Онлайн-тесты по татарскому языку
Десятка лучших по татарскому языку
- Ришат Миргалиев (Набережные Челны) — 5085
- Ольга Марданова (Нижнекамск) — 3741
- Руслан Харрасов (Набережные Челны) — 3458
- айназ1 (Набережные Челны) — 3093
- Daniyar16 (Набережные Челны) — 2401
- Резида — 2317
- Радисчик (Казань) — 2309
- Исмагилова Разина Гильмегаяновна — 2262
- Rishat Gatiyatov (Набережные Челны) — 2143
- aeros (Тетюши) — 2103
ЕГЭ (ЕРЭ – единый республиканский экзамен) по татарскому языку – экзамен по выбору. Результаты ЕГЭ по татарскому языку необходимы тем, кто планирует продолжить свое образование в вузах Татарстана на педагогических или гуманитарных специальностях.
| Быстрые тесты по 20 вопросов |
Подготовка к ЕГЭ |
Подготовка к ОГЭ |
| Все онлайн тесты на сайте бесплатные и не требуют регистрации |
Тесты для 11 класса
|
Тесты для 9 класса
|
 |
Тесты для 10 класса
|
Тесты для 8 класса
|
| Конструктор теста | ||
|
Класс |
Тесты по татарскому языку по темам уроковдля 11 класса для 10 класса для 9 класса для 7 класса |
Тесты для 11 классавверх
|
Тесты для 10 классавверх
|
Тесты для 9 классавверх
|
Тесты для 7 классавверх
|
Татар мәктәпләре өчен татар теленнән БРИ
А1 Сүзләрдә ирен гармониясе булган очракны күрсәтегез.
1) икенче, әнисе, кеше, кинәт
2) талгын, төньяк, халык, көнбагыш
3) колын, төлке, болыт, өлгерү
4) качак, хозур, чалма, гаеп
А2 Кайсы төркемдәге сүзләрдә хәрефләр һәм авазлар санында аерма бар?
1) балан, тәрәзә, шатлык, урманчы
2) савап, ватан, савыт, кавын
3) велосипед, комбайн, дисплей, аэропорт
4) юлбарыс, кәгазь, еллык, ябалак
А3 [с] авазына дөрес билгеләмә бирелгән очракны күрсәтегез.
1) тел алды, парлы, саңгырау
2) кече тел арты, парлы, яңгырау
3) тел алды, парлы, яңгырау
4) тел арты, парлы, саңгырау
А4 — Нишләп балтасы суга төшкән кеше кебек утырасың? (Н. Дәүли) Җөмләсендәге тотрыклы сүзтезмәнең мәгънәсен күрсәтегез.
1) моңсуланып, боегып утыру
2) шатланып, елмаеп утыру
3) аяк киемен салып утырып тору
4) су (елга) янында утыру
А5 Әдипләребез үз әсәрләрендәге нәр кешене — персонажны уз баласы, үз нәселе санап, берсенец исемен икенчесенә кушмаганнар (X. Сарьян) җөмләсендә рус теле аша кергән һинд-европа алынмасын күрсәтегез. 1)әдипләребез
2) әсәрләрендәге
3) персонажны
4) нәселе
А6 Җөмләдәге неологизмны күрсәтегез: Дивардагы көнсанардан бүгенге битен ертып алды. (Б. Камалов)
1) битен
2) дивар
3) көнсанар
4) бүгенге
А7 Сүз нигезе кайсы төркемдә дөрес күрсәтелгән?
1) чәчкечне (чәчкеч-)
2) алмагач (алма-)
3) төшемле (төш-)
4) эчтеләр (эчтеләр)
А8 Сүз ясагыч кушымчалар кайсы төркемдә бирелә?
1) – у, -ү, сыз, -сез, -дан, -дән
2) -ның, -нең, -да, -дә, -ым, -ем
3) -даш, -дәш, -лык, -лек, -чы, -че
4) -ды, -де, -ырга, -ергә, -гач, -гәч
А9 Күзәнәклеләр сүзенең мәгънәви кисәкләргә бүленеше кайсы очракта дөрес итеп бирелгән?
1) күз-ән-әк-леләр
2) күзәнәкле-ләр
3) күз-әнәк-ле-ләр
4) кү-зә-нәк-ле-ләр
А10 Фигыльнең юнәлеш кушымчалары күрсәтелгән төркемне билгеләгез.
1) -м, -сың, -а
2) -ыш, -н, -дыр, -ыл,
3) -лар, -ләр, -нар, -нәр
4) -ган, -ыр, -ачак, -ды
А11| Җөмләдә аерып бирелгән исемнең килеше кайсы очракта дөрес билгеләнгән: Төзелеш бик озакка сузылганга, без борчыла башладык. (Р. Мостафин)
1) баш килештә
2) юнәлеш килешендә
3) төшем килешендә
4) иялек килешендә
А12| Сорау алмашлыклары кайсы төркемдә бирелгән?
1) кемдер, нәрсәдер, никтер, нидер
2) без, ул, алар, мин
3) үз, бөтен, һәр, барлык
4) ни, ничек, нәрсә, нигә
А13 Бәлки, тагын, нәм, әгәр сүзләре —
1) бәйлекләр
2) ымлыклар
3) кисәкчәләр
4) теркәгечләр
А14| Иярчен җөмләнең төрен билгеләгез: Мин шундый карарга килдем: әйткәннәрнең барысын да теркәп барырга.
1) иярчен хәбәр җөмлә
2) иярчен аергыч җөмлә
3) иярчен ия җөмлә
4) иярчен рәвеш җөмлә
А15| Телең ни әйтсә, колагың шуны ишетер (Мәкаль) җөмләсендә баш җөмлә белән иярчен җөмләне бәйләүче чараны күрсәтегез.
1) көттерү интонациясе
2) мөнәсәбәтле сүзләр
3) янәшә тору
4) кискен каршы кую интонациясе
А16 Аналитик иярчен сәбәп җөмлә баш җөмләгә нинди чаралар ярдәмендә бәйләнә?
1) мөнәсәбәтле сүзләр, чөнки теркәгече, көттерү паузасы ярдәмендә
2) мөнәсәбәтле сүзләр, килеш кушымчалары ярдәмендә
3) күрә бәйлеге, килеш кушымчалары, дип сүзе ярдәмендә
4) барлык чаралар ярдәмендә дә бәйләнә ала
А17| Әйтү максаты ягыннан җөмләнең төрен билгеләгез: Кая ашыгасың, кеше? (Ф. Яруллин)
1) тойгылы җөмлә
2) өндәү җөмлә
3) хикәя җөмлә
4) сорау җөмлә
А18 Җөмләдә аерып бирелгән сүзләр арасындагы ияртүле бәйләнешнең мөнәсәбәт төрен
күрсәтегез: Ир кешегә җитмеш төрле нонәр дә аз. (Мәкаль)
1) ачыклаулы мөнәсәбәт
2) аныклаулы мөнәсәбәт
3) хәбәрлекле мөнәсәбәт
4) биредә сүзләр арасында тезүле бәйләнеш күзәтелә
А19| Җөмләдә аерып бирелгән кисәкнең төрен билгеләгез: Чыннан да, нинди кеше икән ул «ят»?(М. Мәндиев)
1) кереш сүз
2) аныклагыч
3)ия
4) эндәш сүз
А20 Сүзләр баш хәрефтән язылырга тиеш төркемне күрсәтегез.
