Сочинение на карачаевском языке мени тенгим

                                                                                (Эсгериу)
Бир жол  редакциягъа  бир акъсакъал келип, Холаланы Махайны жашы Георгийни юсюнден газетде материал басмаларыбызны тилегенди. Аны бла сёлеше келгенимде, ол  СССР-ни спортуну устасы, республиканы сыйлы тренери Дмитрий Журавлёв болгъанын билеме. Мен да Холаладанма, Георгийни да таныучу эдим, дегенимде, ол манга хапар айтып башлайды. 

-Георгийни малкъар халкъ кёчгюнчюлюкден  къайтып келгенли бери таный эдим. Ол аты айтылгъан гёжеф болгъанды.   Совет Союзну заманында  республиканы ара шахары Нальчикде Биринчи майгъа эмда 7 ноябрьге жораланнган демонстрацияланы эм башында баргъанды.  Бийик ёсюмлю, чырайлы жаш.

Биринчи кере аны Нальчикни солуу паркында, Пионерлени юйюню (шёндю  Къабарты-Малкъар къырал университетни медицина факультети) спорт залында кёргенме. Экибиз да кюн сайын барыучу эдик ары. Ол Хасаниядан, мен а Нальчикни бирси къыйырындан. Алай бла биз  ГТО-ну, ГЗР-ни да  мардаларын жетишимли толтургъанбыз. 

Экибиз да  алгъа классика тутушуу (ол заманда анга француз дегендиле, бусагъатда уа грек-рим), андан сора уа эркин тутушуу бла  кюрешебиз. Шахарны биринчилигине, ызы бла республикалы, андан сора уа битеуроссей, битеусоюз даражалы эришиулеге да къатышабыз. Баргъан жеринден Георгий хорлам бла къайтханды. Бек кючлю гёжеф болгъанды.

Жыл саны жетип ол аскерге къуллукъ этерге кетеди. Анда да шуёхум самбодан  аскер бёлюмню атын айтдыргъанды,  СССР-ни спортуну устасы да болгъанды. 1968 жылда ол, аскерден къайтып, республикада «Динамо»  советни  председателини орунбасары болуп ишлеп башлайды, эркин тутушуудан тренерлик да этеди. Хасаниячы жашчыкъланы асламысы анга жюрюгендиле. 

Спортну устасы алагъа чынтты нёгерлик, аталыкъ да этгенди, дерге боллукъма.  Аны бла бирге ол жыллада ёсюп келген тёлюге спортну сюерге, къарыулу, саулукълу болургъа юйретгенлени араларында Беккаланы Азрет, Уяналаны Владимир, Анахаланы Мустафа, дагъыда кёп башхала бар эдиле. Славик Бегидов а студент жылларында   РФ-ни Президенти Владимир Путин бла бирге жарау этип да тургъанды.

Башда атлары айтылгъан жашла юйретген кёп спортчула бусагъатда да республиканы, къыралны атын айтдырып турадыла. Аладан бир къауумун сагъыныргъа сюеме:  Олимпиадаланы чемпионлары эм призёрлары Мурат Карданов бла Хасанби Таов, къыралны, дунияны, Европаны чемпионлары  Чапаланы Алик, Шауаланы Ханафий,  къарындашла Бёзюланы Исхакъ бла Исмайыл, Мисирланы Эльдар бла Илияс, Ажоланы Асадуллах эм кёп башхала. Энди уа ала кеслери да чемпионла ёсдюредиле. 

«Динамо»  советден обществогъа айландырылгъандан сора,  анга  председательликни Александр Петренко этгенди.  Пенсиягъа чыкъгъанда уа,  кесини орунуна Георгийни къояды. Ма аны хайырындан спорт зал,  Минги тауну тийресинде  динамочулагъа деп пансионат да  ишленнгендиле. Ары Совет Союзну «Динамо» обществоларыны келечилери да келиучю эдиле,ол санда белгили фигуристлерибиз Елена Чайковская,  Людмила Пахомова бла Александр Горшков.   Пансионатха бюгюнлюкде  да  солургъа, саулукъларын кючлендирирге,  жараула этерге кёп белгили спортчула, динамочула келедиле.

