Сочинение торообут дойдум

Скачать:

С этим файлом связано 43 файл(ов). Среди них: Нарыйа.pptx, лысенко.pdf, КЗ_Бухгалтерский учет_РЧ_2021_(1) (1).docx, МЕТОД РЕКОМЕНДАЦИИ ПП ПМ 01 2022.docx, metodicheskie rekomendacii po_proizvod. praktike_pm.docx, МУ к ПР по ПМ.01.doc, Документ Microsoft Word.docx, Документ Microsoft Word.docx, Справка о проведенной неделе Олонхо.docx, ЛОГОГ.docx, ege7.doc, +РП ИЗО 5 класс ФГОС 2022-2023 г. Солодухин В.В..docx, jg.docx, Материалы и изделия для соединения и оконцевания кабеля.docx, ДОКЛАД мой.pptx, общество.docx, Введение.docx, доклад Характер и его воспитание.docx, 7 кл алгебра и 6 ВУД.doc, Практическая работа 1.docx, Задание к Лекции 4..docx, Практическая работа №1Дьяконов.docx, КТП технол. 6 Точка роста.docx, КТП техн. 5 Точка роста.docx, 5класс 8вид.odt, Истоки 8 класс.docx, 9 кл 8 вид.doc, Разработка контекстных заданий по физике.docx, ТР программы.doc, Про улицы эссе.docx, Эссе Моя улица.docx, Эссе.docx, Улица.docx, Творческое эссе Улица.docx, Творческое эссе.docx, Сочинение Моя улица.doc, ПОРОХОМ ПРОПАХШИЕ ФРОНТОВЫЕ ПИСЬМА УЧИТЕЛЕЙ – ВОИНОВ..docx, Барахов..docx, Эссе известные личности.doc, Урок мужества к 23 февраля.docx, Практическая работа по теме Потапова К.В..odt, Статья о 50- летии школы.docx, Информация…docx и ещё 33 файл(а).
Показать все связанные файлы

Подборка по базе: я помню я горжусь сочинение.doc, Задание 27 сочинение.doc, дача сочинение.docx, краеведческое сочинение.docx, Современное общество выдвигает новые требования к воспитательно., Урок 91. Сочинение по репродукции картины В. А. Серова «Мика Мор, 5 класс_Обучающее сочинение-повествование _Памятный день_.ppt, мое сочинение.docx, Рерих сочинение.docx, About Myself (liana) — сочинение на английском языке.docx

Киьиэхэ — тереебут дойдута.

Бу олоххо хас биирдии киьи тереебут дойдулаах буолар. Омугуттан, киьититтэн тутулуга суох. Хантан хааннаах, кимтэн кииннээх буола5ыный диэн былыр-былыргыттан ебугэ са5аттан билисиьиигэ бастакы ыйытыы буолар. Киьи кыра эрдэ5иттэн бастакы хардыытын онорбут дьиэтэ, тэлгэьэтэ, тыыммыт салгына – бу буолар киьи тереебут дойдута. Улаатан истэх аайы киьи тереебут тэлгэьэтиттэн, дойдутуттан кынаттанан тэлэьийэр, ыраатар аналлаах. Ол эрээри, киьи тереебут дойдутун сылааьын сурэ5эр иитиэхтээн илдьэ сылдьар, куруутун саныыр-ахтар, туулугэр туьээн керер.

Тереебут дойдуга куустээх тапталы Саха сирин угус биллиилээх суруйааччылара айымньыларыгар хоьуйбуттара:

Онно мин тэһийиминэ, тэскилээбитим,

Ол дойду дьоллоох долгунугар олороммун,

Тулуйумуна, туоххаһыйбытым.

Тоҕо оннугуй диэтэргит, —

Тоһоҕолоон үөскээбит тоҕой сэлэ дойдум

Тоҕо эрэ, тоҕо эрэ…

Чөмчөкөм иһиттэн төлөрүйбэт этэ.

Бу Анемподист Иванович Софронов – Алампа «Тереебут дойду» диэн хоьоонугар суруйбут киьи ханнык ба5арар дойдуга сырытта5ына теьелеех да учугэй сиргэ сырыттар, син биир, то5о эрэ, то5о эрэ, тереебут дойдум сылааьа тардар диир. Теье да кини саха бала5аныгар, кыьынны тымныыга сыттар син биир тереебут дойдутун сылааьа сурэ5эр баар. Кини атын дойдуга баран тэьийбэтэх, тулуйбатах, тереебут дойдутун туохха да тэннээбэтэх, биэрбэтэх.