1) астра, миләүшә, төнбоек, кына гөле
2) сөн, галия, нәгыйм, урал
3) саулык, матур, исем, мәгънә
4) исле гөл, мамык, канәфер, имәнлек
А21| Сүзләр кушылып язылган төркемне күрсәтегез.
1) үги ана яфрагы, күгәрчен күзе, мүк җиләге
2) сары ут, сабан туй, өч почмак, ак сакал
3) ир ат, көне төне, шак шок, иге чиге
4) шау шу, баш ию, җелегенә төшү, ап ак
А22 Кайсы төркемдә а хәрефе языла, [ә] авазы ишетелә?
1) елъязма, барсил, давыл, караш
2) фәкать, кадер, гадәт, гадел
3) ачкыч, бара, наян, кабак
4) ичмаса, хасил, кабилә
А23| Бирелгән җөмләдә җәя эчендә нинди тыныш билгесе булырга тиеш? Кычкырып сөйлим (…) Кабан — Казанның моңлы бер күзе… — дим. (Р. Гаташ)
1) биредә кискен каршы кую интонациясе, шунлыктан сызык куела
2) биредә санау интонациясе, шунлыктан өтер куела
3) биредә көттерү паузасы, шунлыктан ике нокта куела
4) биредә бернинди дә тыныш билгесе куелмый
А24 Өтерләр куелырга тиешле урындагы саннар кайсы вариантта дөрес күрсәтелгән?
Бер-бер кардэш-кабилэ кунакка килсә (1) ул (2) бөтен гомерен шуларныц баласы
артыннан йөрергә сарыф итте (3) ул үзе йоклатты (4) үзе коендырды (5) үзе
уйнатты (6) сояргә тотынса (7) баланы елатмыйча (8) туктамады. (Г.
Исхакый)
1) 1,2,3
2) 1,2,4,5,6
3) 1,3,4,5,8
4) 1,3,4,5,6,7
А25 Кайсы җөмләдә сызык куелырга тиеш?
1) Сукмагыма каршы төшмә кит солдат.
2) Ичмаса берәр җылы сүз әйттеме ул аңа юаттымы берәр.
3) Ул яраланган булырга кирәк.
4) Мин аны яраттым кояш шаһит.
А26 Сөйләм нормалары сакланмаган җөмләне табыгыз.
1)»Сабантуй” белән бергә үскәнгә, тәүге каләмемне дә шушында чарлаганга, ул миңа бик кадерле.
2) Галия апасы әйткәнгә борылып карады.
3) Бу ел ашлык уңмады.
4) Бер төнне Самат ямьсез төшләр күреп уянды.
А27 Рәсми стильгә караган җөмләне табыгыз.
1) Барды — умартачы үзе юк.
2) Регби буенча Мәскәүдә «Яшь Динамочы» турниры узды.
3) Шәһәр мине бик үзгәртте.
4) Ышанычнамә дүрт елга бирелә.
А28 Бары тик [к] авазы гына булган төркемне табыгыз.
1) керпе, кинәт, кино
2) карсет, клип, клуб
3) кайтару, койрык, карга
4) китап, карандаш, камил
А29 Текстны укыгыз һәм А29 -А32; В1 — В8; С1 биремнәрен эшләгез.
1) Дивизия командирының скрипка уйнавын әле мин беренче күрүем. 2)
Айвазян «безнең көйне» дигәч, генерал йә украин, яисә рус көен уйнар дип көткән идем. 3) Ул чын безнеңчә татар көе «Тәфтиләү»не сыздырырга тотынды. 4) Скрипка элек кайдандыр ерактан ишетелгән төсле тонык кына, сабыр гына моңланып торды да, авазы һаман көчәя, кыюлана барып, инде безнең тирәгә генә сыеша алмыйча, урман кырыйларына ук таралды. 5) Генерал салмак кына чайкала-чайкала уйный да уйный. 6) Әйтерсең лә ул, урман буйларын урап, тагын да көчәеп кайткан музыка дулкыннарыннан шулай чайкала иде. 7) Лейтенант белән без, үлән өстенә кырын яткан килеш, әсәрләнеп тыңлыйбыз. 
Мин мин инде, менә бу әрмән малаеның шулай йотылып, дөньясын онытып тыңлавы миңа сәеррәк тоелды, генералга ихтирам йөзеннән генә түгелме икән дип шикләнгән идем. 9) Әмма аның бер ноктага төбәлгән дымлы күзләре дә, авызына капкан үлән сабагын тешләп, ара-тирә көрсенеп кую да кичерешләренең ихлас күңелдән, хак икәнлеген күрсәтә иде. (Г. Шәрәфи)
А29 Текстның нинди стильдә язылуын билгеләгез.
1) фәнни-популяр стиль
2) матур әдәбият стиле
3) рәсми стиль
4)публицистик стиль
А30| Текстның төп мәгънәсе кайсы җөмләдә тулырак бирелгән?
1) 1 2) 3 3) 5 4) 6
А31| Синонимнар кайсы җөмләдә кулланыла?
1) 3 2) 4 3) 6 4) 8
А32| Фразеологик әйтелмә кайсы җөмләдә кулланылган
1) 2 2) 5 3) 7 4) 8
2 нче өлеш
Әлеге өлештәге биремнәрне үтәгәндә, үз җавапларыгызны 1 нче номерлы җавап бланкында В1 — В8 саннарының уң ягына беренче шакмактан башлап языгыз. Һәр хәреф яки цифр аерым шакмакка язылырга тиеш. Сүзләр яки цифрлар, санап үтелгәндә, аерым шакмакка куелган өтерләр белән аерыла. Җавапларны язганда буш шакмаклар калдырырга ярамый.
В1 — В4 биремнәренә җавапларны сүзләр белән языгыз.
В1 | 8 нче җөмләдән кече тел охшашлануы булган сүзне язып алыгыз.
В2 | 4 нче җөмләдән рус теле аша кергән алынма сүзне табып, күчереп языгыз.
ВЗ | 7-9 нчы җөмләләрдән парлы сүзне күчереп языгыз.
В4 8 нче җөмләдән исем фигыльне күчереп алыгыз.
В5 — В8 биремнәренә җавапларны сан белән күрсәтегез.
В5 | Антропоним кулланылган җөмләнең санын күрсәтегез.
В6 | Каршы куючы теркәгеч белән башланган җөмләнең санын күрсәтегез.
В7| 4-7 нче җөмләләрдән тиңдәш ияләр кулланылган җөмләнең санын күрсәтегез.
В8 | 1-4 нче җөмләләрдән рәвеш хәле булган җөмләнең санын күрсәтегез.
3 нче өлеш
Әлеге өлешкә җавапны 2 нче номерлы бланкта эшләгез. Башта биремнең номерын күрсәтегез (С1), аннан соң инша языгыз.
С1 Текстка таянып, 150 сүздән ким булмаган әдәби-иҗади инша языгыз. Текст нәрсә турында? Сез милли музыканы тыңлыйсызмы?
Татар милли музыкасы турында сездә нинди фикерләр бар? Милли музыка, халык көйләре милләт өчен ни өчен мөһим санала? Текстка хас булган тел-сурәтләү чараларының кайберләрең язмагызда кулланыгыз.
Рубрика «Татарский язык для общеобразовательных организаций с татарским языком обучения»
Татарский язык для общеобразовательных организаций с татарским языком обучения ЕРТ по татарскому языку
11.2 Сочинение.
Демонстрационный вариант 2017 г. — задание 11.2 1)Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
11.1 Сочинение.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №11.1. 1)Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
10. Синтаксис.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №10. Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
9. Пунктуация.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №9. 9. Түбәндәге җөмләдә барлык тыныш билгеләре номерланган. Аныклагыч алдыннан куелган тыныш билгесенең номерын языгыз. Чыркый¹, ял итәргә вакытым булмады бу җәйне²: төннәрен тычкан аулыйм³, көндез черем итеп алам да яңа оя ясыйм4, шулай эш5 , мәшәкать белән нурлы җәй үтеп тә киткән6. Демонстрационный вариант 2016 г. – задание №9. …
Читать далее
8. Пунктуация.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №8. Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
7. Синтаксис.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №7. Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
6. Лексикология : сүзнең лексик мәгънәсе.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №6. Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
5. Морфология.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №5. Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
4. Морфемика: сүз ясалышы.
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №4. Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта да …
Читать далее
3. Лексикология һәм фразеология
Демонстрационный вариант 2017 г. – задание №3 1) Степан Игнатьевич безнең дөнья хәлләре, илебездәге яңалыклар белән ни дәрәҗәдә таныш булуыбыз, бу өлкәдә ничегрәк фикерләвебез белән кызыксынып тора иде. 2) Үзе ул бик күп белә, безгә төрле кызыклы нәрсәләр, халыкара хәлләр, дөнья яңалыклары сөйли. 3) Без нинди әдәби китаплар укыйбыз, нинди газета-журналлар белән танышып барабыз, шул хакта …
Читать далее
Общество
07:53 | 15 июля 2019
«Сдать экзамен по татарскому, а так можно было?»
Число тех, кто проходит аттестацию на родном языке, неуклонно снижается.
На фоне истории с рекордсменом ЕГЭ Рамилем Багавиевым из татарской гимназии журналист KazanFirst решила поговорить с теми, кто ратует за татарский язык на экзаменах.
В Татарстане каждый год есть несколько десятков человек, кто в 11-м классе наряду со всеми ЕГЭ сдает ЕРЭ (Единый республиканский экзамен. — Ред.) по татарскому языку. Всего таковых в этом году 15, против прошлогодних 24 человек.
Понижение числа сдающих экзамен на татарском объяснить несложно. После принятия нового законопроекта о родных языках последовали сокращения часов занятий на родном языке. Те, кто все-таки решил пройти ЕРЭ, рассказывают, что делают это не только ради поступления в вуз.
Аделя Закирова, выпускница Альметьевской гимназии №1 им. Ризы Фахретдина:
— Я единственная из всего Альметьевского района, кто сдавал ЕГЭ по татарскому языку. И не потому, что мне был нужен этот предмет при поступлении в вуз, а по собственным убеждениям. Мне было странно сидеть в кабинете одной. В голову приходили самые разные мысли. Именно тогда я поняла, что ситуация с родным языком настолько плачевна. Из такого большого района, как наш, я сдавала татарский одна. Дело даже не в районе, эта ситуация характерна для всего Татарстана. Знаю, что таких, как я, было очень мало.
Сейчас, после того как мы сдали экзамен, говорят: «ЕГЭ по татарскому языку сдавал один человек из Альметьевска, другой оттуда, третий — еще откуда-нибудь». А если бы не мы, то говорили бы, что никто (!) ни из одного района не сдавал татарский язык. Никто. Я бы даже сказала, что это такая мотивация для будущих выпускников. Сидела и думала: «А что было бы, если я не сдавала бы этот экзамен, не пришла бы сюда?». Было бы плохо. Мы хоть и по крупинкам по всему Татарстану, но собрались.
Когда кто-то спрашивал меня, что я буду сдавать, а я отвечала, что татарский, все так удивлялись. «Разве можно?», — спрашивали меня, а мне хотелось, чтобы эти люди узнали, что можно. Сдавать татарский — это нормально и вполне реально. В этом нет ничего особенного, это такой же экзамен, как и все остальные.
Конечно, было некоторое волнение. Я не готовилась к экзамену, зато целый год готовилась к олимпиаде по татарскому. Родители и педагоги меня поддерживали как могли. Моя учительница помогала мне. Ото всех шел заряд положительных эмоций. Трудностей как таковых я не ощутила. Уже подала документы в КФУ. Хочу стать национальным журналистом. Сейчас готовлюсь к внутренним испытаниям.
Ильзира Вафина, выпускница Большешинарской СОШ Сабинского района Татарстана:
— Да, я тоже единственная из Сабинского района, кто сдавал татарский язык. Почему решила? Во-первых, я горжусь тем, что я истинная татарка. Во-вторых, в школе очень полюбила свой родной язык. Наверное, именно поэтому захотела сдать ЕРЭ по нему и в дальнейшем связать свой путь с татарским языком.
С 5-6-го класса я участвовала во всевозможных олимпиадах по татарскому и занимала призовые места. К самому ЕРЭ готовилась усердно — занималась со своей учительницей по два-три часа еженедельно. Вообще, не люблю останавливаться на середине дела, всегда стараюсь довести его до конца. Поэтому и особых трудностей на экзамене не было, хотя во время подготовки иногда мне было сложно привести пример из литературы в сочинении.
Хорошо, что все мои намерения и старания поддерживали родители и учителя. Планирую поступать в институт филологии и межкультурной коммуникации имени Льва Толстого на факультет татарского языка, литературы и английского языка.
