Сосурукъ бла эмеген сочинение на балкарском

Нартла, айлана барып, бир уллу агъач талада юч къатлы бир къалагъа тюбейдиле. Къаланы темир эшиклери, адам бузуп болмазча къалын къабыргъалары.

Нартланы таматалары, къаланы къатына къаршы барып:

— Эй, къалада ким барды? — деп къычырады.

Къаланы эшиги ачылады. Андан бир мазаллы эмеген къарайды. Нартла нартланы малларын сюрген эмегенлени таныйдыла, аны юсюнден эмегеннге билдиредиле. Бир кесекден дагъыда бир эмеген кёрюнеди. Экиси да оноулашадыла, сора нартлагъа айланып:

— Алай эсе, таматагъыз ким эсе да, чыкъсын бери, тутушууда ким хорласа, ол айтханлай болур, — дейди.

Ол кезиуде нартланы тамталары ыразылыгъын билдире, сауутун-сабасын тешип, тутушха хазырлана башлайды. Тамата эмеген жангыдан эшик юсюнде кёрюнеди.

Сосурукъ анга къарап туруп, женгил окъуна сауутларын тешип, нарт таматагъа:

— Мен бу эмегенни хорларма деп умут этеме, андан сора да, сен къартса, мен а къарыууму, акъылымы сынаргъа сюеме, — деп, эмегенле да къарап тургъанлай, алай тилейди. Нарт Сосурукъну ол халын нартла бек жаратадыла, аны бла бирге уа Сосурукъ жынлы боладыла. Сосурукъ эмегенлеге айланып:

— Бизни таматабыз сизни бла тутушургъа асыры багъалыды, алгъа мени бла тутушугъуз да, мени жыкъсагъыз, ол заманда тутушур, — дейди.

Эмегенле, харх болуп, кюледиле. Болса да, ыразылыкъларын билдиредиле.

— Тутушууда, — дейди эмеген, — бир болум — хар эки сагъатдан, ким къаллай бир сюйсе, суу ичерге, бетин, къолун жууаргъа. Суу, экибизге эки чыккыр, былайда, къалада отоудады. Мен кёрпозтюрме.

— Ахшы, болсун, — дейди нарт Сосурукъ. Эмегенле, кийимлерин тешип, башха кийимле киерге кетедиле.

Олсагъатдан къаланы бир жанындан бир ариу нарт къыз чыгъады да, Сосурукъну къатына келип:

— Къарындашым, мен сизни сёлешгенигизни эшитип тургъанма. Санга болушургъа сюеме: сен хайт де, къоркъгъан этме, биринчи эки сагъатда кючюнпо аяма, экинчи тутушууда уа суу ичерге тебиресенг, сол жанында чыккырдан ичсенг, къарыуунгу тас этерсе, онг жанында чыккырдан ичсенг а — къарыуунга къошхан этерсе, аны ючюн а эмеген сол чыккырдан ичерча, сиз тутуша туруп, мен чыккырланы жерлеринден алышындырырма, — деп, къыз чыкъгъан эшигине кирип кетди. Дагъыда бир кесекден, чыгъып келип:

— Эсингде тут — сени ол тутушуп хорлаялмаса, аны ташны кесген бир бычагъы барды, жаны болгъан затны кесерге тебиресе созулгъан этеди, ол а эки чыккырны ортасында къабы бла болур, — дейди.

Эмеген тутушуучу кийимлерин, къол къапларын да кийип, тигелеп келеди. Экиси да къаланы аллында къыртишде тутушадыла. Экисини да тютюнлери кёкге барады, ариу, гелеу къыртишни къара топуракъгъа бурадыла. Нарт Сосурукъ кючюн тауусургъа жетеди, эмеген да жерде, букъусу кёкге жете, олтурады. Бир кесекден экиси да суу ичерге къалагъа киредиле.

Нарт Сосурукъ алгъа кирип тебирегенде, эмеген кесин алгъа урады, къалада суула тургъан чыккыргъа кесин атады. Эмеген онг чыккыргъа жапланып, нарт Сосурукъ сол чыккырдан чолпу бла алып ичедиле. Экиси да, ичип, солуйдула. Эмеген чыккырны белине тюшюрген эди. Сосурукъ а чолпуну толтура да, иги сюймеген кибик эте, иче болгъанды.

Эмеген аны алай жийиргенип ичгенине къарай:

— Бир кесек ичмей туруп къалмагъа эди, — деп, кёлюне келе эди. Алай Сосурукъ, къобар къайгъы этмей:

— Ярабий, бир кесек къарыу кирген болмазмы? — деп сагъышлана, эки жыйырманчы чолпусун иче эди.

Терленгенлери кетгенлей, экиси да жууунургъа къаланы жанында жылы суугъа киредиле. Алай нарт Сосурукъну жууунур къайгъысы жокъ эди. Эмегенни айтхылыкъ къылычы аны эсинден кетмей эди.

— Мен жылы суу бла жылыннгандан эсе, баргъан сууда жууунургъа сюеме, эркин эт, — дейди Сосурукъ, эмеген башын, кёзлерин кёмюкден толтургъанлай.

— Бар, терк бол, — дейди эмеген.

Сосурукъ женгил окъуна чыгъып нартлагъа барып, бычагъын тагъып, эшикни сакълагъан эмегеннге уа:

— Бир суу ичейим, — деп, суула болгъан отоугъа киреди.