Алексей Елисеевич Кулаковскай – Ексекулээх Елексей «Ерус бэлэхтэрэ» диэн айымньытыгар Елуенэ ерус Хотугу муустаах муора5а тиийэн урэхтэрин, куеллэрин, ерустэрин сиэн кыргыттарым, балыстарым диэн кэрэ бэлэх онорон кэпсиир:

Аргый сүүрүктээх,

Аҥаархай салгыннаах,

Аҥаат-муҥаат хочолордоох,

Ахса суох дьонноох

Абыраллаах үрэх

Амма хатын диэн.

Хас биирдии Саха сирин ерустэрин олус кэрэтик ойуулаан кердерер. Биьиги хас сайын аайы Амма ерускэ сетуелээн, сынньанан кэлэбит, онон бу айымньыттан миэхэ Амма ерус ойууламмыта илэ харахпар кердум.

Биһиги төрөөбүт кыраайбыт дьикти айылҕалаах, элэккэй дьоннордоох уонна ыраас салгыннаах. Мин төрөөбүт дойдум уһун томороон тымныылаах, кылгас куйаас сайыннаах. Ханна да суох ураты кэрэ көстүүлээх, хатыламмат дьиктилээх сирдэрдээх. Хас биирдии киьи тереебут дойдулаах, сирдээх-уоттаах. Таптаан, харыстаан тереебут дойдугутун.

МР «Мэңэ — Хаңалас улууһа»

Бырааттыы А.А. уонна Г.А. Пономаревтар ааттарынан «Томтор орто
оскуолата»

Доклад

» Төрөөбүт дойдум ытык
сирдэрэ, онно үүнэр отоннор.»

                                                          
Толордо: Оконешников Ильдар

                                               
                             1 кылаас үөрэнээччитэ.

                                                     
      Салайааччы: Оконешникова Февронья

                                                                      
             Гаврильевна.

                            Томтор, 2019 с.

Былаан:

1.
Киирии тыл.

2.
Ытык сир.

3.
Төрөөбүт дойдум кэрэ — бэлиэ сирдэрэ.

4.
Кэрэ — бэлиэ сирдэрбэр араас отон үүнэр.

5.
Отоннор ханна, хаhан үүнэллэрэ, туох туhалаахтара.

6.
Түмүк.

Yлэм сыала:

1.     
«Ытык сир» диэн өйдөбүлү билии.

2.     
Отоннор тас көрүңнэрин, ханна, хаһан үүнэллэрин
үөрэтии. Доруобуйађа туһатын билии.

3.     
Төрөөбүт дойдум ытык сирдэрин кытта билсии.

Сорук:

—
«Ытык сир» диэн өйдөбүлү тылдьыкка көрүү.

— отоннор
тустарынан сөптөөх литератураны булан аађыы, үөрэтии;

—
төрөөбүт дойдум ытык сирдэригэр сылдьыы, отоннооһун.

Төрөөбүт дойдум ытык сирдэрэ, онно үүнэр
отоннор.

Хас биирдии киhи төрөөбүт дойдулаах. Мин төрөөбүт дойдум
Мэңэ – Хаңалас Томтор бөhүөлэгэ.

Төрөөбүт дойдубар кэрэ — бэлиэ сирдэр бааллар. Өбүгэ
сађаттан ытык сирдэр диэн ааттыыбыт. То5о ытык сирдэр? Тођо диэтэргэ
өбүгэлэрбит олорон, үлэлээн ааспыт кэрэ — бэлиэ сирдэрэ буолар. Ол курдук
төрөөбүт дойдубар өбүгэлэртэн сађалаан баар сирдэр: Ирбэт Муус, арыы сирдэр,
сайылыктар Хатыңнаах, Өргөннөөх, Күтэрдээх, Аллараа Томтор.

Ирбэт Муус – икки аппа икки ардыгар турар сир. Кылгас сайын
иhигэр кыhыннары сүүрбүт дьүүктэ уута — мууhа ирэ охсубат. Арыы сир – Өлүөнэ
Эбэђэ турар арыылар, от үүнэр сирэ, оттуур сирбит. Хатыңнаах — урукку кэминээђи
алаас сайылык. Өргөннөөх – урукку кэм сайылыга, Өлүөнэ Эбэ кытылыгар оттонор
сир. Күтэрдээх – алаас сайылык, сүөhүнү көрөр, мэччирэң сир. Аллараа Томтор —
урукку кэминээђи сайылык.

Бу кэрэ — бэлиэ сирдэрбэр араас отон үүнэр: уулаах отон,
хапта5ас, сугун. Биhиги дьиэ кэргэн сыл аайы сайынын араас отоннору
хомуйарбытын сөбүлүүбүт.

Ол курдук Ирбэт Мууска, Хатыңнаахха уулаах отон үүнэр. Тас
көрүңэ: кыра, төкүнүк, хараңа кыhыл, иhигэр уулаах. Кини халың, сис тыаны
сөбүлээн үүнэр. Сайын сађаланыыта маңан сибэккилиир, кэлин аhа тахсан күhүңңэ
диэри ситэр, атырдьах ыйыттан сађалаан тымныы буолуор дылы үргүүбүт. Сэбирдэђэ
халың, бытархай быhыылаах. Сэбирдэ5иттэн эмтээх утах оргутан онороллор, хабах
уонна бүөр ыарыытыгар туhаныллар. Отоно элбэх С битэмииннээх, аппетиты үрдэтэр,
хаан састаабын тупсарар. Утах, барыанньа оңостобут, кыhын тоңорон хаhаанабыт.

Арыы сиргэ, Өргөннөөххө, Аллараа Томторго сииктээх сирдэргэ
хаптађас үүнэр. Кини тас керуңэ: кыра, төкүнүк, кыhыл, иhигэр уулаах. Амтана
хабархай, аhыы. Сайын сађаланыыта сибэккилиир. Хаптађаhы от ыйыттан түhүөр
диэри хомуйабыт. Отонунан утах оңороллор, үрдүк температураны туhэрэр, куртах,
оhођос, хаан ыарыытын эмтиир. Утах, барыанньа оңостобут, кыhын тоңорон
хаhаанабыт.

Күтэрдээххэ намыhах, сииктээх сиргэ сугун үүнэр. Кини тас
көрүңэ: кыра, ньолбођор, күөх, иhигэр сүмэhин уулаах. Амтана минньигэс. Сайын
сађаланыыта сибэккилиир, аhа от ыйын ортотугар диэри ситэр. Отун сибиэhэйдии
эбэтэр хатаран, куртах, оhођос, хабах ыарыытыгар туттуллар. Отонун утах оңорон,
титирээн ыалдьыбыт дьоңңо иhэрдэллэр. Сугунунан барыанньа оңостобут, кыhынын
тоңорон хаhаанабыт.

Төрөөбүт дойдубар эбии араас отон үүнэр: саарба,
моонньођон, дөлүhүөн, киис тиңилэђэ уо.д.а. Кэлин бу отоннору үөрэтиэм. Кэрэ —
бэлиэ сирдэрбин үөрэтэ, махтана, сүгүрүйэ туруом.

Туhаныллыбыт литература:

1.     
Лекарственные растения Якутии, Л.В.Кузнецова, —
Якутск: Бичик, 2016.

2.     
Дойдум эмтээх үүнээйилэрэ, Г.Н.Иванова,
С.А.Дегтярева, Л.К.Винокурова, Р.А.Готовцева. – Дьокуускай: Бичик, 2015.

Проект темата « Төрөөбүт дойдум дьикти, кэрэ көстүүлэрэ».

Актуальноһа: Төрөөбүт дойдубут дьикти, ытык мааны сирдэрин оҕолор учугэйдик билбэттэрэ буолар.

Бэлиэ түгэн: 2017 сыл Россияҕа экология уонна кэрэ көстүүлээх сирдэр харыстабылларын сыла буолар.

Сыалым – соругум:

1. Төрөөбут дойдубут ытык- кэрэ сирдэрин оҕолорго билиһиннэрии.

2. Айылҕа дьикти көстүүлэринэн киэн туттуу.

3. Төрөөбут дойдуга тапталы, убаастабылы иитии.

Төрөөбут дойдубут Саха сирэ аан дойдуга кэрэ айылҕатынан, дьикти көстүүлэринэн, сэдэх үүнээйилэринэн, күндү түүлээҕинэн, дьикти сиртэн хостонор баайдарынан биллэр.

Араас дьикти көстүүлэри учуонайдар билигин даҕаны үөрэтэллэр, чинчийэллэр.

2002 сыллаахха Сунтаар улууһугар учуонайдар стегозавр диэн динозавр унуохтарын булбуттар. Динозаврдар 140 млн сыл аннараа өттүгэр олорон ааспыттар диэн быһаарбыттар. Улахан вулкан эстиитин түмүгэр динозаврдар суох буолбуттар эбит. Ол аата Саха сиригэр маамоннар эрэ буолбакка, динозаврдар эмиэ олорон ааспыттар эбит.