Мени шуёхум Георгий ма аллай жаш эди. Аны юсюнден дагъыда кёп  айтыргъа боллукъду, ала бир статьягъа угъай, китапха да сыйынмазча. Ол эки жаш ёсдюргенди. Алагъа бийик билим алдыргъанды.
Самбодан эмда эркин тутушуудан  СССР-ни спортуну устасы, «Динамо» обществону сыйлы  члени Холаланы Махайны жашы Георгий дуниядан кетгенли алты  жыл  болуп келеди, алай аны аты, этген ахшы ишлери  унутулмайдыла, унутуллукъ да тюйюлдюле.

Обновлено: 11.03.2023

Къулийланы Къайсын миллетини сыйын бийикге кётюрюп, аламат чыгъармалары бла бизни халкъыбызны атын битеу дуниягъа айтдыргъан малкъар халкъны ийнагъыды. Бизни адабиятда сёзюн жюрюте билген, эсли акъылманыбызды, кеси аллына бир уллу айбат дунияды. Хар назму тизгини бизни ёмюрде да ёчюлмезлик от жагъабызды. Хар адамны да ол от жагъада жылыныргъа онгу барды.

Предварительный просмотр:

Муниципальное казенное общеобразовательное учреждение «Средняя

Исполнитель: Хочуева Карина Юрьевна, 16лет,

Жаулукъ — миллет магъанасы болгъан белгиди.

Дертли къамаладан кючлю жаулукъ,

Бийик къалаладан кючлю жаулукъ.

Къулийланы Къайсын миллетини сыйын бийикге кётюрюп, аламат чыгъармалары бла бизни халкъыбызны атын битеу дуниягъа айтдыргъан малкъар халкъны ийнагъыды. Бизни адабиятда сёзюн жюрюте билген, эсли акъылманыбызды, кеси аллына бир уллу айбат дунияды. Хар назму тизгини бизни ёмюрде да ёчюлмезлик от жагъабызды. Хар адамны да ол от жагъада жылыныргъа онгу барды. Бурун замандан бери жамауат инсан жюреклеге сала келген огъурлулукъну, намыс-адепликни, сюймекликни, таза ниетликни урлукълары Къайсынны поэзиясында тынгылы жыйышып жашагъандыла. Нарт акъылдан толгъан, къаяча чыдамлыкъгъа чакъыргъан назмулары, поэмалары къайсы бирибизге да устазлыкъ этип турлукъдула. Къулийланы Къайсын Къарачай-Малкъар халкъны ёхтемиди, ёкюлюдю. Къайсынны чыгъармачылыгъыны кёп бутакълы уллу терегине къарасакъ, аны ариу чакъгъан бутакъларындан бири таулу тиширыуну сыфатыды. Ана. Мени анам! – Жылы, хычыуун, багъалы, огъурлу сёзле. Тынгылачыгъыз, аналарыбыз къысхан жаулукъну къалай багъалайды поэт.

Дертли къамаладан кючлю жаулукъ,

Бийик къалаладан кючлю жаулукъ,

Кёп, кёп жашауну сакълагъан жаулукъ,

Тюзлюк белгисинлей къалгъан жаулукъ.

Неда: Адамла, мен сизге жангыз игилик,

Не аз гитче хайыр да этген эсем,

Терезеге тийген тамычы кибик

Бир къууанч ёмюрде берген эсем,

Сиз алгъыш этигиз мени анама.

Миллетибиз, тиширыуну-ананы намысын болмагьанча бийикге кётюреди, бек багъалы хазнасына-малкъар тилине да ана тили деп атагъаны.

Аналарыбыз къысыучу жаулукъ

Сенден сыйлы зат билмеди таулу.

Аналаны сютюне тенг сыйынг,

Жерибизни бар намысын жыйып…

Жаулукъ, биз хар кюнден къайсы тиширыуну башында да, къыйынлыкъда да белине къаты къысып, сабийине къоркъгъан заманда да, сабийин анга чёргеп, битеу дунияда болгъан къыйынлыкъладан жаулукъ тюбюнде сакъларгъа кюрешгенча кёребиз. Эр кишини бёркюча, тиширыуну жаулугъу да бийик даражагъа жетгенин бу назму тизгинледе кёребиз.