Чолпу бла суудан иче, кесини бычагъын чыгъарып, эмегенни бычакъ къынына, эмегенни бычагъын а кесини къынына салады. Олсагъатдан чыгъып, суу бойнуна барып, жуууннган этгенча, тешинеди. Эмегенни бычагъын суу ташлагъа уруп кёрсе, хар ургъан ташын, сапын кесгенлей, юздюреди. Олсагъатдан окъуна, къайтып, эмегеннге келеди. Экиси да биягъынлай тутушуп башлайдыла.

Бир бёлек сагъатдан Сосурукъ эмегенни хорлайды, сыртындан салады.

— Энди, — дейди эмеген, — сени хорлагъанынга сёз жокъду. Тутушууда сен хорладынг, кел энди бычакъла бла сермешейик. Мында да сен хорласанг, сен айтаханны мен берирме.

— Болсун сен айтханлай, алай бу къалада адам ауазла чыгъадыла, ала кимледиле, къайдандыла? Ол биринг. Экинчиси уа, аланы бусагъатдан, сёлеш да, бери чыкъма къой, — деди Сосурукъ.

Эмеген эшикден къарап тургъан эмегеннге Сосурукъну буйругъун береди.Кёп да бармагъанлай, эмегенле кеслерине къарауашха тутханханлары не да сояргъа семиртгенлери — бары да чыгъадыла.

Эмеген бла Сосурукъ бычакъ оюн этип башлайдыла. Нарт Сосурукъ хар сермегенден къайда чачын, къайда этегин, женгин юздюрте келип, бычакъны эмегенни бойнуна салып тохтайды.

— Да, — дейди эмеген, — бу мени бычагъыма бюгюн не болгъан эсе да билмейме. Аллахдан аман тап, не сюе эсенг да, аны берейим, сен сюйгенни этейим, жанымы къой, — деп тилейди.

— Сен айтхан бу жол да болсун, — дейди Сосурукъ, — алай ол кезиуде эки къолунга бла эки аягъынга бугъоу салыргъа эркин эт.

— Сал, — дейди эмеген. — Бугъоула къаланы сол къаба гъ ы ндад ыл а.

Бугъоулагъа къаладан келген нартладан бирин иедиле. Алай бла эмегенниаягъына, къолуна да бугъоула салып, Сосурукъну хайырындан, къалада болгъан тутмакъ нартланы башларына эркин этедиле. Эмегенледен а, нартлагъа тиймезге деп сёз алып, тынчынлай, эллерине къууанч бла жырлай къайтадыла.

Ол кюнден артында уа Сосурукъну нартла бек жигитге санап, олсуз жортууул оноу болдурмагъандыла. Андан артында да Сосурукъ кёп кере нартланы эмегенледен къутхаргъанды. Къарыуу жетмеген жерде акъылы бла, батырлыгъы бла да кёп кере жарагъанды.

Аны бирси нартладан не уллулугъу, не да бет сыфаты башха болмагъанды. Жалан да аны бирси нартладан былай къарагъанда аякъ балагъыны бийиклигинден таныгъандыла. Аягъыны балагъыны тюбю бла тауукъ бал ала ётюп болгъандыла.

Адамгъа болушлукъ излегенди. Аны къой, жауларына да зорлукъ жюрютмегенди. Батырлыкъ бла, халаллыкъ бла, чынтты тюзлюк бла баш болуп тургъанды.

Эмегенле уа нарт Сосурукъдан бек къоркъгъандыла. Аны ол белгисин, ол шартларын кёбюсю билгенди, алай аны бир угъай, беш башлы эмегенле да хорлаялмагъандыла. Эмегенлени ол созулгъан ташкес бычакълары Сосурукъну къолуна тюшгенден сора уа, аны бир эмеген да хорлаялмагъанды.

Скачать материал

Скачать материал

Слайд 1

МКОУ «СОШ№1 г.Теберды им.И.П.Крымшамхалова .» Ачыкъ дерс : « Къарачай фольклор. Нарт таурух . « Сосуркъа бла эмеген » Къарачай тилни устазы : Текеланы Л.М.

Слайд 2

« Къарачай фольклор. Нарт таурух « Сосуркъа бла эмеген »».

Слайд 3

Дерсни мураты : Сабийлени тил байлыкъларын ёсдюрюу , къарачай фольклорну эмда нарт таурухланы юсю бла ариу халиге , адебге , ишленмегликге юретиу , сюйдюрюу . Сохталаны фольклорну жанрлары бла танышдырыу эмда билимлерин терен этиу . Устазны болушлугъу бла къарачай фольклорну юсюнден окъугъанларыны , эшитгенлерини , билгенлерини дерсде сохталагъа айтдырыу . Фольклорда халкъ джигитлени иги шартларын , халилерин Ата джуртуна , миллетине сюймекликлерин ачыкълау , аланы юлгюге келтире , сохталаны — Ата джуртну къорууларгъа , сюерге юретиу

Слайд 4

Фольклор. Халкъны аууз чыгъармачылыгъы Фольклор деген сёзню ( ингилиз тилде Folklore – — « халкъ оюм ») биринчи 1846 джылда ингилиз археолог У. Дж. Томс къурагъанды . Фольклор чыгъармала бютеу халкъныкъыдыла , аланы халкъ этгенди , алагъа биз « халкъны аууз чемерлиги » деб аны ючюн айтабыз

Слайд 5

Фольклордан билгенлерин оюн халда айтдырыу Билген таурухларын айтдырыу Нарт сезле айтдырыу Эл берген джомакъланы соруу

Слайд 6

Таурухла : « О-Ха-Ха й , Адамла , Бери чабыгъыз , Бизге Локъман — Хаким келгенди . Локъман — Хакимни аллына чабыгъыз ! – деб тёрт диниягъа Хапар этгендиле . Элге къууанч хапар джайылгъанды .» билчи муну атын ?