Саха сирин биир киэн туттуутунан сиртэн хостонор баайдара буолар, 80 көрүҥ туһалаах таастар бааллар эбит.

Маннык үһүйээн баар эбит: « Былыыр –былыр кыһынны тымныыга Танара Саха сирин үрдүнэн көтөн иһэн илиитэ наһаа томмут, ол иһин кунду таастаах мөһөөччүгүн түһэрэн кэбиспит.Онтон ылата дьоннор хайалар быыстарыгар, туундараҕа күндү таастары булар буолбуттар».

Мөлүйүөнүнэн, тыыһынчанан сыллар тухары айылҕа бэйэтэ онорбут дьикти көстүүлээх сирдэрэ бааллар.

Бары билэрбит курдук 2017 сыл Россияҕа ытык- мааны сирдэри харыстыыр сылынан буолар.

Саха сирин биир киэн туттуутунан Аан дойдуга биллэр « Өлүөнэ очуостара» буолаллар. Очуостар саастара – 500 мөлүйүөн сыл эбит.Айылҕа онорбут дьикти көстүүтэ- 40 км усталаах таас хайалар буолаллар.

Бу Муомаҕа баар « умуллубут вулкан», бу хайаны дьоннор атыннык «балаҕан» диэн ааттыылар эбит, тас көстүүтүнэн балаҕаҥҥа майгынныыр кини сааһа- 400 сыл.

Бүлүүгэ баар тулукааннар.Биир аата « Ыллыыр кумахтар».Бу кумах куйаарга бэс мастар, сэппэрээкэр сөбүлээн үүнэллэр эбит.Кумахтар анныларыгар ирбэт тоҥ баар.Дьикти көстүүнү учуонайдар билигин даҕаны үөрэтэллэр.

«Орто дойду» зоопаркаҕа сылдьыбатах киһи суоҕа буолуо.Саха сирин соҕотох зоопарката 2001 сыллаахха тэриллибит.Манна 178 көрун араас көтөр- суурэр кыстаабыт.Мин эмиэ дьоммун кытта « Орто дойду» зоопаркаҕа сылдьыбытым. Араас кыыллары көрбутум. Бу саас үрүҥ эһэлэр Калымана уонна Ломоносов оҕолорун дьоннор аан бастаан көрбүттэрэ. .Υрүҥ эһэ оҕотун көрөөру зоопаркаҕа тыыһынчанан киһи сылдьыбыт.

Биир дьикти көстүүнэн Ханалас улууһугар баар Булуус буолар.Манна төгүрүк сылы быһа дьэҥкир уу сүүругүрэ сытар.Мууһа, хаара самаан – сайын да ирбэт эбит .Булуус уута ырааһынан аан дойдуга биллэр.

Дьикти көстуу- дьүкээбил уоттара.Дьүкээбили үксун хоту көрөллөр эбит. Ол эрээри, соторутааҕыта Мэнэ-Ханалас Төҥүлүтүгэр дьукээбилгэ майгынныыр дьикти көстүүнү дьоннор хаартыскаҕа туһэрбиттэр.

Тымныы чыпчаала- Өймөкөөн. Манна муҥутуур тымныы – 71 кыраадыс тымныы буола сылдьыбыт. Ол иһин ,манна « Тымныы полюһа» диэн мемориальнай дуосканы туруорбуттар.Саха сирин саамай тымныы кэмигэр, манна Санта Клаус уонна Чысхаан оҕонньор көрсөллор эбит.

Төрөөбут дойдубут Саха сирэ кыһына уһун, сайына кылгас, ол да буоллар кылгас сайыммытыгар кэрэ, сиэдэрэй сибэккилэр сөбүлээн үүнэллэр. «Кыһыл кинигэҕэ» киирбит «дьол сибэккитэ»- Сардаана. Айылҕа дьиктилэрэ- тоҥ буору тобулан тахсар маҥнайгы ньургуһуннар. Мин сайын эбээбинээн Елизавета Алексеевналыын араас кыраһыабай сибэккилэри үүннэрэн, дьиэбит таһын киэргэтэбит.Мин эбээбэр көмөлөһөн, сибэккилэргэ уу кутабын. Эбээм кыһыннары дьиэ иһигэр араас кыраһыабай сибэккилэри үүннэрэр.