Бир бирни жояргъа чапханланы

Алларына атылсанг, аланы

Ёлюм къоркъууундан да бек тыйгъан,

Къардан толу чынгылдан терк чыкъгъан,

О, жарлы таулу анала къысхан

Жаулукъ! — Кёпюр хурметге, намысха,

Да, кёпле, сени малтап ёталмай,

Къанлы дертлерин да жетдиралмай

Къалдыла, къоркъмай къылыч аузунда.

Барлыкъла шош, шош болуп, аллынгда.

Уллу киши болгъанда да анасыны жаулугъун бетине салып, анасын тансыкълай, кёз жашларын жибере, кёп кере жукълагъанды. Мен былайда дагъыда бир затны айтыргъа сюеме. Ананы ботасыны сыйын Къайсын

Поэт бешикде сабийни бетине чачакълары тие келген жаулукъгъа баш урады. Жигит окъдан, не ауруудан ёле туруп да, аны бетин ана жаулукъну къанаты бла жаба болгъанды дейди Къайсын. Кёп анала жашларын, эрлерин, къызларын урушдан сакълай, узакъ жолгъа къарай, кёз жашларын боталарына, гюлмендилерине къанатлары бла сюртгендиле. Жаулукъ- малкъар халкъны халал ниетича, сууукъ шауданыча, сабийлигича татлы макъамла эсгертеди.

Къайсы миллетни тиширыуу да жаулукъну къууанчха, саугъагъа бере турсунла деригим келеди. Тёреде болгьанча, ахырында, кесими оюмуму айтыргъа сюеме.

Энди бир заманда да къадар аналагъа къара жаулукъ къысдырмасын!

Сабийлерине жилятмасын бир ананы да. Жарыкъ тюрсюн жаулукъла

къысарча онг болсун! Дуния башында гюлле, терекле да чагъып, сюйгенле да бир бирлерин табып, мамыр жашауда жашарча , аллах этсин!

Къайсы бирибизни да башыбызгъа къууанч жаулукъла къысылсынла!

Жаз башында кырдыкча жашнагъанла,

Кюн бетде баппаханнга ушагъанла.

Сабийлеге насыпха жашагъанла,

Махтау сизге, махтау, сыйлы анала!

Миллетибиз, къачан да башын ёрге кётюргенлей турсун! Намысы, насыбы тау кибик болсун!

Читайте также:

  

• Нечистая сила в романе мастер и маргарита сочинение

  

• Сочинение на тему влияние человека на животных

  

• An unforgettable adventure сочинение

  

• Сирано де бержерак сочинение

  

• Более лучшее сочинение как правильно

Скачать:

Къалай насыблы адамлабыз биз!

Сёлешир ючюн — хазыр тилибиз»

«Къайсы тилде сёлеше эсенг,ол миллетни адамыса!» — деб айтылады.

Миллетликни сакълау аны тили бла къысха байламлыды. Тил миллетни баш тамалыды,ара багъанасыды. Адамлыкъны шарты, ангысы, халиси, къылыгъы, билими, тил бла сингиб, аны бла сакъланады.

Джангы заманлада, джангы болумлада джашайбыз. Халкъны джашауу, турмушу бла бирге ангысында, халисинде да тюрлениуле болгъандыла. Бу арт кёзюуде багъалы, бай тилибизни унута, барабыз. Аны бла миллетибизни тин,адет, адеб, хали байлыгъыбызны да. Джармалаб, чалдырыб сёлешген кёбден кёб болуб, седиреб бара турады.

«Ана тилден ёнгелеу, анасындан ёнгелеуча, уллу къыйынлыкъды».Тилин билмеген бла халкъын сюймегенни не башхасы барды? Билмеген бла сюймегенни арасы къалайды? Турсуннган – билген этерикди, не да билирге тырмашырыкъды! Бюгюнлюкде кёбле сабийлерине къарачай тилни таб школлада да окъутургъа кереклиге санамайла. Мен ангылагъанга кёре, терс адетлени чыгъарыб, алагъа ийнанмакълыкъны къоймасакъ, намыссызлыкъда, адебсизликда, адетсизликда бизни къурута баргъан болмаса,сау къоярыкъ тюлдю.

Тилибизни сюейик, аны сакълайыкъ, билейик. Магъанасын иги ангылаб, ангыбызгъа сингдирейик. Бизни ана тилибизни къуралыуна къаллай бир фахмулу адамларыбызны къыйыны киргенди: Кърымшаухалланы Ислам, Акъбайланы Ислам (Чокуна апенди), Семенланы Исмаил, Къаракетланы Исса, Ёртенланы Азрет,Биджиланы Асхат,Ёзденланы Абугалий, Бостанланы Хасан, Байрамукъланы Халимат.

Боташланы Абидатны «Ана тилим» деген назмусу бла башлаб тургъандыла сохтала окъуу джылларын: Ана тилим, джаным – тиним. Сенсе, дейме, джарыкъ кюнюм…

Джангы тиллениб башлагъан сабийчиклеге уа биринчи анасы юретген назмучукъ Бостанланы Хасанны «Къозучукъ» деген назмучугъуду:

Тум къарады къозучукъ, керпеслениб ойнайды.

Юзгерени къатында хансчыкъланы чайнайды…

Къаллай бир къууанч болады ол ананы бетинде, джюрегиндеда сабий ол назмучукъну сёзлерин чалышдырыб айтса да.

Къайсы бирин айтайым, бизни гитче къарачай миллетни джашау турмушун да,табигъатын да аллай ариу тил бла миллетин бай этген фахмулу адамларыбызны.

Бюгюнлюкде да бардыла аллай адамла, ана тилибизге сакъла. Аланы бири Сылпагъарланы Кулинады, « Илячин» деген сабий журналны къурагъан. Джаш тёлю ана тилибизни сюер ючюн, унутмаз ючюн сабийле къурагъан назмучукъла, хапарчыкъла басмаланадыла журналны бетлеринде.

Къарачай халкъны ана тилин эмда культурасын айнытыугъа, адетлерин сакълаугъа, неден да бек миллетин бирикдириуге уллу юлюш къошады бизни республикабызны «Къарачай» деген газети. 90 – ан джылны узуну къарачай миллетге къуллукъ этиб келеди.

Ана тилни тазалыгъы,байлыгъы,

Къара сууча, сакъланадыла сенде,

Къарачайны адеб — намыс джарыгъы,

Сюймеклиги кёрюнелле бетингде.

Ана тилибиз — хар бирибизге, адамлыгъыбызгъа хурмет келтирген энчи байлыгъыбыз, мындан ары да айныр, джашнар, алджаб тургъанланы иннетлерине, джюреклерине да джол табар. Миллетибиз башха халкъланы арасында джашауу, ишлери бла юлгюлю болурча ана тилибизни сыйын Минги Тауча мийик кёрейик!

Перевод трудно, но попробую попозже)

Сочинение.

Мени анам.

Дюньяда лап да арив сёз — ана. Яш башлап «ана» деген сёзню айта. Ананы юреги лап да тюз, лап да тергевлю. Ана юрекде баласына бакъгъан сююв бир заманда да сёнмес.

«Ана» деген сёз, гьар адамны биринчи сёзю мен ойлашагъан кюйде. Дюньяда нече де кёп шиърулар, йырлар, пьесалар, кинолар, мультиклер бар, аналагъа багъышлангъан . Аналаны келпетини гьакъындан айтма тюшсе, кёп сёзлер бар, язылгъан ва айтылгъан. Оланы юреклеринден тайдырып болмас адамлар бир заманда да.

Мени Анам, мени айым, юлдузум,

яшавума нюр шавлалар яягъан!

Шу сёзлени мен азиз анама багъышлагъанман. Дюньядагъы лап арив адам магъа — мени анам. Шолай мени йимик бары да адамлар ойлашадыр. Мени анам арив , гьакъыллы, илиякълы, яхшы, юрекли адам. Мени анам къурдашым, ёлдашым. Не къуллугъум болсада магъа кёмек этер, гьакъыл бере ва тюз ёлгъа салыр. Лап дюньяда мени англайгъан, къыйынлыкъда кёмек этеген ва не болсада гечеген мени анамдыр. Мен анамны кёп сюемен. Бир заманда да ону хатирин къалдырмасман.