Эльгина Мухаметдинова, выпускница Актанышской СОШ №2:
— Наступил день экзамена, я подошла к аудитории и увидела, что в списке только одна фамилия — моя. Так узнала, что в целом районе татарский буду сдавать только я. До этого об этом мне никто не говорил. Конечно, удивилась, мне стало не по себе. Я сидела одна на всю аудиторию, со мной были организаторы, а за мной следили камеры. Потом успокоилась, ведь я готовилась к этому экзамену ещё с 9-го класса. Каждый день оставалась после уроков на дополнительные занятия со своей учительницей, мы повторяли то одну, то другую тему, правила.
Для себя я уже давно решила, что буду педагогом татарского и английского языка. Поэтому поступаю в ИФиМК КФУ. На самом деле для поступления ЕРЭ на татарском языке можно было не сдавать, а выбрать вступительное испытание. Но я сделала выбор в пользу первого.
Хочу, чтобы дети с ранних лет понимали всю красоту и ценность нашего языка. Лично я давно пришла к мысли, что татарский — самый красивый и самый лучший язык.
Ризаля Гилязова, выпускница Нурлатской СОШ Зеленодольского района:
— Из нашего района я единственная выпускница, которая сдавала в этом году ЕРЭ. Конечно, когда в 2017 году татарский язык и литературу убрали из обязательной части учебы, популярность этого предмета сильно упала. Поэтому только малая часть одиннадцатиклассников решилась связать свою жизнь с этим языком. Что же касается меня, то я ни разу не пожалела о своем выборе. Сдавать экзамен по моему родному языку я решила ещё три года назад, когда точно определилась, что буду учиться в КФУ на преподавателя по татарскому и английскому языку.
На мой взгляд, все языки в мире по-своему уникальны, поэтому очень важно, чтобы каждый народ смог сохранить свой родной. Чтобы увеличить популярность, надо показать все приоритеты изучения этого языка. Например, знание татарского позволит человеку понимать и башкирский, и турецкие диалекты. Популяризовать наш язык можно и иными путями. К примеру, перевести самые популярные книги, фильмы, мультфильмы современности на татарский язык, создать игры на гаджетах с татарской раскладкой, а также выпускать татарские «трендовые» вещи. Ведь современная молодежь прежде всего интересуется тем, что модно сегодня.
Лейла Гарифуллина, выпускница Нижнекамской гимназии №2:
— Не каждый в наше время так хорошо знает татарский язык, чтобы решиться на сдачу экзамена. Из Нижнекамска сдавали ЕРЭ только я и моя одноклассница. К тому же с этим предметом не поступишь куда угодно. Татарский язык в Татарстане нужен только в КФУ, нет смысла его сдавать для других университетов.
Да и у меня изначально даже в планах не было такого, чтобы сдавать татарский. Потом мне предложили рассмотреть вариант обучения на факультете филологии и межкультурной коммуникации. Чтобы поступить на мой профиль прикладной филологии татарского языка и литературы, журналистики нужно сдать татарский.
Готовилась я почти полгода. Читала разные учебники и сборники с правилами. Не волновалась совсем, потому что хорошо знаю татарский и участвовала на разных олимпиадах. Но если честно, думала, что будет легче. Я неплохо справилась. По сложности это что-то среднее, все зависит от задания.
Чтобы в день ЕРЭ по татарскому в аудитории сидело не два, а двадцать человек, нужно увлечь молодежь родным языком. Сделать его таким же современным, как русский и английский. Можно подумать и о турецком. Лично мне он очень нравится. Он даже похож с татарским. Было бы очень круто отправить студентов, которые изучают татарский или кто участвует в разных конкурсах, связанных с татарским, в Турцию на курсы или, наоборот, устроить курсы, конференции здесь в Татарстане.
Читайте также: Как система подготовки кадров делает татарские школы неэффективными
Теги:
татарский язык,
татары мира,
ЕРЭ,
экзамен на татарском,
родной язык,
Татарстан,
ЕГЭ,
образование
После введения Российской Федерацией в обязательном порядке сдачи Единого государственного экзамена (ЕГЭ) в российском обществе критиковали подобную форму итоговой аттестации по разным причинам.
По сей день об этой проблеме часто пишут печатные СМИ, снимают сюжеты. Между тем, мы решили посмотреть на проблему ЕГЭ немного с другого ракурса. А именно с точки зрения его недостатков для региональных языков. В связи с тем, что ряд общественных деятелей из Татарстана высказываются против ЕГЭ, издание исследовало вопрос и выявило причины недовольства.
Формальная реальность
Конституция Российской Федерации гарантирует равные условия получения образования для всех граждан независимо от пола, религии и этнического происхождения. Кроме того, основной закон нашей страны регламентирует, что республики России являются на самом деле государствами, которые имеют право устанавливать в качестве официальных наряду с государственным языком Российской Федерации, в том числе иные языки.
Таким образом, в соответствии с Конституцией Республики Татарстан государственными языками этого региона являются равноправные татарский и русский языки. Это означает, что их функциональное применение должно быть равным с точки зрения охвата сфер на территории субъекта. Эту равноправность можно измерить конкретной статистикой.
В соответствии с Всероссийской переписью 2010 года в России проживало 5 310 649 граждан татарской национальности, из них 4 280 718 владеющих татарским языком. При этом татароязычных в стране между двумя последними переписями стало меньше на 1 066 988 человек. Цифра катастрофическая по европейским меркам.
Необходимо отметить и тенденцию в Республике Татарстан, где языковые права татарского населения обеспечиваются лучше, чем в других регионах страны. Итак, в 2002 году в Татарстане проживало 2 000 116 лиц татарской национальности, в 2010 году их стало 2 012 571.
Функциональность татарского
В свою очередь в 2002 году в Республике Татарстан 2 014 517 человек заявило, что владеют татарским языком. При этом татароязычных в 2010 году было 1 965 498 человек. Как видно из статистики ситуация с татарским языком по итогам последних двух переписей в Республике Татарстан выглядит гораздо лучше, чем в целом по России. В чем же причины подобной динамики?
Следует подчеркнуть, несмотря на то, что татарский — язык этнического большинства в Татарстане, он значительно уступает русскому по своей функциональности, широте сфер применения, социальному статусу и другим аспектам. Исследователи-языковеды характеризуют данную языковую ситуацию термином «языковая асимметрия». На складывание подобной ситуации значительно влияет такой очевидный фактор, что русский язык является государственным на территории всего государства — Россия.
В то время как татарский язык является языком субъекта Федерации, то есть имеет статус государственного только в рамках одного региона, хотя и распространен во многих. Языковая политика Татарстана нацелена на вмешательство в языковую сферу с тем, чтобы «уравнять» статус двух государственных языков. Это обуславливает более пристальное внимание к татарскому языку.
Ибо, во-первых, здесь имеется больше проблемных зон, а во-вторых, проблемы татарского языка в отличие от русского не решаются на федеральном уровне. В этой связи многонациональность и необходимость сохранения баланса этнических интересов являются важнейшими факторами, влияющими на языковую политику в республике.
Языковые школы
В соответствии с Законом Республики Татарстан «Об образовании» татарский и русский языки в общеобразовательных учреждениях и учреждениях начального и среднего профессионального образования изучаются в равных объемах.
В республике функционируют:
— 997 школ с татарским языком обучения,
— 118 образовательных учреждений с чувашским,
— 37 общеобразовательных учреждений с удмуртским,
— 21 общеобразовательное учреждение с марийским,
— 5 общеобразовательных учреждений с мордовским,
— 1 общеобразовательное учреждение с башкирским,
— 1 общеобразовательное учреждение с еврейским этнокультурным компонентом содержания образования.
Таким образом, около половины школ в Татарстане имеют региональный язык в качестве языка обучения. Это означает, что в этих школах все предметы преподаются на языках региона, а русский язык и литература — в качестве предметов.
Между тем, ЕГЭ в соответствии с российским законодательством проводится письменно на русском языке (за исключением ЕГЭ по иностранным языкам). То есть человек из татарской школы, изучавший химию или физику на татарском языке в период сдачи ЕГЭ встает перед интересной ситуацией, когда ЕГЭ по этим предметам он должен сдавать на русском языке, а не на том, на каком он их изучал.
Вопрос отсутствия ЕГЭ по региональным языкам (речь о родных языках) — тема для полноценной статьи, в данном материале хотелось бы говорить о случаях со школами, где региональный язык является языком преподавания, а не просто изучения. Собственно, отсутствия возможности сдавать ЕГЭ по общеобразовательным предметам и вообще такой подход Федерации к образовательному процессу является сильным демотиватором в отношении региональных языков.
Необходимость сдачи ЕГЭ только на русском языке приводит к тому, что региональные языки и без того более уязвимые становятся жертвами дискриминационной политики.
А что, если не ЕГЭ?
Это подчеркивает и эксперт из Казани Марат Гибатдинов: «Татары не против ЕГЭ как такового, а против запрета сдавать ЕГЭ на родном языке для тех, кто окончил школы с родным языком обучения. Одним из выходов из данной проблемы представляется введение ЕРЭ (единого регионального экзамена), который выпускники таких школ смогут сдавать на родном языке, и который будет признаваться только в вузах на территории республик, где существует два государственных языка.
Учитывая, что федеральное законодательство в сфере образования допускает поведение итоговой аттестации только на русском языке, регионы в данной ситуации мало что могут сделать. Ранее в Татарстане был опыт проведения ЕРЭ по всем предметам на татарском языке, однако в связи со сменой законодательства этот процесс был фактически прекращен».
Пример Татарстана
При этом необходимо отметить, что ряд экспертов отмечают, что Татарстан в плане защиты региональных языков давно стал локомотивом и примером для остальных регионов России. Например, ряд экспертов по финно-угорским языкам отмечают, что Казань защищает некоторые финно-угорские языки, представленные также в Республике Татарстан, гораздо эффективнее, где носители этих языков являются титульными.
Эксперт по правам национальных меньшинств Константин Замятин также считает, что Татарстан передовой республикой: «Удмурты в местах компактного проживания в Республике Татарстан имеют возможность получать школьное образование на удмуртском языке, чего нет в Удмуртской Республике, где родной язык представлен лишь как предмет.
При этом удмурты в Татарстане также изучают татарский и русский. Каких-либо жалоб, что им приходится изучать больше языков, чем остальным со стороны удмуртского населения нет».
Опыт поддержания билингвизма
Российские власти в рамках совместной программы Совета Европы, Еврокомиссии и Минрегиона России несколько лет тому назад подробно изучали языковую ситуацию в стране. В том числе организовывались учебные визиты экспертов из России и Европы в Республику Татарстан. Мне также удалось быть в этой команде. В связи с этим хотелось бы отметить, что у республики самые передовые подходы к поддержанию как минимум билингвизма. Ни в одном другом субъекте нет такого уровня представленности регионального языка в работе разных ветвей власти, визуализации языка в виде табличек с географическими названиями или названий улиц, которые даются в Татарстане на двух языках.
В этой связи можно констатировать, что ситуация с ЕГЭ прямо противоречит духу Конституции нашего государства, а дальнейшая нерешенность проблемы может иметь плачевные последствия для татарского языка в республике, где несмотря на многие факторы удается успешно бороться за право языка на развитие или даже на существование.
Конституции и Конвенции
Задача государства как раз в том и заключается, чтобы помочь носителям развивать язык, а не чинить препятствия. Такое обязательство прописано не только в ряде национальных нормативно-правовых актов, но и в международных конвенциях, которые подписаны и ратифицированы нашей страной. Та же Рамочная конвенция о защите прав национальных меньшинств, участником которой является Россия, обязывает государство защищать языки различных этнических групп страны.
Между тем даже усилий Татарстана недостаточно для поддержания татарского языка, для этого необходима воля и желание Москвы. Если сравнить подходы Москвы и Казани к вопросу обеспечения прав этнических меньшинств, то Татарстан выглядит гораздо более передовым, предоставляя одинаковые языковые права для всех этнических групп региона.
В свою очередь Москва, стремящаяся создать Евразийский союз с родственными для татар тюркскими государствами, менее прагматична в своих подходах. Понятно, что с развалом Советского Союза произошло резкое сужение пространства русского языка, и это оно продолжает сокращаться. В этих условиях Москва могла бы использовать тот же татарский потенциал в качестве инструмента мягкой силы в евразийском пространстве, однако, она предпочитает продолжать действовать топорно.
Между тем эксперт Марат Гибатдинов также смотрит на проблему татарского языка в России более прагматично, чем власти: «Татары представляют собой одну из крупнейших этнических групп в России, за последние 20 лет в Республике Татарстан был сделан большой задел в развитии татарского языка. Тем не менее, процессы сужения сферы применения родных языков происходящие у малочисленных народов России, наблюдаются, хотя и в меньшей степени, и у татар. Особенно остро это заметно в регионах за пределами республики.
Вместе с тем татарский язык имеет большой потенциал использования в качестве языка межкультурной коммуникации с представителями тюркских народов РФ и СНГ. Однако перспективы сохранения и развития татарского языка будут зависеть от языковой политики на федеральном уровне и на местах».
Россия, будучи федеративным государством, должна пересмотреть свою языковую политику в части региональных языков. Не стоит ориентироваться из списка федеративных стран мира на Пакистан, лучшие практики сложились в этом плане в Швейцарии, Канаде, Бельгии. Взвешенная политика, в том числе языковая, позволила этим странам превратить многоязычие из риска в потенциал.
Текст: Рамазан Алпаут
Источник: On Kavkaz
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение «Средняя общеобразовательная школа №6» Нижнекамского муниципального района Республики Татарстан
Решаем вместе
Есть предложения по организации учебного процесса или знаете, как сделать школу лучше?
Визитная карточка
| Адрес: | г. Нижнекамск, ул. Тукая, д. 15, к. а |
| Телефон: | +7(855)-543-12-70;+7(855)-541-96-15 |
| E-Mail: | school6n-kamsk@mail.ru |
| Министерство: | Министерство образования и науки Республики Татарстан |
| Короткое название: | МБОУ «СОШ №6» НМР РТ |
| Руководитель: | Глухарева Ирина Сергеевна |
| Год основания учреждения: | 1969 |
| У нас учатся: | 545 учащихся, в том числе 9 иностранных граждан |
| У нас учат: | 29 учителей |
Демонстрациооные версии КИМов ЕРТ по татарскому языку
Демонстрационные версии КИМов единого республиканского тестирования по татарскому языку, кодификатор, спецификация.
Отведённое на выполнение работы СОКРАТИЛОСЬ до 2,5 часов.
26-02-2015_08-08-38.zip
Эшне башкару өчен кулланма
Татар теленнән белем һәм күнекмәләрен тикшерү өчен биремнәрне башкаруга 40 минут вакыт бирелә. Тәкъдим ителгән эш 2 өлештән тора.
Беренче өлеш 20 биремне үз эченә ала (А1-А20), сез алар арасыннан дөрес дип уйлаган җавапны сайлап алырга тиеш.
Икенче өлеш В1-В6 биремнәреннән тора. Әлеге биремнәр текстка бәйле рәвештә башкарыла. В1-В6 биремнәренә җавапны сез мөстәкыйль рәвештә формалаштырырга һәм язып куярга тиешсез.
Биремнәрне тәкъдим ителгән тәртиптә үтәгез. Аларны үтәү барышында сезнең өчен кыенлык тудырганнары килеп чыкса, әлеге биремне калдырып торып, алдагыларына күчәргә киңәш итәбез. Сез бу биремнәргә, вакытыгыз калган очракта, кабат әйләнеп кайта алачаксыз. Беренче өлештәге һәр биремнәргә якынча 1,5 минут вакыт бирелә. Икенче өлештәге һәр биремгә 2 минут вакытыгызны сарыф итегез.
Дөрес җаваплар, катлаулылыкларыннан чыгып, 1 яки югарырак баллар белән бәяләнәләр. Әлеге балларны бергә кушканнан соң, сезгә гомуми балл чыгарыла, шуңа күрә мөмкин кадәр күбрәк биремнәргә дөрес җаваплар бирергә һәм күбрәк баллар җыярга тырышыгыз.
Сезгә уңышлар телибез !
1 өлеш (А)
Әлеге өлештәге биремнәрне (А1-А20) үтәгәндә, 1 нче номерлы җавап бланкында эшләнә торган биремнәр аста урнашкан, дөрес дип табылган җавап шакмагына «Х» билгесе куегыз.
А1. Бер генә иҗектән торган сүзне табыгыз:
- ай
- алма
- китап
- ярма
А2. Кайсы рәттәге сүзләрдә [w] авазы әйтелә?
- Вәкил, ватык, вакыт, валчык
- вагон, витамин, вокзал, Владимир
- җавап, витрина, волейбол, Вәли
- веранда, вакыт, паровоз, тавыш
А3. Кайсы сүздә ь билгесе аеру билгесе булып тора?
- төньяк
- яшь
- сәгать
- руль
А4. Татар телендә ничә сузык аваз бар?
- 10
- 11
- 12
- 9
А5. Татар телендә генә булган сузыкларны табыгыз:
- [ы], [э/е], [и]
- [у], [а]
- [ә], [ө],[ү]
- [и], [о], [ы]
А6. Иҗекләргә дөрес бүленгән сүзләр рәтен билгеләгез:
- гө-л-ләр-гә, әйт-егез
- гөл-ләр-гә, әй-те-гез
- кайт-ып, к-үреп
- ү-скән, ки-теп
А7. Сүзләрне тәрҗемә итәргә ярдәм итүче сүзлек:
- синонимнар сүзлеге
- орфографик сүзлек
- татарча-русча сүзлек
- антонимнар сүзлеге
А8. Фигыль:
- предметның билгесен белдерә
- предметның эшен белдерә
- предметны белдерә
- предметның санын, исәбен белдерә
А9. Тезмә сүзләр булган рәтне билгеләгез:
- әти-әни, исәп-хисап
- үги ана яфрагы, кура җиләге
- һәрбер, тузбаш
- авылдаш, сыйныфташ
А10. Нинди дәрәҗәдәге сыйфатларга –рак,–рәк кушымчалары ялгана?
- гади дәрәҗәдәге
- кимлек дәрәҗәсендәге
- чагыштыру дәрәҗәсендәге
- артыклык дәрәҗәсендәге
А11. Аның зат алмашлыгы кайсы килештә килгән?
- баш килештә
- юнәлеш килешендә
- иялек килешендә
- төшем килешендә
А12. Исем:
- предметның билгесен белдерә
- предметның эшен белдерә
- предметны белдерә
- предметның санын, исәбен белдерә
А13. Дәр…я сүзендə нинди хəреф төшеп калган?
- ы
- и
- ь
- ъ
А14. Кушма сүзләрдән генә торган рәтне күрсәтегез:
- ап-ак, савыт-саба, Зилә
- ашъяулык, Айнур, төнбоек
- карабодай, дөнья, кәгазь
- ямь, яз, Агыйдел
А15. Кайсы рәттәге сүзләр III зат, берлек сандагы боерык фигыльләрдән генә тора?
- кайтсын, ашасын, күрсен
- кайта, ашый, күрә
- кайтсыннар, ашасыннар, күрсеннәр
- кайтам, ашыйм, күрәм
16. Юклык формасындагы фигыльләргә кайсы кушымча ялгана:
- – ма (– мә), – мый (– ми)
- – лар (– ләр), – нар (– нәр)
- – да (– дә), – ты (– те)
- – сыз, – сез
А17. Күплек санда, урын-вакыт килешендә килгән исемне табыгыз:
- бакчада
- балаларга
- яфракларда
- урамда
А18. Дөрес язылышны тап:
- бермең җиде йөз илле
- бер мең җиде йөз илле
- бер мең җидейөз илле
- бер мең җиде йөзилле
А19. Боерык фигыльләрдән торган рәтне күрсәтегез:
1. пешермә, борчыла, хыялланыр
2. уянсын,туйды, язам
3. китермә, илт, очыгыз
4. карама, укыячак, тудым
А20. Антонимлыкка нигезләнгән парлы сүзләр кергән рәтне билгеләгез:
1) берәм-берәм, көлә-көлә, кызып-кызып
2) көн-төн, вакытлы-вакытсыз, яше-карты
3) аң-белем, алай-болай, йөгерә-чаба
4) савыт-саба, бала-чага
2 өлеш (В)
Әлеге өлештәге биремнәрне, тәкъдим ителгән текст ярдәмендә үтәгәндә, җавапларыгызны 1 нче номерлы җавап бланкында В1-В6 саннарының уң ягына беренче шакмактан башлап языгыз. Һәр хәреф яки цифр аерым шакмакка язылырга тиеш. Сүзләр яки цифрлар, санап үтелгәндә, аерым шакмакка куелган өтерләр белән аерыла. Җавапларны язганда буш шакмаклар калдырырга ярамый.
(1)Аңа рота китеп барган юлдан бер тапкыр үтәргә дә туры килгән иде.(2)Ул балага күтәрелеп карады. (3)Бала зур булып ачылган күзләре белән аңа бик җитди карап тора. (4)Бу караш Зарифның икеләнүен өзде. (Ә.Еники)
В1. Икенче җөмләдәге нечкә әйтелешле сүзне языгыз.
В2. Рус теленнән кергән алынма сүзне языгыз.
В3. Сыйфат булган җөмләнең санын күрсәтегез.
В4. Дүртенче җөмләнең иясен табыгыз һәм төшем килешенә куеп языгыз.
В5. Икенче җөмләнең әйтелү максаты буенча төрен билгеләгез.
В6. Ясалышы буенча күзләре сүзенең төрен билгеләгез.
Җаваплар
1 өлеш (А)
|
А1 |
1 |
|
А2 |
1 |
|
А3 |
1 |
|
А4 |
3 |
|
А5 |
3 |
|
А6 |
2 |
|
А7 |
3 |
|
А8 |
2 |
|
А9 |
2 |
|
А10 |
3 |
|
А11 |
3 |
|
А12 |
3 |
|
А13 |
3 |
|
А14 |
2 |
|
А15 |
1 |
|
А16 |
1 |
|
А17 |
3 |
|
А18 |
2 |
|
А19 |
3 |
|
А20 |
2 |
2 өлеш (В)
|
В1 |
Күтәрелеп |
|
В2 |
Рота |
|
В3 |
3 |
|
В4 |
Карашны |
|
В5 |
Хикәя |
|
В6 |
Тамыр |
Поделитесь с коллегами:
Татар теленнән БРТ, 2015 ел ТАТАР ТЕЛЕ (Предметның коды — 23), IX класс (Үрнәк вариант)
1 нче бүлек
Ответом к заданиям 1-8 является последовательность цифр, запишите её в бланке ответов № 1 справа от номера соответствующего задания, начиная с первой клеточки. При переносе ответа на бланк следует указать только эту последовательность, без запятых, пробелов и прочих символов. Каждый символ пишите в отдельной клеточке в соответствии с приведёнными образцами.
1
Вы услышите четыре коротких диалога, обозначенных А, Ә, Б и В. Определите, где происходит каждый из этих диалогов. Используйте каждое место действия из списка 1-5 только один раз. В задании есть одно лишнее место действия.
Вы услышите запись дважды. Занесите свои ответы в таблицу.
-
1.
Китап кибетендә
2.
Бакчада
3.
Театрда
4.
Вокзалда
5.
Сәүдә үзәгендә
Ответ:
Диалог
А
Ә
Б
В
Место действия
2
Вы услышите пять высказываний. Установите соответствие между высказываниями каждого говорящего А — Г и утверждениями, данными в списке 1 — 6. Используйте каждое утверждение из списка 1-6 только один раз. В задании есть одно лишнее утверждение.
Вы услышите запись дважды. Занесите свои ответы в таблицу.
-
1.
Сөйләүче Татарстанның башкаласы турында әйтә.
2.
Сөйләүче «КамАЗ» заводы турында әйтә.
3.
Сөйләүче республиканың мәдәнияте турында әйтә.
4.
Сөйләүче Татарстанның сәнәгате турында әйтә.
5.
Сөйләүче башкалабызның спорт корылмалары турында әйтә.
6.
Сөйләүче туган авылы турында әйтә.
Ответ:
Говорящий
А
Ә
Б
В
Г
Утверждение
Вы услышите разговор двух друзей. В заданиях 3 — 8 обведите цифру 1, 2 или 3, соответствующую выбранному Вами варианту ответа.
Вы услышите запись дважды.
3
Мөнирә … белән шөгыльләнә.
-
1)
гимнастика
2)
теннис
3)
фигуралы шуу
4
Мөнирә … яшьтән бирле спорт белән шөгыльләнә.
-
1)
ун
2)
биш
3)
җиде
5
Мөнирә … беренчелегендә катнашкан.
-
1)
республика
2)
Россия
3)
шәһәр
6
Самат … белән кызыксына.
-
1)
музыка
2)
спорт
3)
компьютер
7
Самат … катнашкан.
-
1)
ярышта
2)
олимпиадада
3)
конкурста
8
Самат … барган.
1)
Мәскәүгә
2)
Төмәнгә
3)
Самарага
2 нче бүлек
Прочитайте текст. Определите, какие их приведённых утверждений 9-16 соответствуют содержанию текста (1 — текстка туры килә), какие не соответствуют ( 2 — текстка туры килми).
В бланке ответов № 1 поставьте знак «х» в клеточку, номер которой соответствует номеру выбранного Вами ответа.
Малай яр буенда балык тотып утырганда, бераз читтә, куак арасында әллә нинди тавышлар ишетә башлады. Курыккан, сызгырган һәм башка тавышлар…
Малай кармакларын тиз генә судан чыгарды да тавыш килгән якка китте. Анда, камыш арасында, кошлар сугыша икән. Кечкенә генә камыш чыпчыклары олы бер кошны кыйныйлар. Теге кош исә, авызын ачып, күккә карап тик ята.
Усалланган кошларны малай куып җибәрде. Һәм ни күзе белән күрсен, кыйналучы кош — кәккүк икән! Барысы да шунда аңлашылды. Кәккүк камыш чыпчыклары оясына йомырка салырга кергән дә аны бу кошлар куып чыгарганнар.
Малай кәккүкне дәү әнисе өенә алып кайтты. Озак та үтмәде, кәккүк ишек янындагы почмакка күкәй салды. Шуннан соң малай аңа оя ясады һәм кәккүкне шул ояга урнаштырды. Кәккүк, чыпчыклар кыйнагач, акылга утыргандыр, үз оясын саклар дип уйлады малай. Ләкин бик нык ялгышты! Кәккүк үзе салган йомырканы да, оясын да ташлап качты.
-
Үзеңдә булмаса, кыйнап кына акылга утыртып булмый инде аны, — диде дәү әни. (Әхсән Баяннан)
9
Малай ниндидер тавышлар ишетә.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
10
Малай бик озак балык тотып утыра.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
11
Камыш чыпчыклары кечкенә генә кошны кыйныйлар иде.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
12
Кыйналган кош хәрәкәтсез ята.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
13
Малай кошлар сугышын карап кына торды.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
14
Кәккүк яралы иде.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
15
Малай кошны әбиләренә алып кайта.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
16
Кәккүк оясын ташлап китә.
-
1)
текстка туры килә
2)
текстка туры килми
17
Прочитайте тексты и установите соответствие между текстами А — Е и заголовками 1 — 8. Запишите свои ответы в таблицу. Используйте каждую цифру только один раз. В задании есть один лишний заголовок.
Получившуюся последовательность цифр запишите в бланк ответов № 1 справа от номера соответствующего задания, начиная с первой клеточки. При переносе ответа на бланк следует указать только эту последовательность, без запятых, пробелов и прочих символов. Каждый символ пишите в отдельной клеточке в соответствии с приведёнными образцами.
-
1.
Көтүченең уйлануы
2.
Күршеләрнең эте
3.
Этнең тиеннәрне ялап куюы
4.
Тиеннәр эт балалары белән
5.
Урманга бару
6.
Тиеннәрне эт оясына кую
7.
Тиен балаларын алып кайту
8.
Ят кош балаларын чыгару
А. Кошларның ят кош йомыркасыннан бала чыгаруы беркемне дә гаҗәпләндерми. Ә хайван һәм җәнлекләр белән андый хәлнең булганым ишеткәнем юк иде. Сирәк булса да була икән.
Ә. Көтүче абый урманнан бик кечкенә тиен балаларын алып кайта. Алар бик хәлсез булалар. Безнең урманнарда тиеннәр бик аз. Беткән дәрәҗәдә диярлек. Бу ике тиен баласы үлсә, алар тагын да кимерләр.
Б. Шуны уйлап, абый аларны терелтергә тырыша. Аларга сөт эчертәсе килә. Ләкин алар эчә белмиләр. Белмиләр һәм теләмиләр дә. Инде нишләргә? Көтүче абый уйлана башлый.
В. Күршеләренең этләре яңа гына балалаган иде. Абый шуны исенә төшерә. Актүшнең өч көчеге барлыгын ул белә. Этнең балаларын имезгәнен дә күргәне бар. Әниләре төсле аклы-каралы көчекләр — бик шаяннар. Гел уйнарга гына торалар.
Г. Көтүче абый тиен балаларын күршеләрнең эт оясына кертеп куя. Үзе күзәтеп тора. Эт тиен балаларына тимиме? Аларны кабып йота күрмәсен! …
Д. Бераз карап торгач, ана эт тиеннәр янына килә. Аларны төрле яклап карап чыга. Аннары ялап куя. Димәк, Актүш аларны кабул итә. Шулчак көтүче абый да, тынычланып, эшенә китә.
Е. Хәзер авыл урамында, ана эткә ияреп, көчекләр генә түгел, ә тиен балалары да сикергәли. Башта бу күренешкә гаҗәпләнсәләр дә, авыл кешеләре дә күнектеләр. Алар бу гаилә дуслыгына сокланып елмаялар гына.
Текстлар
А
Ә
Б
В
Г
Д
Е
Исемнәр
3 нче бүлек
Ответы на задания 18 — 32 запишите в бланке ответов № 1 справа от номера соответствующего задания, начиная с первой клеточки. Каждый символ пишите в отдельной клеточке в соответствии с приведёнными образцами.
Прочитайте текст. Преобразуйте слова, написанные заглавными буквами в конце строк, обозначенных номерами 18 — 25 так, чтобы они грамматически соответствовали содержанию текста. Заполните пропуски полученными словами. Каждый пропуск соответствует отдельному заданию 18- 25.
18
Бүген шимбә, иртәгә …………………. барырга кирәк түгел.
МӘКТӘП
19
Дәресләр беткәч, без …………………. барырга булдык.
КИНО
20
…. роботлар турында фильм күрсәтәләр.
КИНОТЕАТР
21
Мин үземә һәм …. ике билет сатып алдым.
ДУС
22
Без … рәттә алтынчы һәм җиденче урыннарда утырдык.
ӨЧ
23
Чыннан да, бу фильм мавыктыргыч иде һәм ………. бик ошады.
БЕЗ
24
Фильм … тә, без роботлар турында озак сөйләштек.
БЕТӘРГӘ
25
Мәктәпкә баргач, сыйныфташларыбызга да бу …. карарга киңәш итәчәкбез.
ФИЛЬМ
Прочитайте текст. Преобразуйте слова, написанные заглавными буквами в конце строк, обозначенных номерами 26 — 32 так, чтобы они грамматически и лексически соответствовали содержанию текста. Заполните пропуски полученными словами. Каждый пропуск соответствует отдельному заданию 26-32.
26
Гыйлем Камай ……………………. галим булган.
ТАЛАНТ
27
Ул яшьтән … калган һәм тугыз яшеннән эшли башлаган.
ӘТИ
28
Ләкин егетнең белем алу ……………… зур булган, ул үзлегеннән укырга өйрәнгән.
ТЕЛӘ
29
Соңрак Гыйлем Камай укытучылар хәзерләү мәктәбен …. .
ТӘМАМ
30
Ул Томск университетының химия … дә укыган.
БҮЛ
31
Университетны … тәмамлагач, аны Казанга күчергәннәр.
УҢЫШ
32
Гыйлем Камай 1935 нче елдан органик химия кафедрасы белән җитәкчелек итә …………………., ә соңрак Казан университеты ректоры да булып эшләгән.
БАШ
По окончании выполнения заданий 18 — 32 не забудьте перенести свои ответы в бланк ответов № 1.
4 нче бүлек
Для ответа на задания 33-38 используйте бланк ответов № 2.
При выполнении заданий 33 — 38 обратите внимание на то, что ваши ответы будут оцениваться только по записям, сделанным на бланке № 2. Записи в черновиках при проверке экспертом не учитываются.
В заданиях 33-37 необходимо написать реплики в соответствии с заданной речевой ситуацией.
Сөйләм ситуациясенә туры килгән репликаларны языгыз.
33
-
Познакомьте родителей со своим (своей) новым другом (новой подругой).
34
-
Уточните у прохожего, где находится остановка автобуса.
35
-
Поинтересуйтесь у сестры, кем она хочет стать.
36
-
Спросите, у кого есть толковый словарь татарского языка.
37
-
Пожелайте одноклассникам успехов на экзаменах.
38
Сез татар дустыгыздан хат алдыгыз. Шушы сорауларга җавап биреп, аңа хат языгыз. Язма эшегез 80 сүздән торырга тиеш.
… Каникулда мин шәһәргә туганнарыбызга кунакка бардым. Мин бу шәһәр белән таныштым, төрле урыннарда булдым. Апам мине тәмле ризыклар белән сыйлады.
… Синең кайда кунакта булганың бар? Синең быел җәен кая кунакка барасың килә? Ни өчен?
10