Биһиги олорор Төхтүрбүтүгэр эмиэ кэрэ сирдэр бааллар, ол курдук Сууллар мыраан уонна Дылбаахы мыраана.Сууллар мыраан барыта кумах. Онтон Дылбаахыттан Дьокуускай куорат ытыс үрдугэр көстөр. Кыайыы күнүгэр Дылбаахыттан куорат кыраһыабай салютун көрүөххэ сөп. Дылбаахы уонна Сууллар мырааннары хоһуйан хоһооннор, ырыалар суруллубуттара.

Түмүкпэр этиэм этэ:

1. Төрөөбүт дойдум ытык сирдэрин, кэрэ айылҕатын туһунан элбэҕи биллим – көрдүм.

2. Маннык кэрэ айылҕалаах сиргэ олорорбуттан киэн тутта санаатым.

3. Оскуолаҕа киирдэхпинэ, өссө элбэҕи билиэм- көрүөм дии саныыбын.

Оҕолоор, төрөөбүт дойдубут айылҕатын харыстыаххайын!

Болҕомтоҕут иһин баһыыбаларын.

Төхтүрдээҕи оҕону сайыннарар «Мичил» оҕо саада

ПРОЕКТ:

«Төрөөбүт дойдум дьикти , кэрэ костуулэрэ»

Аахта: Кожурова Алина, 6 с.

Салайааччы: Шарина Мария Алексеевна

2017 сыл

Төхтүрдээҕи оҕону сайыннарар «Мичил» оҕо саада

ПРОЕКТ:

«Кинигэни харыстыан – үүнэр маһы элбэтиэн»

Аахта: Владимиров Алеша, 6 с.

Салайааччы : Шарина Мария Алексеевна

2017 сыл

Туһаныллыбыт литература:

1. Энциклопедия «Все обо всем» Москва, 2010 .

2. Отличная энциклопедия «Как это устроено», Москва 2015.

3. «Все о бумаге» энциклопедия , Москва 2015.

Информационная карта педагогического проекта.

Организации и предприятия нашего села.

Продолжительность проекта: краткосрочная.

Тип проекта: информационно-творческий.

Участники проекта: воспитатели, воспитанники, родители.

Форма работы: игровая, познавательная, продуктивная, работа с родителями.

Проблема значимая для решения детей на которое направлен проект: дети старшего дошкольного возраста имеют мало информацией о своем родном крае.

Цель: формировать интерес к малой Родине, расширить и укрепить знания детей о родном селе, улице. Воспитать чувство гордости за свое место.

Омук быһыытынан уратыбыт

 Саха тыла — төрөөбүт тылым. Кинини мин ийэм үүтүн кытта иҥэриммитим.

Төрөөбүт тылбыт алмаас курдук күндү. Наһаа баай, сибэкки арааһын курдук кэрэ дорҕоонноох.

Саха оҕото хайаан да сахалыы саҥарыахтаах. Тыл —  омукпут бэлиэтэ, уратыта.

Мин төрөөбүт тылбын наһаа таптыыбын. Сахам тыла куруук баар буолуо диэн эрэнэбин.

       Бурцева Снежана.

Ыраастык саҥарыах

         Хас биирдии омук бэйэтэ төрөөбүт тыллаах. Мин төрөөбүт тылым, эмиэ атын омуктар курдук, элбэх баайдаах.

Биһиги төрөөбүт тылбытын олус таптыыбыт, харыстыыбыт. Сорох оҕолор саха тылын уонна нуучча тылын бутуйан саҥараллар. Ол сыыһа дии саныыбын. Хас биирдии омук бэйэтин тылынан ыраастык саҥарыахтаах. Атын омук тылын үөрэтэргэ тирэх буолар. Ону өйдөөн, тылбытын сайыннарыахтаахпыт. Ол биһигиттэн улахан тутулуктаах.

    Бурцева. Нарыйа.

Тыл баар —  омук баар

Тыл суох буоллаҕына, омук да суох буолар. Онон тылбыт сүппэтин туһугар биһиги, оҕолор, билиҥҥиттэн кыһаныахтаахпыт.

Төрөөбүт тылбыт баайын баһылыахтаахпыт. Оччоҕо эрэ саха омук кэлин да баар буолуо.

Онон, оҕолоор, төрөөбүт тылгытын таптааҥ, омукпут кэскилэ биһигиттэн тутулуктааҕын умнумаҥ.

        Горохова Вера.

«Саһарҕа»пост эдкордара.

Эҥэ, Дьааҥы