Ш. Камал. «Акчарлаклар»
Бирем. Бүлектәге
эпизодларга таянып, «Егет кешене кыюлык
бизи» дигән темага инша языгыз.
Егет кешене кыюлык бизи (Инша)
Ш. Камалның
«Акчарлаклар» повестен укып чыккач,
мин егетлек сыйфатлары турында уйландым.
Чын егет кем ул? Соравыма җавапны
повестьның үзеннән таптым да кебек.
Минемчә, чын егет әсәрнең төп герое
Гариф кебек булырга тиеш.
Гариф − мулла
малае. Тормышы хәерчелектә үткән дип
әйтәсем килми. Муллаларның тормышы
начар булмагандыр, һәрбер мулла кебек,
Гарифны да әтисе укыткан, әнисе бик
нечкә күңелле хатын булган. Иренә
беркайчан да каршы килмәгән. Ире эчеп
кайтса да, тавышланса да, ул дәшми, «тавыш
чыгармый, бер җирдә качып, әкрен генә
елый…» Нечкә күңелле, йомшак һәм
итагатьле, хискә бирелүчән булуы белән
Гариф әнисенә охшаган. Кара күзләре,
таза гәүдәсе әтисен хәтерләтә. Әтисенең
муллалык «указы» алынуы, исерткечләр
куллануы, авырып китүе, үләр алдыннан
балалары белән берәм-берәм хушлашуы,
башларыннан сыйпавы Гарифның күз
алдыннан китми. Әтисе дә йомшак күңелле
булган икән бит. Тик эчүчелеккә бирелүенең
сәбәбен генә аңлый алмады Гариф, ярдәм
дә итә алмады, кечерәк иде шул.
Бераз үсә төшкәч,
Гариф үзендә җаваплылык тоя. Ул бит
гаиләдә олы бала, җитмәсә егет кеше.
Гаиләгә ярдәм итү − аның төп бурычы.
Гариф, эш эзләп, читкә чыгып китә, Каспий
диңгезе буендагы бер балык промыселына
килеп урнаша.
Егетнең тәрбияле,
укымышлы булуын бик тиз күреп алалар:
артель башлыгы итеп куялар. Гариф күп
сөйләшми, ләкин бер эшкә дә иренеп
тормый, авыр эшне үзенә алырга тырыша.
Шуның өчен дә иптәшләре аны үз итәләр.
Бигрәк тә Шәрәфи абзыйга ошый ул.
Гарифны тагын да
таныткан бер вакыйга була. Беркөнне
диңгездә давыл кузгала. Берничә балыкчы
диңгезгә кереп китә. Аларга ярдәм кирәк.
Ярдәмгә беренче булып Гариф ташлана.
Шәрәфи абзыйның егетне җибәрәсе килми,
өлгерми кала. Гариф артыннан көймәгә
тагын өч егет ташлана. Гарифның бу
батырлыгын Шәрәфи абзый хупламый,
юләрлек дип саный. Ләкин егетләрнең
исән-сау кайтуларын күргәч, аның фикере
үзгәрә. Егетләрне мактый. «Юләр бул да,
егет бул!» − ди.
Бу вакыйгадан соң
Гарифның абруе тагын да күтәрелә. Хәзер
инде ул Газизәгә дә башкачарак күренәчәк.
Егет кешене бит кыюлык бизи. Ул бу фикерне
үзенең кылган эше белән исбат итте.
Һ. Такташ. «Алсу»
Бирем. Алсуның
иренә язган хатын үз сүзләрегез белән
шәрехләгез (җентекләп аңлатыгыз). Хаттагы
юлларда вульгар (тупас) сүзләр юкмы?
Алар нинди мәгънәдә кулланылган?
Алсу − Һ. Такташ
иҗат иткән «Алсу» шигыренең герое. Автор
аны чибәр, акыллы, шаян, кирәк чагында
усал да була белгән кыз итеп сурәтли.
Ул − студент кыз. Имтиханнар, зачетлар
биреп йөри. Белемне тиз үзләштерә. Аңа
сагыну хисе дә чит түгел. Ул үзенең иренә
хат яза. Хатында аның тормышка, кешеләргә
гашыйклыгы, ирен яратуы сизелеп тора.
Яратуын, сагынуын ул шаяру формасында
белдерә. Иренә, яратып, «чукынган!» дип
эндәшә. Бу − вульгар сүз түгел, минемчә.
Бер-берсен яратучы кешеләрнең бер-берсенә
үзенчәлекле, үзләре генә аңлый торган
ярату сүзләре. Алсу үзенең фотосын да
җибәрә. Хәзергә хаты һәм фотосы белән
юанып торырга куша. Үзенең бик бәхетле
булуы турында яза. Шаяру тонында гына
булса да, иренә карата көнләшүен дә
белдереп куя. Шундый матур кызны
башкаларга алыштырма, янәсе.
Кыскасы, Алсуның
хатыннан без бу гаиләнең бик дус, саф
мәхәббәт белән яшәвен күрәбез.
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
Обновлено: 09.03.2023
Помагите написать сочинение, Кеше хэр яктан гузэл булырга тиеш на татарском пж . В интернете не смог найти
Трудности с пониманием предмета? Готовишься к экзаменам, ОГЭ или ЕГЭ?
Воспользуйся формой подбора репетитора и занимайся онлайн. Пробный урок — бесплатно!
- 23.03.2017 18:01
- Другие предметы
- remove_red_eye 8076
- thumb_up 5
Ответы и объяснения 1
Һәркемгә дә үз туган ягы бик кадерле. Кеше кая гына барса да, барыбер күңеле белән үзенең газиз туган авылына, туган шәһәренә ашкынып кайта.
Безнең чиксез киң илебездә матур шәһәрләр һәм авыллар бик күп. Тик бөек татар телендә аңлашып, сөйләшеп, татар халкының гореф-гадәтләренә буйсынып яшәгән кешеләр, әлбәтта, Татарстан республикасында гомер кичерә. Татарстан республикасы экономик яктан һәм кеше саны буенча Русиянең иң зур республикалыраның берсе. Шулай ук хәзерге Татарстан йөздән артык милләткә туган йорт, туган як. Ул күп милләтле республика. Татарстан үзенең бай тарихы һәм уникаль табигать ресурслары белән халкында горурлык хисе уята, шуңа күрә дә бу табигать почмагы туристларның игътибарын яулап алган. Зур уңыш бирә торган киң басулар, күп миллионлы шәһәрләр зәңгәр сулы Кама, Идел елгалары һәм яшел урманнар белән алмаша. Республика җир асты байлыклары белән дә горурлана ала.
Татарстан республикасында татар мөселман һәм рус православие мәдәниятенең үзара бәйләнеп яшәвенең үрнәге күрсәтелгән.Тарихының авыр вакыйгаларына карамастан, татар һәм рус халкы татулыкта һәм бердәмлектә яши.
Татарстанда буыннан-буынга күчеп килгән гореф-гадәтләр, бәйрәмнәр бик күп. Шуларның берсе — Сабантуй бәйрәме. Бу милли бәйрәм язгы чәчу тәмамлануга багышлана. Элек-электән Сабантуйның күрке — ат чабышлары, әлеге Татарстанда да бу спорт төренә бик әһәмиятле урын бирелә. Сабантуй бәйрәме Татарстанда гына түгел, ә татарлар яшәгән барлык регионнарда да, хәтта чит илләрдә дә үткәрелә.
Татар халкының милли бәйрәмнәре белән бергә республикада яшәүче башка милләтләрнең дә бәйрәмнәренә дә зур игътибар салынган.
Татар көйләре бигрәк тә моңлы булып тоела. Башка телләргә тәрҗемә ителми торган моң сүзе татар халкының күңелен сыйфатлый. Татар шигырьяте һәм җыр иҗаты белән бер рәттә татар мәдәниятендә традицион һөнәрләр дә зур урын алып тора, алар татар халкының рухи дөньясын чагылдыралар. Мәсәлән, татар халкының ювелир сәнгате бөтен дөньяга билгеле. Шулай итеп, татар сәнгате безнең – татарларның — борынгы буыннарыбызның яшәү рәвешен, мәдәниятен чагылдыра. Без, егерме беренче гасыр кешеләре, үз халкыбызның, үз туган ягыбызның гореф-гадәтләрен ихтирам итеп яшәргә тиешбез.
Рита Аетбаева запись закреплена
Дима’ Нестеров 
запись закреплена
«тырышкан табар ташка кадак кагар» дигән темага инша
Диляра Зиннурова запись закреплена
Минем гаилэмнен бэйрэмнэре хэм традициялэре инша,бик зур рэхмэтле булам
Раиль Тухфатуллин
запись закреплена
Егет кешене кыюлык бизи дигэн инша язарга булышыгыз эле
Айдар Гатин запись закреплена
Кави Наджми «Хаят апа»дигэн эсэрне анализлап бирегез эле пожалуйста!)
Фанзиль Фатихов
запись закреплена
шагыйрьлэрнен бэхетле хэм фажигале язмышы дигэн инша язып бирегез эле )рэхмэтле булыр идем.
Айдар Гатин запись закреплена
Исэнмесез)мина туган ягым-яшел бишек дигэн инша кирэк иде бугенгэ.
Ильвир Сахапов запись закреплена
яраткан професия турында инша кирэк иде язып бирегез эле пожалуйста
Альфина Залялова запись закреплена
егет кешене кыюлык бизи инша кирэк,зур рэхмэтле булыр идем.
Раиль Тухфатуллин
Альфина син инша яза ала алган имени Язган булсан монда жибэр эле пожалуйста
Наиля Сибгатуллина запись закреплена
профессиэлэр доньясында дигэн икьтисад белэн бэйле чыгыш ясарга кирэк
Наиля Сибгатуллина запись закреплена
исэнмесез)))мина бер чыгыш кирэк иде. сез яза аласызмы?
Нияз Шамилов
запись закреплена
Рушан Назиров запись закреплена
помогите написать письмо одному из героев произведения «тапшерелмаган хатлар»
Айгуль Артамонова запись закреплена
«гади кешене, кеше итэ торган сыйфатлар» темасына инша кирэк:) бик рэхмэтле)
Marianna Boyarova
запись закреплена
Исэнмесез, мина Нэкый Исэнбэтнен Идегэй трагедиясы турында инша кирэк иде, э тогэл темасы «изелгэннэрне хэм рэнңетелгэннэрне яклаучылар», буген булса, бик рэхмэтле булыр идем!
Гомер кешегә бер генә бирелә. Шул гомерне нәтиҗәле, мәгънәле итеп, Ф. Яруллин әйткәнчә, «Чигенми яшисе бар, ялгышмый яшисе бар», “Кош очар өчен, кеше бәхет өчен яратылган.” Безнең һәркайсыбызның бәхетле буласы килә. Без кешеләр арасында яшибез. Шуңа күрә тормышыбызда үзара мөнәсәбәтләрнең нинди булуы зур әһәмияткә ия. «Үзең яхшы булсаң, кеше дә яхшы, үзең начар — кеше дә начар» диелә татар халык мәкалендә. «Кеше кешегә көзге булып хезмәт итә» дигән әйтем дә бар. Димәк, башкаларның сиңа уңай мөнәсәбәттә булуын теләсәң, үзең яхшы күңелле кеше булырга тиешсең. Ә моның өчен үзеңдә матур сыйфатлар тәрбияләргә кирәк. (Хезмәтне ярату, намуслы, батыр, тугрылыклы, шәфкатьле, мәрхәмәтле, инсафлы, игътибарлы булу.)
— Нинди матур сүзләр! Болар һәр кешене бизи торган асыл сыйфатлар.
Шәфкатьле булу – барлык күркәм гадәтләрнең башы, әдәплелекнең нигезе. Бары шәфкатьле бала гына бәхетле, тәүфыйклы, мәрхәмәтле, игътибарлы, кешелекле була ала.
Оценить 3522 0
Тема: Шәфкатьлелек бизи кешене.
Максат: кешелеклелек, ярдәмчеллек, изгелек сыйфатлары тәрбияләү.
-А. Кайа “Исламда әхлак”,
-В. Казыйханов ”Әхлак дәресләре”,
-“Татар теленең аңлатмалы сүзлеге “Казан 2000,
-“Татар халык иҗаты”. Риваятьләр һәм легендалар. Төзүчесе Гыйләҗетдинов С. М. Казан, 1987,
-Ә. Еники “Матурлык” хикәясе.
-Ф. Яруллин шигырьләр җыентыгы.
Дәрес барышы.
1. Укытучының кереш сүзе.
Гомер кешегә бер генә бирелә. Шул гомерне нәтиҗәле, мәгънәле итеп, Ф. Яруллин әйткәнчә, «Чигенми яшисе бар, ялгышмый яшисе бар», “Кош очар өчен, кеше бәхет өчен яратылган.” Безнең һәркайсыбызның бәхетле буласы килә. Без кешеләр арасында яшибез. Шуңа күрә тормышыбызда үзара мөнәсәбәтләрнең нинди булуы зур әһәмияткә ия. «Үзең яхшы булсаң, кеше дә яхшы, үзең начар — кеше дә начар» диелә татар халык мәкалендә. «Кеше кешегә көзге булып хезмәт итә» дигән әйтем дә бар. Димәк, башкаларның сиңа уңай мөнәсәбәттә булуын теләсәң, үзең яхшы күңелле кеше булырга тиешсең. Ә моның өчен үзеңдә матур сыйфатлар тәрбияләргә кирәк. (Хезмәтне ярату, намуслы, батыр, тугрылыклы, шәфкатьле, мәрхәмәтле, инсафлы, игътибарлы булу.)
Нинди матур сүзләр! Болар һәр кешене бизи торган асыл сыйфатлар.
Шәфкатьле булу – барлык күркәм гадәтләрнең башы, әдәплелекнең нигезе. Бары шәфкатьле бала гына бәхетле, тәүфыйклы, мәрхәмәтле, игътибарлы, кешелекле була ала.
II. Төп өлеш.
Тормышта булган бер вакыйга сөйләнелә.
1. Фикер алышу. Түбәндәге сораулар бирелә.
Әби кызының нинди кыланышына түзә алмаган?
Дорфа сүзләренә, кимсетүенә, кансызлыгына һ.б.
Боларның барсын бер сүз белән ничек әйтеп була?
Шәфкат ь сезлек, кешелексезлек һ. б.
Ничек уйлыйсыз: безнең тормышта күпчелекне нинди кешеләр тәшкил итә.
Шәфкат ь ле, изгелекле, кешелекле кешеләр.
Димәк, бүгенге дәрестә сүз нәрсә турында барачак?
Шәфкат ь ле булу турында.
Нәрсә ул шәфкать? Шәфкатьле булу нәрсәне аңлата?
Кызгану, аяу хисе, мәрхәмәт. Яхшы, киң күңеллелек, ярдәмчел булу, игелекле булу.
Шәфкатьлелек сыйфатлары нәрсәләрдә һәм кайларда чагыла?
Кешеләрнең бер-берсенә мөнәсәбәтендә, табигатькә, хайваннарга карата һ.б.
(Укучы хикәя укый.)
2. -Үзегезнең якыннарыгыз, тыныш-белешләрегез арасыннан шәфкатьле кешеләрне атагыз.
3. -Үзегез укыган әдәби әсәрләрдән, халык авыз иҗатыннан, кинофильмнардан нинди шәфкатьле кешеләрне хәтерегездә калдырдыгыз?
(Ә. Еники. “Матурлык” хикәясе укыла)
4. Магнитофон язмасында җыр тыңлау.
Үзеңдә шәфкатьлелек сыйфатлары булдыру буенча үз-үзеңне тәрбияләү планын төзү.
Әни – һәр кеше өчен иң якын, иң кадерле кеше. Ул безгә әлеге дөньяда яшәү хокукын, тормыш биргән. Бала иң беренче сүзендә “әни” дип, юкка әйтмидер. Һәр әни үзенең баласы турында кайгыртып калмыйча, анда кешелеклелек, әдәплелек сыйфатларын да тәрбияли. Әни безне мөстә – кыйль фикер йөртергә, үзебезнең хаталарны танырга ярдәм итә. Тормышның булачак һәм үткән көннең кадерен белергә өйрәтә. Нәкъ әни безгә кешенең кадерен белергә, туганнарың турында кайгыртырга, өлкәннәрне хөрмәт итергә өйрәтте. Бары әни генә синең уңышларыңа һәм ирешкән дәрәҗәләреңә чын күңелдән куана.
Әни – безнең киңәшче.Ул безгә дөресен әйтүче, хаталарыбызны төзәтеп, туры юлга бастыручы. Хәтта өлкән кешеләр дә еш кына әниләренә мөрәҗәгать итәләр. Һәр кеше үз әнисен үзенчә ярата: кемдер аңа матур сүзләр белән эндәшсә, кемдер өй эшләрен эшләргә ярдәм итә, әнисе турында кайгырта. Начар әниләр булмый. Әни кеше беркайчан да үз баласын алдамый. Җир йөзендә һәр әни баласы өчен хәтта сәламәтлеген дә кызганмый. Әни безнең яратуны таләп итмичә, чын күңеленнән, ихластан ярата.
Әлбәттә, мин үземнең әниемне яратам һәм хөрмәт итәм. Ул минем бик яхшы, юмарт һәм гадел. Үзеңең серләреңне сөйләп була торган, гел киңәшләр сорап була торган кешең булуы – зур бәхет. Әнием кояш кебек, гел балкып, һәрберебезнең күңелен күрүче нур кебек. Аннан башка дөньяны күз алдына китерергә дә куркам. Әнием мине бик күп нәрсәләргә өйрәтте. Мин аңа бик рәхмәтле.
Һәрберебез дә әниләрнең эшләгән яхшылыклары өчен рәхмәтле булырга тиеш. Беркайчан да үз әниеңне онытма, чөнки аны дуслар да, акча да алыштырга алмый.
Әниегезнең кадерен белегез һәм яратыгыз!
“САМЫЙ ДОРОГОЙ ЧЕЛОВЕК”
Мама – это самый родной, близкий и дорогой человек для каждого из нас. Она дала нам самое ценное, что мы имеем – нашу жизнь. Не зря первое слово, которое произносит ребёнок — “мама”. Каждая мама не только заботится о своём ребёнке, но и старается привить ему самые лучшие человеческие качества. Мама учит нас самостоятельно принимать решения, признавать свои ошибки. Она учит нас ценить жизнь и каждое прожитое мгновенье. Именно она научила нас ценить людей, заботиться о близких и уважать старших. Только мама всегда будет искренне радоваться нашим успехам и достижениям.
Конечно же, я очень люблю и уважаю свою маму. Она у меня очень добрая и справедливая. Какое же это счастье осознавать, что есть человек, которому в любой момент можно рассказать что-либо или поделиться каким-то секретом и быть уверенным в том, что всё это останется между вами. Моя мама, как солнце, светит каждому в нашем доме. Я даже боюсь представить, что бы я без неё делала. Мама научила меня многому, я безумно благодарна ей за это.
Каждый из нас благодарен своей маме за всё, что она делает для нас. Не нужно никогда забывать о своих матерях, ведь никакие друзья, деньги не смогут заменить нам нашу родную маму.
В русский намыҫлы кеше переводится как честный человек . В переведенных предложениях намыҫлы кеше встречается не менее 17 раз.
намыҫлы кеше
переводы намыҫлы кеше
честный человек
Подобные фразы
Примеры
Был бик ҙур яуаплылыҡ һәм Һеҙ, намыҫлы кеше булараҡ, алдығыҙға ҡуйылған бурыстарҙы атҡара алырһығыҙ тип ышанам.
Это большая ответственность, и Вы, как человек совестливый, надеюсь, справитесь с задачами, которые перед Вами стоят.
«Начальнигым, бер клиенттың ришүәтенән баш тартыуым тураһында белгәс: „Аллаң һине намыҫлы кеше булырға өйрәтә.
«Когда директор узнал, что я отказался брать взятку у потенциального заказчика, он сказал: „Видно, что ты такой честный благодаря своему Богу.
Намыҫлы кеше булараҡ, йәһүдтәргә мөнәсәбәтле бар насар ҡылыҡтарым өсөн ғәфү үтенәм, тип яҙа ул АҠШ-та һәм сит илдәрҙә баҫылған памфлеттарҙы йыйып алдыртасағын әйтә.
Намыҫты абстракт төшөнсә, тиҙәр. Юҡ, ул — конкрет төшөнсә. Уның нигеҙе тәбиғәттә. Ә тәбиғәт — иң намыҫлы нәмә. Ә намыҫлы кеше — ошо тәбиғәттең бер өлөшө. Намыҫһыҙлыҡ — ғәйре тәбиғи күренеш.
Говорят, совесть — понятие абстрактное. Нет, это понятие весьма конкретное. В её основе сама природа. Природа же — нравственна. И нравственный человек часть этой самой природы. Так что совесть — природное явление.
Это религия для сильных, чистых, красивых и здоровых, и для этих людей сия религия является единственной, которой стоит следовать.
Ишмуил намыҫлы һәм тәҡүә кеше булһа ла, уның улдары, ғәҙеллекте боҙоп һәм ришүәт алып, дәрәжәләрен үҙ файҙаһына ҡуллана (1 Иш.
В противоположность своему отцу, честному и справедливому человеку, Иоиль и Авия пользовались своим положением в корыстных целях. Они извращали правосудие и брали взятки (1 Сам.
Күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте һәм социаль партнерлыҡты үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Башҡортостан Президентының Рәхмәт хаттары, республика Хөкүмәтенең Почет грамоталары менән һигеҙ кеше наградланды.
За многолетний добросовестный труд и большой личный вклад в развитие социального партнерства Благодарственными письмами Президента Башкортостана, Почетными грамотами Правительства республики награждены восемь человек.
Читайте также:
- Сочинение на уроках английского языка
- Сочинение по произведению барсучий нос
- Нет места лучше дома на английском сочинение
- Герцен кто виноват сочинение
- Сочинение на тему капсула времени
Рузаевка муниципаль районы
Татар Пешләсе урта гомуми белем бирү мәктәбе
Әдәбият дәресе
Ш.Камал «Акчарлаклар” повесте.
Башкарды: Саляева Сания Спартак кызы, югары квалификацион категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы.
2016нчы ел.
Тема: Ш.Камал «Акчарлаклар” повесте.
МАКСАТ:
1. Әсәрдә сурәтләнгән Гариф, Газизә, Шәрәфи карт образлары. Үзара мөнәсәбәтләрдәге җылылык, эчкерсезлек, самимилек.
2. Әсәрнен эчтәлегенә төшенеп, бәйләнешле сөйләм телендә анализлау. Жиhаз: укучыларның рәсемнәре «Дингездә», карточкалар, компьютерда анализ үрнәге(презентация),проектор. Дәрес планы:
I. Оештыру моменты
II. Актуальләштерү. 1. Өй эшен тикшерү.
III. Яна белемнәр үзләштерү:
Образларга характеристика
. 2. Табигать күренеше һәм аның урыны. Табигать сурәтләре: диңгез, ай, давыл, җил, яфраклар, ябалак-карчыга, таракан-кырмыска, акчарлакларның геройлардагы эчке кичерешләрне, тормышларын сурәтләудән аерылгысыз булуы.
IV.Ныгыту.
1. Карточкалар белән әш.
2. Төркемнәрдә әш.
3. Дәреслек белән әш.
V.Йомгаклау.
VI.Өйгә эш. Иншага план төзергә.
Дәрес тибы: йомгаклау дәресе.
Дәрес барышы.
Укытучы. Хәерле көн, укучылар! Дәресебезне башлыйбыз. Бүгенге дәрестә без Ш.Камалның «Акчарлаклар» әсәрен өйрәнүне тәмамларбыз. Бәйләнешле сөйләм телендә, үз фикерләреңне катнаштырып, әдәби әсәргә анализ бирә алу, анализлый белү, образларга характеристика бирү– бу безнең дәресебезнең максаты .
Укытучы: Сорауларга җавап алу.
1) Ш.Камал «Акчарлаклар» әсәрен ничәнче елда яза? (1914)
2)ХХ гасыр башы әдәбияты. Әсәр язылган чор турында нәрсә әйтә аласыз?
Укучы: XX гасырга аяк басканда татар тормышында яңа сыйныф үзенә урын даулый башлады. Бу—эшчеләр сыйныфы. Капиталистик мөнәсәбәтләр киңәя, завод-фабрикалар саны арта һәм промышленность көчәя барган саен җәмгыятьтә эшчеләр катламы үсә. Аның үз яшәү рәвеше оеша, үзенең мәнфәгатьләре, иҗтимагый идеаллары формалаша. Җәмгыять тормышында инде татар эшчесе дә актив катнаша, аның мәнфәгатен яклаучылар, аны кайгыртучылар барлыкка килә, сәяси әдәбият туа. Матур әдәбиятта да бу сыйныф тормышы чагыла башлый. Инкыйлабый рухлы шигърият барлыкка килә, прозада һәм драматургиядә эшчеләр образларын үзәккә куйган әсәрләр языла. Аерым әдипләр бу теманы яктыртуга ныклап керешәләр. Мондыйлар арасында Шәриф Камал (1884—1942) күренекле урын били. 3) Язучының иҗади югарылыгы? ( башлангыч чор иҗатымы, әллә өлгереп җиткән язучымы?) Укучы: Оренбургта һәм Октябрь революциясеннән соң шәһәр янындагы Чебенле авылында ул 15 ел яши. Шул чорда иң күренекле әсәрләрен — күп санлы хикәяләрен, фельетон һәм мәкаләләрен, «Акчарлаклар» повестен һәм «Хаҗи әфәнде өйләнә» исемле комедиясен иҗат итә.Димәк, язучының өлгергән чоры дисәк ялгышмабыз.
Укытучы: Ә хәзер тактадагы рәсемнәргә игьтибар итегез әле. Бу рәсемнәрдә нәрсә яктыртыла?
Укучы: Дингез, акчарлаклар, балыкчылар тормышы, диңгездәге давыл. Укытучы: Әдәби викторина сорауларында Ш.Камал әсәрендә үзәк теманы атагыз диелгән иде.
Укучы: Эшчеләр тормышы.
Укытучы: Әйе, эшчеләр тормышын, аларның вакытлы (сезонлы) эшләрен, бер-берләре арасындагы мөнәсәбәтләрне яктыртуны Ш.Камал үзенең беренче әсәрләрендә үк үзәккә куя. Бу аның үз тормышы белән дә аваздаш. Ни өчен?
Укучы: Ш.Камал кечкенәдән үк үз көнен үзе күрә башлый, ул да балык промыселларында, шахталарда эшли.
Укытучы: Ә хәзер укучылар, без дә сезнең белән Каспий диңгезе буенча сәяхәт итик, акчарлаклар тавышын ишетик hәм алдагы сорауларга жавап әзерлик:
Укытучы: «Егет елый» бүлегенә тукталыйк. Һәм,гомумән, әдәби әсәргә анализны без нәрсәдән башлыйбыз? Экранда әдәби әсәргә анализ үрнәге күрсәтелә. — Жанр hәм теманы билгелибез.
Укучы: Әсәр жанры буенча – повесть. Чөнки повесть хикәягә караганда киң күләмле жанр. Анда вакыйгалар, күренешләр, язмышлар күләмле, вакыт һәм урын ягыннан киңрәк була. Повесть бер төркем, катлам кешеләренең тормыш-яшәешен сурәтли, әлеге тормышны бер яки берничә кеше язмышы мисалында тасвирлый.
Укытучы: Әсәрнең темасы? Яки без әсәр нәрсә турында дигән сорауга җавап бирәбез.
Укучы: Темасы – эшчеләр тормышы. Балык тоту промыселларына, акча эшләү нияте белән бәхет эзләп, эшкә килгән вакытлы эшчеләрнең тормышы сурәтләнә.
Укытучы: Әйе, эшчеләр тормышы үзәккә алына. «Егет елый» бүлегенең эчтәлен искә төшерик. Сюжетны искә төшеру өчен, мин сезгә карточкалар таратам.
К.№ 1 Бүлекне шартлы рәвештә ничә өлешкә бүлеп була?
К.№2 Беренче өлешкә исем куярга, сөйләргә.
К.№ 3 Икенче өлешкә исем куярга, кыскача эчтәлеген сөйләргә..
К.№4 Өченче өлешкә исем куярга, кыскача эчтәлеген сөйләргә.
Укытучы: Менә без бүлекнең төп өлешләрен сөйләп чыктык. Ә хәзер конфликтны билгелик. Нәрсә ул конфликт? Конфликт кемнәр арасында? Укучы: Эшчеләр –Исак;
Укытучы: Сәбәбе нәрсәдә?
Укучы: Диңгездә давыл кубачагын белеп торып, Исак неводны салдыра, чөнки аның пае (өлеше) бар.
Укытучы: Бүлектәге образларга тукталыйк. Образларга характеристика биргәндә без нәрсәләргә игътибар итәбез? Иң беренче бүлектәге образларны ике төркемгә бүләбез: төп һәм ярдәмче образлар, актив һәм пассив. — портреты — чыгышы — аны тәрбияләгән шартлар — кешеләр белән мөнәсәбәте -рухи байлыгы — әсәрдәге конфликтлар, аларны хәл итүдә геройның роле — интерьер — табигать күренешләре Төп образ- Гариф Ярдәмче образлар – Шәрәфи карт, Газизә. Актив һәм пассив образлар Актив: Гариф, Шәрәфи карт Пассив: Газизә Образлар: компьтерда укучылар әйткәннән соң образлар языла бара.
Укытучы. Хәтерегездә булса, без геройларның исемнәренә дә игътибар итә идек. Менә сезгә Сайдәшнең чыгышын тәкъдим итәбез. Гариф (1. Белүче, танучы, хәбәрдар; 2.Укымышлы; 3. Акыл иясе.) Шәрәфи (1. Кадерле, хөрмәтле, данлы; 2. Затлы нәселле) Газизә ( 1. Бик кадерле, кыйммәтле, газиз; 2. Көчле, кодрәтле; 3. Сирәк, бәһале, бик сирәк очрый торган. 4. Изге) Укытучы: Укучылар, безгә «Егет елый» бүлегендә Шәрәфи карт образының портреты бирелмәгән. Шуңа күрә мин сезгә аның портретын сурәтләгән урынны компьютерда күрсәтәм. … Шул арада ишектән дәү генә бер кеше килеп керде. Аның башында йончылган кара эшләпә, өстендә кыска гына соры чикмән, чикмәннең алгы чабулары ике якка ачылып киткән; күкчел кара күлмәгенең изүеннән йонлы күкрәге күренеп тора иде. Буе уртачадан озын булмас, тик иңбаш араларының киңлеге, кулбаш әгъзаларының эрелеге аны шактый дәү күрсәтә иделәр. Хосусан, түгәрәкләтеп кырыккан чал сакалы, киң һәм каратутлы йөзе белән ул төтен дулкыннары арасында әллә нинди «дию» кыяфәтендә күренә иде. (Укучылар белән әңгәмә) Ә хәзер hәрбер геройга характеристика бирик( укучылар икешәрләп төркемләнәләр).
1 нче төркем – Гариф;
2 төркем- Шәрәфи карт.
Укытучы: — Ә хәзер экранга язылган сыйфатларга игътибар итегез. . Нечкә күңелле, укымышлы, миhербанлы, йомшак һәм итагатьле, хискә бирелүчән, саф, олы жанлы, сөйкемле, кече күңелле, ярдәмчел, батыр, тырыш, тәртипле, тәвәккәл һәм кыю, олыларны хөрмәт итә белүче, кызу, үз сүзендә тора, кайгыртучан, гаилә башлыгы. Бу сыйфатлар кайсы геройларга туры килә? Аерып әйтегез.
Укучы: Гариф — нечкә күңелле, укымышлы, миhербанлы, йомшак һәм итагатьле, хискә бирелүчән, ярдәмчел, батыр, тырыш, тәртипле, тәвәккәл һәм кыю, олыларны хөрмәт итә белүче; Газизә-олы жанлы, сөйкемле, ярдәмчел – Шәрәф и карт – эшчән, тырыш, гадел, кайгыртучан, гаилә башлыгы Укытучы: (дәреслек белән эш) — Гарифның тәвәккәл һәм кыю икәнлеге кайсы урында күрсәтелә? — Олыларны хөрмәт итә белүе кайсы урында күренә? Характерындагы түбәндәге сыйфатларны: хискә бирелүчән, нечкә күңелле, йомшак кайсы урында күрәбез.
Укытучы: Образларга характеристика биргәндә без интерьерга да игътибар бирәбез. Гарифның эчке шәхси кичерешләрен сурәтләгандә безгә нәрсә ярдәмгә килә?
Укучы: Барак күренеше. (Дәреслектән табып укыла).
Укытучы: Автор геройларның рухи кичерешләрен тәэсирле итеп, төгәл сүзләр, образлар ярдәмендә чагылдыра. Ул җанлы ( акчарлаклар, тараканнар, кырмыскалар, ябалак-карчыга) һәм җансыз( ай, диңгез, давыл, җил, яфраклар) табигатькә иркен мөрәҗәгать итә. Алар я кешенең эчке кичерешләренә капма-каршы куелалар, яки кешеләр белән алар арасында охшашлык күрсәтелә, янәшәлек уздырыла. Автор параллель сурәтләу алымын оста файдалана (дәреслекләрдән табигать күренешләрен табып уку).
Укытучы: автор тарафыннан нинди сурәтләү чаралары кулланылган? Авторнын теле нинди?
Укучы: Повесть автор тарафыннан сөйләнелә. Авторнын теле бай, күп сурәтләү чаралары кулланылган (чагыштырулар, эпитетлар, параллель сурәтләу алымы, ). Әсәр укырга жинел hәм кызыклы.
Укытучы: Әсәрнең идеясы нидә? Ш.Камал бу әсәре белән нәрсә әйтергә теләгән?
Укучы: XX гасыр башындагы эшчеләр тормышын, аларнын рухи дөньясын ачып биру максатыннан яза.
Укытучы: Әсәргә карата нинди фикерләрегез бар? Сезгә әсәр ошадымы? Укучы: Мина бу әсәр бик ошады. Бигрәк тә әсәрдәге төп геройлар – Газизә hәм Гариф. Алар арасында бөреләнеп кенә килгән саф мәхәббәт, яхшы, жылы мөнәсәбәт, хисләр бик матур итеп тасвирланган. Мина бигрәк тә балыкчылар тормышы турында мәгьлуматлар булуы ошады. Мин дә аларны акчарлаклар белән чагыштырдым, чөнки акчарлаклар кебек алар да үз бәхетләрен әзләп йөриләр. Әгәр дә табыш күп булса, акчасы да куп булыр иде. Ләкин монда эшчеләр житәрлек дәрәҗәдә акча эшли алмыйлар.эшләре авыр,акчалары аз, ләкин аңа карап күңелләре төшенке түгел, киресенчә, алар эшли дә, ял да итә беләләр.
Укытучы: Фикерләрегез өчен рәхмәт. Менә безнең дәресебез дә ахырына якынлашып килә. Димәк, укучылар, без бүген үзебезгә нинди сыйфатларны алырга кирәклеген дә, ХХ йөз башындагы эшчеләр тормышын да тагын бер тапкыр карап үттек.
Ә хәзер билгеләр куябыз. (Билгеләр куела).
Өй эше. Түбәндәге темага инша язарга. «Егет кешене кыюлык бизи».
Борынгы заманнардан ук гади халык хезмәт сөючән булган. Хезмәт-кешенең гомерлек юлдашы.
Солдат, Шәрәфи абзый, Гариф һәм башкалар сезонлы эшкә килеп, барлык булган көчен балык җыюга һәм эшкәртүгә сарыф итәләр. Балык җыю – аларның (вакытлыча гына булса да) һөнәре. Шуңа карамастан, алар үлемнән дә курыкмыйлар, көчен дә кызганмыйлар. Без моны Гариф персонажы өстендә ачык күрәбез. Ул геройларча неводны саклап кала ала. Моңа барысы да шатланалар.
Шулай ук неводчыларның узара дус мөнәсәбәттә булулары да бик яхшы күренеш. Бу, дуслык мөнәсәбәте, Шәрәфи абзыйның Солдат белән Гарифны үзенең барагына кунакка чакыруда ачык күренә. Нигә Шәрәфи абзый башкалардан яхшырак һәм мулрак яши соң? Ул да бит хезмәт хакын шул ук күләмдә ала. Моның сәбәбе бик гади. Гаиләле кеше беркайчан да үз бурычларын онытмый. Шәрәфи абзый – гаилә башлыгы. Ул гаиләсенең тамагын туйдырырга тиеш. Хатыны Сәгыйдә бернигә дә мохтаҗлык кичермәсен, кызы Газизәнең өсте бөтен булсын өчен тир түгеп эшли.
Шәриф Камал повестьны символик образлар белән тулыландырып яза. Шуңа мисал булып «Диңгез елый” бүлеге тора. Диңгезнең җаны юк, ә автор аны җанландырып, кыска сузтезмәсенең укучыга тирән мәгънәгә ия булуын аңлата.
Повестьта тагын акчарлакларны да символик образга кертү ялгыш булмас. Чөнки әсәрдә акчарлак, ягъни кош турында язылган җир юк бит. Нигә соң ул бу зур күләмдәге әсәргә «Акчарлаклар” дип исем куя? Бу тагын бер аңлашылып бетмәгән нәрсә, чөнки әсәргә исем кушканда да, ул символик образга таяна. Бу очракта «акчарлаклар” сүзе күчерелмә мәгънәдә килә. Автор гади неводчыларны балык кошлары белән чагыштыра. Акчарлаклар кайда балык бар, гадәттә, шунда булалар. Бу очракта исә, кайда үзеңә тиң эш бар, халык шунда була.
Шәриф Камалның «Акчарлаклар” повесте укучылар күзлегеннән югары бәяләнә, чөнки ул уй – фикерләрен, эчке кичерешләрен әсәрнең төп идеясен ачып бирү өчен юнәлдерә. Әсәрне иҗат иткәндә ул һәрбер күренешне аерым детальләр белән тулыландыра. Без моны шушы юлларда ачык күрәбез: «…Әмма баракка килем кергәч, баракның бушлыгы, шакшылыгы, нар буена җәйгән салам урыннар, озын такта өстәл буенда чәчелеп яткан чүп һәм икмәк валчыклары, нәкъ уртада асылынып торган иске лампа, диңгезгә караган бер генә тәрәзә, әлхасыйль, баракның барлык эч күренеше, гүя аның йөрәгенә боз булып утырдылар…” Хәзерге заман язучылары алдагы буыннан үрнәк алсалар, минемчә, укучылар белән тиешле дәрәҗәдә бәяләнер.
Поделитесь с коллегами:
Ш.Камал «Акчарлаклар» повесте.
МАКСАТ: 1. Әсәрдә сурәтләнгән Гариф, Газизә, Шәрәфи карт образлары. Үзара мөнәсәбәтләрдәге җылылык, эчкерсезлек, самимилек. 2. Әсәрнен эчтәлегенә төшенеп, бәйләнешле сөйләм телендә анализлау.
Жиhаз: укучыларның рәсемнәре «Дингездә», карточкалар, компьютерда анализ үрнәге.
Дәрес планы: I. Оештыру моменты
II. Актуальләштерү. Өй эшен тикшерү.
III. Яна белемнәр үзләштерү: Образларга характеристика. Табигать күренеше һәм аның урыны. Табигать сурәтләре: диңгез, ай, давыл, җил, яфраклар, ябалак-карчыга, таракан-кырмыска, акчарлакларның геройлардагы эчке кичерешләрне, тормышларын сурәтләудән аерылгысыз булуы.
IV.Ныгыту.
1. Карточкалар белән әш.
2. Төркемнәрдә әш.
3. Дәреслек белән әш.
V.Йомгаклау.
VI.Өйгә эш. Иншага план төзергә.
Дәрес тибы: йомгаклау дәресе
Дәрес барышы.
Укытучы. Хәерле көн, укучылар! Дәресебезне башлыйбыз. Бүгенге дәрестә без Ш.Камалның «Акчарлаклар» әсәрен өйрәнүне тәмамларбыз. Бәйләнешле сөйләм телендә, үз фикерләреңне катнаштырып, әдәби әсәргә анализ бирә алу, анализлый белү, образларга характеристика бирү- бу безнең дәресебезнең максаты
. Укытучы: Сорауларга җавап алу. 1) Ш.Камал «Акчарлаклар» әсәрен ничәнче елда яза? (1914) 2)ХХ гасыр башы әдәбияты. Әсәр язылган чор турында нәрсә әйтә аласыз? Укучы: XX гасырга аяк басканда татар тормышында яңа сыйныф үзенә урын даулый башлады. Бу-эшчеләр сыйныфы. Капиталистик мөнәсәбәтләр киңәя, завод-фабрикалар саны арта һәм промышленность көчәя барган саен җәмгыятьтә эшчеләр катламы үсә. Аның үз яшәү рәвеше оеша, үзенең мәнфәгатьләре, иҗтимагый идеаллары формалаша. Җәмгыять тормышында инде татар эшчесе дә актив катнаша, аның мәнфәгатен яклаучылар, аны кайгыртучылар барлыкка килә, сәяси әдәбият туа. Матур әдәбиятта да бу сыйныф тормышы чагыла башлый. Инкыйлабый рухлы шигърият барлыкка килә, прозада һәм драматургиядә эшчеләр образларын үзәккә куйган әсәрләр языла. Аерым әдипләр бу теманы яктыртуга ныклап керешәләр. Мондыйлар арасында Шәриф Камал (1884-1942) күренекле урын били. 3) Язучының иҗади югарылыгы? ( башлангыч чор ижатымы, әллә өлгереп җиткән язучымы?)
Укучы: Оренбургта һәм Октябрь революциясеннән соң шәһәр янындагы Чебенле авылында ул 15 ел яши. Шул чорда иң күренекле әсәрләрен — күп санлы хикәяләрен, фельетон һәм мәкаләләрен, «Акчарлаклар» повестен һәм «Хаҗи әфәнде өйләнә» исемле комедиясен иҗат итә.Димәк, язучының өлгергән чоры дисәк ялгышмабыз. Укытучы: Ә хәзер тактадагы рәсемнәргә игьтибар итегез әле. Бу рәсемнәрдә нәрсә яктыртыла?
Укучы: Дингез, акчарлаклар, балыкчылар тормышы, диңгездәге давыл.
Укытучы: Әдәби викторина сорауларында Ш.Камал әсәрендә үзәк теманы атагыз диелгән иде.
Укучы: Эшчеләр тормышы.
Укытучы: Әйе, эшчеләр тормышын, аларның вакытлы (сезонлы) эшләрен, бер-берләре арасындагы мөнәсәбәтләрне яктыртуны Ш.Камал үзенең беренче әсәрләрендә үк үзәккә куя. Бу аның үз тормышы белән дә аваздаш. Ни өчен?
Укучы: Ш.Камал кечкенәдән үк үз көнен үзе күрә башлый, ул да балык промыселларында, шахталарда эшли.
Укытучы: Ә хәзер укучылар без дә сезнең белән Каспий диңгезе буенча сәяхәт итик, акчарлаклар тавышын ишетик hәм алдагы сорауларга жавап әзерлик:
Укытучы: «Егет елый» бүлегенә тукталыйк. Һәм,гомумән, әдәби әсәргә анализны без нәрсәдән башлыйбыз? Экранда әдәби әсәргә анализ үрнәге күрсәтелә. — Жанр hәм теманы билгелибез.
Укучы: Әсәр жанры буенча — повесть. Чөнки повесть хикәягә караганда киң күләмле жанр. Анда вакыйгалар, күренешләр, язмышлар күләмле, вакыт һәм урын ягыннан киңрәк була. Повесть бер төркем, катлам кешеләренең тормыш-яшәешен сурәтли, әлеге тормышны бер яки берничә кеше язмышы мисалында тасвирлый.
Укытучы: Әсәрнең темасы? Яки без әсәр нәрсә турында дигән сорауга җавап бирәбез. Укучы: Темасы — эшчеләр тормышы. Балык тоту промыселларына, акча эшләү нияте белән бәхет эзләп, эшкә килгән вакытлы эшчеләрнең тормышы сурәтләнә.
Укытучы: Әйе, эшчеләр тормышы үзәккә алына. «Егет елый» бүлегенең эчтәлен искә төшерик. Сюжетны искә төшеру өчен, мин сезгә карточкалар таратам.
К.№ 1 Бүлекне шартлы рәвештә ничә өлешкә бүлеп була?
К.№2 Беренче өлешкә исем куярга, сөйләргә.
К.№ 3 Икенче өлешкә исем куярга, кыскача эчтәлеген сөйләргә..
К.№4 Өченче өлешкә исем куярга, кыскача эчтәлеген сөйләргә.
Укытучы: Менә без бүлекнең төп өлешләрен сөйләп чыктык. Ә хәзер конфликтны билгелик. Нәрсә ул конфликт? Конфликт кемнәр арасында?
Укучы: Эшчеләр -Исак; Укытучы: Сәбәбе нәрсәдә? Укучы: Диңгездә давыл кубачагын белеп торып, Исак неводны салдыра, чөнки аның пае (өлеше) бар.
Укытучы: Бүлектәге образларга тукталыйк. Образларга характеристика биргәндә без нәрсәләргә игътибар итәбез? Иң беренче бүлектәге образларны ике төркемгә бүләбез: төп һәм ярдәмче образлар, актив һәм пассив. — портреты — чыгышы — аны тәрбияләгән шартлар — кешеләр белән мөнәсәбәте -рухи байлыгы — әсәрдәге конфликтлар, аларны хәл итүдә геройның роле — интерьер — табигать күренешләре
Төп образ- Гариф Ярдәмче образлар — Шәрәфи карт, Газизә.
Актив һәм пассив образлар
Актив: Гариф, Шәрәфи карт
Пассив: Газизә Образлар: компьтерда укучылар әйткәннән соң образлар языла бара.
Укытучы. Хәтерегездә булса, без геройларның исемнәренә дә игътибар итә идек. Менә сезгә Сайдәшнең чыгышын тәкъдим итәбез.
Гариф (1. Белүче, танучы, хәбәрдар; 2.Укымышлы; 3. Акыл иясе.)
Шәрәфи (1. Кадерле, хөрмәтле, данлы; 2. Затлы нәселле) Газизә ( 1. Бик кадерле, кыйммәтле, газиз; 2. Көчле, кодрәтле; 3. Сирәк, бәһале, бик сирәк очрый торган. 4. Изге)
Укытучы: Укучылар, безгә «Егет елый» бүлегендә Шәрәфи карт образының портреты бирелмәгән. Шуңа күрә мин сезгә аның портретын сурәтләгән урынны компьютерда күрсәтәм. … Шул арада ишектән дәү генә бер кеше килеп керде. Аның башында йончылган кара эшләпә, өстендә кыска гына соры чикмән, чикмәннең алгы чабулары ике якка ачылып киткән; күкчел кара күлмәгенең изүеннән йонлы күкрәге күренеп тора иде. