бавчулар ва дачачылар емиш тереклени тюбюн къазма башлай. Къазма тарыкъмы ва не учун къазыла?
Сынав ташдырагъан кюйде, къазылгъан ерде сув топуракъны тюбюне яхшы гете. Сонг да, бузлагъан сонг топуракъны тюбюнде къышлавгъа сыйынгъан зараллы жанлар дагъытыла. Уьстевюне, тюплери къазылса, озокъда, тереклени тамурларына тыныш алма рагьат бола.
Язбашда къазылып, тюбю ерли кюйлевючлер булан пайдаландырылгъан бош топуракъланы аслу гьалда гюзде къазмай къойма да ярай. Озокъда, шо ишни гьар тюрлю бойларда чакъны гьалына къарап, оьзтёрече кюйде оьтгермеге де герек бола.
Демек, гьавасы бек сувукъ болагъан ерлерде терек тюплени язбашда къазып къойма да яражакъ.

Юз сугъарма, гюз сугъар

Тюзюн айтгъанда, бу йылны ичинде бизин республикабызны гьар тюрлю бойларында, тавларда, тавтюпде ва шолай да, тюзлюкдеги авлакъларда явунлар аз болмады.
Явунлар болгъан деп гюзлюк сугъарывдан да хантав къалма ярамай. Юз сугъарма, гюз сугъар деп негьакъ айтылмагъан.
Йылны шу вакътисинде тюшюмю къайтарылып битген, япырагъы тёгюлген вакътисинде тереклени тамурлары азыкъгъа ва сувгъа айра да бек амракъ болагъаны гьакъда унутма тюшмей.
Язны ахырында ва гюзню башларында явунлар аз болгъан буса, сугъармай къоймакъ уллу янгылыш. Неге десегиз, суву етишмеген тереклени бутакълары ва тюбюндеги тамурлары къагьрулу сувукълардан заралланып къуруп къалма бола. Емиш тереклени тюшюмге кёмек этеген тамурлары да, белгили болгъан кюйде, аслу гьалда уьстюнде бола.
Ноябр айда тереклер орнатыв башлана.

Кюйлевюч

Чий яда къый болгъан полукъну ноябр айда тереклени тюбюне тёкме яраймы?
Белгили болгъаны йимик, чий ва къый болгъан полукъну тереклени суву юрюйгени токъталмай туруп тёкмеге таклиф этилмей. Неге тюгюл, тюбю азыкъландырылгъан тереклер къутуруп, къышны алдында да оьсюп гетмеге бола.
Азыкъландырагъанда алгъасавлукъгъа ёл бермейли, топуракъны уьст къатлавундагъы тамурларын заралландырмай иш гёрмеге къаст этигиз.
Гюзде тереклени тамурларын гючлендирмек учуч берилеген азот ва фосфор кюйлевючлени къоллама таклиф этилмей, «поезд гетген».
Шо кюйлевючлени яйны ахырларында бермеге герек. Шону орнуна ноябр айда AYA деген минерал кюйлевючню тёкмеге тюше. Гьаваны иссилиги 8 градусдан тюпге тюшмей туруп, шо минерал кюйлевюч топуракъгъа сингмей.
Демек, гюзгю ва язбашгъы явунланы сувлары ону агъыздырып алып гетежек деп янгылыш болмагъыз.

Япыракъланы яллатма тарыкъмы?

Сынаву етишмейген гезиклерде бир-бир бавчулар ва дачачылар тереклени тюбюне тёгюлген япыракъларын жыйып яллата.
Гьасили, япыракълардан зараллы жанлар, аврувлар яйылажакъ деген себеплер булан эте. Биз уьстде эсгерген кюйде, тереклени тюплерин минерал кюйлевючлер къатыш сув булан ишлетген сонг жыйып яллатма тарыкъ да болмай. Неге? Неге тюгюл де, япыракъланы бир-эки айны къайыш (къызыл) хуртлар оьзлер де къыйгъа дёндюрежек.
Сонг да, орманларда ва агъачлыкъларда тереклени тюплериндеги япыракълары тайдырылмай-яллатылмай югъунчлу къара къатлаву амалгъа гелегени гьакъда унутма тюшмей.

Бутав ишлер башлана

Белгили болгъаны йимик, ноябр айда бизин республикабызны тавтюп ва тюзлюк боюндагъы районларда бутав ишлер башлана.
Тюзю, емиши геч бишеген журалы тереклени ва бёлеклени бутамай язбашгъа къойса къолай болур. Тюшюмю эрте ва орта чакъда бишеген тереклер ва уьлкюлер бутала.
Юзюм борла да тергелип, эрте, орта ва геч бишеген жураларына гёре гезиги булан бутала.

Чечеклер

Гюзде кёп йыллыкъ тамурлу чечеклени уьстюндеги къуругъан бутакъларын, хытанларын бутап тайдыра. Роза гюллени де бутагъан сонг, дарман сув булан ишлетип, оьзге кёп йыллыкъ чечеклени йимик гючлю сувукълардан сакъламакъ учун уьстюн бегете.
Исси ерлерде оьсеген нар, инжир, хурма тереклени башгъа журалары да сувукълардан къоркъагъаны гьакъда унутма тюшмей.

Гемиривчю жанлардан сакъ болугъуз

Гемиривчю жанлар емиш тереклени къабугъун заралландырмасын учун, къара кагъызыгъыз ёкъ буса, пластик шишаланы тюбюн ва башын тайдырыр, бир къабургъасын ярып тереклени тюбюне ябушдуруп байлама тарыкъ.
Шо вакътиде авлакъдагъы чычкъан тайпа гемиривчю жанлар адамлар яшайгъан уьйлеге, амбарлагъа ёл салмагъа муштарлы бола. Шону гьисапгъа алып, «Шторм», «Клерат», «Гельдан» ва оьзге тюрлю дарманланы къоллама унутмагъыз.
Чычкъанлар анисни ийисинден къачагъаны гьакъда билмек де пайдалы. Шону урлукълары уьстюне ябушагъан гезиклерде олар титирей ва уьйге дагъы къайтып гелмей.
Автор бу сагьифаны гьазирлейгенде оьз сынавундан ва интернет маълуматлардан пайдалангъан.
«Ёлдаш» 25.10.2013

Дан 1 ответ

Ответить на вопрос