Слайд 7

Билчигиз джомакъны атын ? « Энди уа къызчыкъ , мен сени ашайма !» — дегенди берю …

Слайд 8

Билчи таурухну атын ? «Да келтиргенинг ючюн сау бол! Алай энди келтиргенин кибик , юлешген да эт тауукъну » -, дегенди хан.

Слайд 9

Элберген джомакъла Ингир болса ёледи , Эртден бола келеди . Тёб тегерек тоб кибик , ичи къызыл от кибик . Урмай — тюймей джылатыр . Бир къызым барды да, Суугъа кирсе , юсюне суу къонмайды . Къарангыда кёреди да Джарыкъда кёрмейди . Джырсыз кюню кетмейди , Джырына джыр джетмейди . Башы — таракъ , Къуйругъу — оракъ . Узун боюнлу , къур-къур оюнлу .

Слайд 10

тилбургъучла Къакъ — къакъ къаргъала , Къамиш тюбде джоргъала , Ачы сууда – балыкъла , Ачей тарда джылкъыла . — Джылкъы кимни джылкъысыды ? — Адемейнй джылкъысыды ? — Адемей кеси къайдады ? -Бай тийреде тойдады . -Сора тойгъа нек барады ? — Усталагъа къарайды , Дарийхан бла тебсесе , Эл аланы махтайды .

Слайд 11

Бешик джыр Белляу Белляу , белляу , джылама , Джюрегими къыйнама , Кёзлерими гинджиси , Белляу , белляу , тынч джукъла , Кишиучукъча мушулда . Акъ сютчюкден тойгъанса , Джуклар халлы болгъанса , Джукъла , кийик , улагъым , Мени джарыкъ чырагъым , Джаным кибик кереме , Тебретеме,кёресе .

Слайд 12

Джел урады бетибизге Чайкъалады терекчик , Тау аязчыкъ шыбырдай Терекчик да шууулдай . Физминутка

Слайд 13

Сосуркъа эмегенни хорлайды

Слайд 14

Сау къалыгъыз !

Поделитесь с коллегами:

Ачыкъ дерсни планы.

Дерсни темасы:

Слайд

«Къарачай фольклор. Нарт таурух. «Сосуркъа бла эмеген»»

Ачыкъ дерс

Ана литература.

Класс

4- чю

Устаз

Джуккаланы М. Х.

МКОУ

«СОШ п. Орджиникидзевский»

Дерсни мураты:

Слайд

• Сабийлени тил байлыкъларын ёсдюрюу, къарачай фольклорну эмда нарт таурухланы юсю бла ариу халиге, адебге, ишленмегликге юретиу, сюйдюрюу.

• Сохталаны фольклорну жанрлары бла танышдырыу эмда билимлерин терен этиу.

• Устазны болушлугъу бла къарачай фольклорну юсюнден окъугъанларыны, эшитгенлерини, билгенлерини дерсде сохталагъа айтдырыу .

• Фольклорда халкъ джигитлени иги шартларын, халилерин Ата джуртуна, миллетине сюймекликлерин ачыкълау, аланы юлгюге келтире, сохталаны- Ата джуртну къорууларгъа, сюерге юретиу

Дерсде окъуу керекле:

китабла, тетрадла, къарачай-малкъар фольклор китаб, компьютер, проектор, ИКТ.

Дерсни барыу-

Ушакъ соруу халда.

Оргмомент (2 минут).

Дерсни презентациясы.

Устазны ал сёзю.

Юй ишни тинтиу.

Устаз. Слайд

Фольклордан билгенлерин оюн халда айтдырыу

Билген таурухларын айтдырыу

Нарт сезле айтдырыу

Эл берген джомакъланы соруу

Устаз . Слайд

Таурухла:
«О-Ха-Ха й, Адамла , Бери чабыгъыз, Бизге Локъман- Хаким келгенди. Локъман- Хакимни аллына чабыгъыз! — деб тёрт диниягъа Хапар этгендиле. Элге къууанч хапар джайылгъанды.» билчи муну атын?

Сохта. Слайд

Бу таурухну аты: «Джолоучулукъда»

Эртде заманда бир джарлы ёксюз джаш джер-суу да кёрейим , ушагъыулу иш да таба эсем, къарайым деб, джолоучу болады.Бара тургъанлайына джолда бир къартха тюбейди. Джаш къартха салам бергенди. Къарт саламын алыб, экиси да бирге тебрегендиле. Къарт хапар сора, джаш да айта, Бара баргъандыла.

Устаз. Слайд

Билчигиз джомакъны атын?
«Энди уа къызчыкъ, мен сени ашайма!» -дегенди берю

Сохта.Слайд

Джомакъны аты «Бармыды тюзлюк?»

Ариу джумушакъ джюрекли Къызчыкъ, мени бу къапхандан бир къутхар. Къызчыкъ кертиси бла да джумушакъ джюрекли къызчыкъ болгъанды. Ол себебден, Бёрюню къапхандан бошлагъанды. Алай а Бёрю, къапхандан эркин болгъанлай, Къызчыкъгъа ауузун ачыб чабханды:

-Энди уа, тели Къызчыкъ, мен сени ашайма!- дегенди.

Устаз. Слайд

Таурухну атын билчи?
«кюнюнг ашхы болсун, тюлкю. Ашхылыкъ кер джылан,» -деб, тюлкю сабыр болгъанды.

Сохта. Слайд

Бу джомакъны аты «Тюлкю бла джылан»

Айтырым олду,-дегенди джылан,- мени сууну ол джанына бир ётдюр; кел экибизда, тенг болайыкъ.

Устаз. Слайд

Билчи таурухну атын?

«Да келтиргенинг ючюн сау бол! Алай энди

келтиргенин кибик, юлешген да эт тауукъну» -, дегенди хан.

Сохта. Слайд

Бу таурухну аты «Тауукъну айта билгеннге зауукъ».

Эртде- эртде бир бай патчах джашагъады. Ол патчахны къатыны, къызы, джашы болгъанды. Патчахны элинде бир джарлы къарт киши да джашагъанды.

Бир кюн, ол къарт киши бир тауукъ кесдиргенди да патчахны кёлюн алама деб, алыб баргъанды.

Устазны сорулары. Слайд

Энди сабийле келигиз элберген джомакълагъала къарайыкъ. Устаз сабийлеге элберген джомакъланы береди.

Ингир болса ёледи,

Эртден бола келеди.

Тёб тегерек тоб кибик, ичи къызыл от кибик.

Урмай- тюймей джылатыр.

Бир къызым барды да,

Суугъа кирсе, юсюне суу къонмайды.

Къарангыда кёреди да

Джарыкъда кёрмейди.

Джырсыз кюню кетмейди,

Джырына джыр джетмейди.

Башы- таракъ,

Къуйругъу- орак

Узун боюнлу, къур-къур оюнлу.

Сохта.

Сохталаны джууаблары: кюн, харбуз, бабуш, гылын къуш, булбул,гугурукку, турна.

Устаз. Слайд

Сохтала.

Энди нарт сезлени билиу. Устаз нартсёзлени алын айтады, сохталада нарт сезню къалгъанын айтадыла.

Ата Джуртну къорулагъан озар, ……

Ата Джуртча джер болмаз,……

Батыр бир ёледи,……..

Кенгеш болса, …….

Айтылгъан сёз ………..

Ашхы сез- джаннга азыкъ,………

Тилсиз миллет …..

Адам къатында……

Акъыл джашда, къартда да тюлдю-…….

Аманнга игилик этсенг,…………

Аз сёлеш,…….

Ашда -бёрю, ……….

Окъугъан -асыу,……..

Окъумагъан сокъурду,………..

Айтхан- тынч,……..

Устаз. Слайд

Тилбургъучла не болгъанын айтады, ангылатыды.

Къакъ- къакъ къаргъала,

Къамиш тюбде джоргъала,

Ачы сууда -балыкъла,

Ачей тарда джылкъыла.

-Джылкъы кимни джылкъысыды?

-Адемейнй джылкъысыды?

-Адемей кеси къайдады?

-Бай тийреде тойдады.

-Сора тойгъа нек барады?

— Усталагъа къарайды,

Дарийхан бла тебсесе,

Эл аланы махтайды.

Устаз. Слайд

Бешик джыр- фольклорну бир жанр.

Белляу

Белляу, белляу, джылама,

Джюрегими къыйнама,

Кёзлерими гинджиси,

Белляу, белляу, тынч джукъла,

Кишиучукъча мушулда.

Акъ сютчюкден тойгъанса,

Джуклар халлы болгъанса,

Джукъла, кийик, улагъым,

Мени джарыкъ чырагъым,

Джаным кибик кереме ,

Тебретеме,кёресе.

Устаз

Слайд

Сабийле келигиз энди физминутка этейик

Джел урады бетибизге

Чайкъалады терекчик,

Тау аязчыкъ шыбырдай

Терекчик да шууулдай

Устазны ушагъы

Слайд.

Джангы дерс. (джангы дерсни юсюнден)

Фольклорну жанрлары:

• Халкъ джырла

• Таурухла

• Алгъышла

• Эл берген джомакъла

• Нарт сёзле, айтыула

• Джомакъла

• Сабий фольклор

Сезлюк иш:

Тёре, чууакъ, дарынчы,дорбун,къылыч, тёр, токъшау, джайдакъ,кенгеш, кезлик, дюлдюр, ёкюл.

Устаз. Слайд

Сезлюк иш:

Тёре, чууакъ, дарынчы,дорбун,къылыч, тёр, токъшау, джайдакъ,кенгеш, кезлик, дюлдюр, ёкюл.

Устаз. Слайд

Нарт таурухну «Сосуркъа бла эмеген» деген таурухну сабийлеге хапарын айтыргъа, ангылатыргъа.

Китаб бла ишлеу

Дерсде бир юзюгюн окъутуу.

Дерсни тамамлау.

Слайд

• Сосуркъа эмеген бла нек кюрешеди?

• Бизни заманда Сосуркъа бла сиз кимни тенглешдирирге болурсуз?

• Нартланы джигитликлерин халкъны эсинде мингле бла джылланы унутулмай нек турадыла?

• Сосуркъа эмегенни къара кюч бламы огъесе акъыл лагъым этибми хорлайды?

• Фольклор чыгъармаланы автору миллетди деб, нек аитылады?

• Фольклор таурухлада геройланы эки къауумгъа нек юлешедиле ? (иги бла аманнга)

Юйге иш

• Нарт таурух «Сосуркъа бла эмеген»деген таурухну окъургъа

• Соруулагъа джууаб этерге

73-76 бет

3-4 нарт сёзню азбар этерге

Этилген ишге багъа бериу, оюм алыу

• Бюгюн дерсде халкъ аууз чыгъарманы къаллай жанр бла ишледик?

• Ишибизде не затны иги этдик?

• Дерследе энтда не бла кюреширге керекди?

• Сиз англагъаннга кёре бу дерсде ким иги ишледи?

• Джаш тёлюге не ючюн керекди фольклорну билирге?

Слайд

• РефлексиЯ

• Дерсде сейир эди…

• Къыйын эди…

• Мен этдим…

• Мен къууандым …

• Мени сейирсиндирди …

• Мен изледим …

• Бюгюн мен дерсде билдим …

• Мен ангыладым…….

Слайд 1
«Нарт эпос»
Дерсни темасы:

Слайд 2
Дерсни мураты:

Слайд 3
П.Остряков,Орусбийланы Сафар-Алий бла Науруз,М.Алейников,Н.П.Тульчинский, А.Н.Дьячков-Тарасов,В.Ф.Миллер….
Бозийланы А.Ю.,Шахмурзаланы С.О.,Сотталаны А.Х.,Холаланы А.З.,Сюйюнчланы Х.И….
Журтубайланы

М.Ч.,Малкъондуланы Х.Ш.

Слайд 4
Адабият терминле

Анафора
(грек тилден —

«къатланып келиу») — тауушланы неда сёз тутушлaны,неда гылыу къурамланы бир бири ызындан келген сезледе (фразалада) неда назму тизгинледе ушашлыкълары.

Антитеза
(француз тилден — «чюйре келиу») — магъаналары арталлыда чюйре келген сёзлени неда сёз тутушланы бирин бири бла салышдырыу

Метафора
(грек тилден — «кёчюрюу», «ётдюрюу») — сезлени неда сёз тутушланы ушашдырыу неда тенглешдириу
амал бла башха, ёзге магъанада хайырланыу

Слайд 5

Гипербола
(грек сёздю)-бир суратланнган затны,халны,болумну къошуп, кёбейтип,семиртип бериу.
Эпифора
(грек тилден

— «къайтарыу , «дагъыда бир къатлау») — назму тизгинлени- ахырларында сёзню, сёз тутушну неда гыллыу кьурамны къатлап, къайтарып айтыу(анафораны чюйресиди )

Слайд 6
СЁЗБЕР
Д Е Б Е Т
АЛАУГАН
КЪАРАШАУАЙ

ЁРЮЗМЕК
СОСУРУКЪ
Х
Л
САТАНАЙ

Слайд 7
Нарт тукъумланы айыр:

Усхуртуклары
Бозилары
Дажилары
Боралары
Аликалары

Индилары

Слайд 8
Къарашауайны сыбызгъысы.
Алауган бла эмеген къыз.
Агунда,Къарашауай,Гемуда.
Ёрюзмекни туугъаны.
Ёрюзмек бла къуртхала.
Къына сакъаллы Фук.
Сосурукъ

нартлагъа от келтиреди
Эмегенле нарт элге кирдиле
Нарт Рачыкъау бла сарыуек
Агуна аякъ Сосурукъгъа бериледи.
Сосурукъ бла эмеген.

Суратланы атлары:

Слайд 9

Слайд 10

Слайд 11

Слайд 12

Слайд 13

Слайд 14

Слайд 15

Слайд 16

Слайд 17

Слайд 18

Слайд 19

Слайд 20

Слайд 21

Слайд 22

Слайд 23
Юй иш:
«Мени сюйген нартым» деген темагъа хапарчыкъ къурап жазаргъа, анга

кёре сурат ишлерге.

Обновлено: 11.03.2023

Мени къалай ары атсала да,
Къайтырма санга.
Жолла узакъгъа чакъырсала да,
Къайтырма санга.

Туугъан жерим, мени таулу жерим –
Эм ариуу жерни!
Чегем элим, мени туугъан элим –
Ёхтемлигим мени.

Портал Стихи.ру предоставляет авторам возможность свободной публикации своих литературных произведений в сети Интернет на основании пользовательского договора. Все авторские права на произведения принадлежат авторам и охраняются законом. Перепечатка произведений возможна только с согласия его автора, к которому вы можете обратиться на его авторской странице. Ответственность за тексты произведений авторы несут самостоятельно на основании правил публикации и законодательства Российской Федерации. Данные пользователей обрабатываются на основании Политики обработки персональных данных. Вы также можете посмотреть более подробную информацию о портале и связаться с администрацией.

© Все права принадлежат авторам, 2000-2022. Портал работает под эгидой Российского союза писателей. 18+

• Для учеников 1-11 классов и дошкольников
• Бесплатные сертификаты учителям и участникам

Описание презентации по отдельным слайдам:

Туугъан жерим,Ата журтум-Малкъарым!

М И Н Г И Т А У. Сен кёкге жете,бийиксе, Ууакъ тауланы ичинде. Мияла кибик жылтырай, Къанга бузларынг юсюнгде.

Ч Е Г Е М Т А Р Ы. Мени жаннетге ушагъан жерге Элтсенг да-кёгетле къыш да бишген, Мен анда да,къарп кёкге-ёрге, Жарсырма,кече къапханнга тюшген Жаныуар кибик,турурма алай, Эсге тюшюрюп жерими ташлары, Жукъум келип,мен жукълагъанымлай, Тюшюме кирир Чегемни къары.

Черек тары. Черек тары къууандыра кёзлени, Излетеди бизге ариу сёзлени. Шорхулдайды Черек тарны череги, Къууандырад тауу, сууу, тереги.

Х о л а м –Б ы з ы н г ы Бийиклени къууанчына алгъыш Этеме,акъыл бийиклигине. Жюрекни бийиклигине-алгъыш, Дунияны кырдыгына,кюнюне!

Сагъыш эт да,бил. Мен сизге Малкъарны бек ариу тарлары бла шагъырей этдим.Энди бу суратлагъа къарагъыз да айтыгъыз,Малкъарны къайсы жерлеридиле была.Туугъан жерибизни ким иги билгени анга кёре белгили боллукъду.

Эришиу бошалды. Бу гюлле уа хорлагъаннга саугъагъа!

• подготовка к ЕГЭ/ОГЭ и ВПР
• по всем предметам 1-11 классов

Курс повышения квалификации

Охрана труда

• Сейчас обучается 124 человека из 44 регионов

Курс профессиональной переподготовки

Охрана труда

Курс профессиональной переподготовки

Библиотечно-библиографические и информационные знания в педагогическом процессе

• ЗП до 91 000 руб.
• Гибкий график
• Удаленная работа

Дистанционные курсы для педагогов

Свидетельство и скидка на обучение каждому участнику

Найдите материал к любому уроку, указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:

5 604 630 материалов в базе

Самые массовые международные дистанционные

Школьные Инфоконкурсы 2022

Свидетельство и скидка на обучение каждому участнику

Другие материалы

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

• 30.09.2019 591
• PPTX 7.6 мбайт
• 5 скачиваний
• Оцените материал:

Настоящий материал опубликован пользователем Картлыкова Сафият Магомедовна. Инфоурок является информационным посредником и предоставляет пользователям возможность размещать на сайте методические материалы. Всю ответственность за опубликованные материалы, содержащиеся в них сведения, а также за соблюдение авторских прав несут пользователи, загрузившие материал на сайт

Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.

Автор материала

40%

• Подготовка к ЕГЭ/ОГЭ и ВПР
• Для учеников 1-11 классов

Московский институт профессиональной
переподготовки и повышения
квалификации педагогов

Дистанционные курсы
для педагогов

663 курса от 690 рублей

Выбрать курс со скидкой

Выдаём документы
установленного образца!

Учителя о ЕГЭ: секреты успешной подготовки

Время чтения: 11 минут

Онлайн-тренинг: нейрогимнастика для успешной учёбы и комфортной жизни

Время чтения: 2 минуты

Школы граничащих с Украиной районов Крыма досрочно уйдут на каникулы

Время чтения: 0 минут

В ростовских школах рассматривают гибридный формат обучения с учетом эвакуированных

Время чтения: 1 минута

Минобрнауки и Минпросвещения запустили горячие линии по оказанию психологической помощи

Время чтения: 1 минута

В Россию приехали 10 тысяч детей из Луганской и Донецкой Народных республик

Время чтения: 2 минуты

Курские власти перевели на дистант школьников в районах на границе с Украиной

Время чтения: 1 минута

Подарочные сертификаты

Ответственность за разрешение любых спорных моментов, касающихся самих материалов и их содержания, берут на себя пользователи, разместившие материал на сайте. Однако администрация сайта готова оказать всяческую поддержку в решении любых вопросов, связанных с работой и содержанием сайта. Если Вы заметили, что на данном сайте незаконно используются материалы, сообщите об этом администрации сайта через форму обратной связи.

Все материалы, размещенные на сайте, созданы авторами сайта либо размещены пользователями сайта и представлены на сайте исключительно для ознакомления. Авторские права на материалы принадлежат их законным авторам. Частичное или полное копирование материалов сайта без письменного разрешения администрации сайта запрещено! Мнение администрации может не совпадать с точкой зрения авторов.

Санга алгъыш эте, чыгъама тангнга,
Сени унутурча кюн туумаз манга.
Буз кибик сууукъ сууларынгдан къандым,
Сени тансыкълап, жилядым, къууандым.

Сенсиз насып болмаз бир инсанынга,
Къор болайым, туугъан жерим, мен санга!

Сангырау болсам да, эштип турурма
Чапыракъ тауушунгу кюз артында,
Сокъур болсам да, ажашмай барырма
Къызыл къаным боягъан жолларынгда.

Кёз, жюрек жарыкъ да сенсе инсаннга,
Къор болайым, туугъан жерим, мен санга!

Къургъакъ къарынгда аякъ тауушуму,
Къайда болсам да, турурма эштгенлей,
Ол жашил жайынгы, ол акъ къышынгы
Не узакъда да турурма кёргенлей.

Насып да, къууанч да сенсе хар саугъа,
Къор болайым, туугъан жерим, мен санга!

Сени жолларынг ётедиле бары
Жюрегим бла, ала бары – бийик,
Жырлагъанларында къанатлыларынг,
Тынгыладым, тиллерин билген кибик.

Юй, гыржын, суу да сен бересе саугъа,
Къор болайым, туугъан жерим, мен санга!

Кеченги да, кюнюнгю да тюрсюнюн
Жюрютеме биргеме кёзлеримде,
Жашларынгы, къызларынгы тепсеуюн,
Жырларын да жюрютеме кёлюмде.

Ичгенме, къапланып терк сууларынга,
Къор болайым, туугъан жерим, мен санга!

Санларыбызда къан сени къанынгды,
Жюрек кючюбюзню алгъанбыз сенден,
Жюрегибизде жыр сени жырынгды,
Таймай къатлайма мен кечеде-кюнде:
Бар насыбы да сенсе жаны саугъа,
Къор болайым, туугъан жерим, мен санга.

Дерсни мураты: окъуучуланы Зумакъулланы Т.

жашау эм чыгъармачылыкъ иши бла шагъырей этиу;

поэзиясыны тематикасыны кенглигин ачыкълау;

Ата журтха, Туугъан жерге сюймекликни ёсдюрюу;

назмуну тинтиу (2 слайд)

Дерсге керекли затла: компьютер, интерактивный къанга,

презентация, сабийле ишлеген суратла,

китап кёрмюч, окъуу китап.

Дерсни баргъаны

I. Дерсге хазырланыу, низам салыу.

II. Устазны ал сёзю.

Предварительный просмотр:

Дерсни мураты: окъуучуланы Зумакъулланы Т.

жашау эм чыгъармачылыкъ иши бла шагъырей этиу;

поэзиясыны тематикасыны кенглигин ачыкълау;

Ата журтха, Туугъан жерге сюймекликни ёсдюрюу;

назмуну тинтиу (2 слайд)

Дерсге керекли затла: компьютер, интерактивный къанга,

презентация, сабийле ишлеген суратла,

китап кёрмюч, окъуу китап.

1. Дерсге хазырланыу, низам салыу.
2. Устазны ал сёзю.

Зумакъулланы Танзиля отуздан аслам китапны авторуду. Ала кёп башха тиллеге кёчюрюлгендиле.

Элтедиле парийни ёлтюрюрге,

Ол унамагъаны ючюн юрюрге,

Арбазда тынч, жууаш тургъаны ючюн,

Асыры бек хала болгъаны ючюн,

Адамны жаугъа санамауу ючюн,

Аны къабаргъа унамауу ючюн,

Элтедиле парийни жанын жояргъа.

Ол а, эс этмей дунияны къояргъа,

Барады, бу дуниягъа халал къарай,

Иесин ийнакълай, чуругъун жалай,

Ёлюп кетерин билмей халаллыкъдан,

Къарайды, кёзюн алмай жанын аллыкъдан.

О, парий,парий, юр, бир къыжырыкълан.

Парий, жер юсюнде ачытмай бир жан,

Окъгъа тюбеди харамлыгъы жокъдан —

Сынсыды да, ауду огъурсуз окъдан.

Бет ачадыла бизге, бет, кюнле да.

Къаяда чагъа, къаяда гюлле да.

Кёк да къарайды кём-кёк къаарамда.

Сабийле ойнайла бизни орамда.

Дуния жап-жарыкъ, жарыкъ – тау, баш да.

Жылтырайды алай суда акъ таш да.

Къанатлы учады, ол къанат жая.

Чагъадыла гюлле, гюлле къаяда.

-Не ючюн жаратхансыз бу назмуларын?

Кеси кёчгюнчюлюкню ачылыгъын сынагъаны себепли, Танзиляны кёчгюнчюлюкню темасына жораланнган назмулары кёпдюле. Ала халкъ жырлача айтыладыла. Бир тынгылачыгъыз бу сёзлеге:

Къайры барабыз, не жаханимге?

Журтда бермейин жанланы.

Жаныбыз саулай, журтну жилятып,

Иесиз къоюп малланы.

Черек суулары къутуруп, булгъанып,

Ташны ташлагъа уралла.

О, ичлерине тюше болурла,

Тау этекледе къабырла.

Не къадар жарсыу, не къадар таралыу барды бу тизгинледе.

— Сабийле, сиз а кёчгюнчюлюк къачан болгъанын билемисиз?

Восьмое марта – это женский праздник,

Когда приносят женщинам цветы.

Балкарские селения безлюдны,

О, что страшнее этой пустоты?!

-Артха уа къайсы жылда къайтхандыла?

— Таулула Туугъан жерлерине къайтып келгенли быйыл ненча жыл боллукъду?

— Туугъан жерге сюймекликни ачыкълагъан къаллай нарт сёзле билесиз? Назмула уа билемисиз?

— Орус жазыучуланы уа къаллай назмуларын билесиз? Аперим.

— Сабийле, биз бюгюн, туугъан жерге сюймекликни ачыкълагъан, Зумакъулланы Танзиляны бир аламат назмусун окъурукъбуз. Бир тынгылачыгъыз анга.

Презентация салынады. Шош макъам согъулады. Устаз назмуну кёлден окъуйду.

Соруулагъа жууап этерге

Окъуучу этген презентация салынады эм къысха кёлденжазмасын окъуйду ( шош ариу макъам согъулады) Мени Ата журтум, туугъан жерим! – Жангыз да эки къысха сёз, къалай магъаналы, сезимли сёзледиле была! Аланы сёз магъаналары адамны жашау къудуретин кёргюзтген сёзле! Бу сёзлени магъаналарына мен бир бек кюсеген затымы тапханча кёмюлеме,

ала мени жюрегими тепдиредиле, аланы назму тилни даражасына жетгенлери авторну сёз усталыгъы акъылынгы къозгъайды.

Мени туугъан жерим –Малкъарым, чексиз ариулукъну жашил жаннети, ёхтемликни, адамлыкъны къаласыды. Назмуда къаллай къудурет барды! Ала бизни туугъан тауларыбыздыла, бузгъа бла къаргъа бёленнген, тау сууланы кёрюмдюлери, тау ауузлагъа кетген, чынгыллагъа илине баргъан жолла, тар ауузлада тас бола, кенг тюзлеге чыгъы баргъан суула).

1. Автор, бу назмуну жазгъанда, къаллай суратлау амалла хайырланнганды?

Ёхтем Малкъарым, акъ кёмюклю – эпитет

Тауларынгча, чыдамлылла жашларынг, адамлача ачый билген ташларынг – тенглешдириуле, жан салыу

1. Айтылыуну муратына кёре назму къаллай айтымладан къуралады? Кётюрюучю айтымланы табыгъыз.

Айланыулу айтымла уа къайсыладыла? Автор неге айланып айтады сёзюн?

Устаз. Алайды да, багъалы сабийле, хар адамны да кеси туугъан гитче жерчиги, хар ташын да иги таныгъан, сюйген, хар жолчугъу, ауанасында олтурургъа сюйюучю тереги, солургъа сюйюучю жери болады. Танзиля да кесини Ата журтуну юсюнден тамашалыкъ назму тизгинлени адамлагъа саугъа этип къойгъанды. Табийгъатны ариулугъу алтындан багъалыды, тауладан ургъан таза хауа, солууунгу эркин чыгъартады, санларынга кюч-къарыу береди. Ариу къудуретли, бай эм мол жерибиз хурметли, акъыллы, фахмулу, иш кёллю, халал жюрекли, ариу санлы адамланы туудургъанды. Биз да туугъан жерибизни бир кесегибиз, аны сакълайыкъ, иги, ахшы адамларыбыз тутхан ишни алгъа бардырайыкъ, ата-бабаларыбызны намысларын ёрге тутханлай барайыкъ жашауда.

-Биз бюгюн кимни чыгъармачылыгъы бла шагъырей болдукъ?

-Танзиляны назмулары неге юйретедиле?

-Сиз бу дерсде неге юйрендигиз?

Аны бла дерсибизни бошайбыз, тауусулмазлыкъ насып берсин Аллах барыбызгьа да.

По теме: методические разработки, презентации и конспекты

открытый урок — исследование по литературе в 5 классе по творчеству К.Паустовского «Теплый хлеб»

тема урока «Дорога добра»+представление презентации к уроку. исследовательский метод обучения сейчас актуален. я проводила этот урок на городском семинаре учителей русского языка и литературы и получи.

Открытый урок по родной литературе 10 класс «П.Н.Тобуруокап ырыа буолбут хоһоонноро»

Урок внеклассного чтения с объяснительно-иллюстративным методом, использованием аудиопрослушивания и мультимедиа. Авторский образовательный ресурс «П.Н.Тобуруокап ырыа буолбут хоһоон.

Конспект открытого урока в 5 Б классе (составлен и проведён учителем русского языка и литературы Басюк Н.С.)

Конспект открытого урока в 5 Б классе (составлен и проведён учителем русского языка и литературы Басюк Н.С.)Тема урока: Вид глагола.Цель:1. дать понятие видов глагола; знать, на каки.

Открытый урок по якутской литературе для 8 классов

Конспект открытого урока по родной литературе для 5 классов

Открытый урок по черкесской литературе в 6 классе «Стихотворение Хакунова Исуфа «Кавказ»»

Данный урок посвящен жизни и творчеству черкесского писателя-поэта Хакунова Исуфа. Эта тема была раскрыта с использованием проектно-исследовательской работы учащихся. Также учащиеся были глубже озна.

Открытый урок по русской литературе в 7 классе на тему «Лермонтов и Кавказ»

Такие уроки способствуют воспитанию нравственных ориентиров учащихся, развитию творческого мышления, образного воображения, умению выразительно читать, любви к историческому прошлому своей Родин.

Поэзия Кабардино-Балкарии (Поэзия КБР) запись закреплена

Туугъан жерим! Кёзбауум жокъ сезде,
Аны ючюн ыспас, сый тилейме,
Таша айтырымы айта кёзде,
Санга таза жюрекли келеме.

. Мен кишиден тилемедим саугъа,
Жунчутмадыла дей от, жалын да.
Мен эс бурмам терс тырманнга, даугъа,
Сен ыразы бол манга жалан да.

Асырасынла, тохтаса жюрек,
Ата къабырлада солдатныча.
Башха сый керек тюйюлдю, керек,
Сёзюме сен ийнан, шагъатхача.

Бушууда жапсара, къууанчымда
Ташынг да къууанады, адамча.
Сен барда — чыдайма къоранчыма,
Сен манга багъалыса, анамча.

Читайте также:

  

• Сочинение приключения мужичка в мешочке и золотой курочки по плану

  

• Сочинение по роману мы замятина проблема власти

  

• Борьба хаоса и космоса в лирике тютчева сочинение на материале 3 4 стихотворений

  

• Что такое преемственность поколений сочинение обломов

  

• Образ путешественника в книге радищева путешествие из петербурга в москву сочинение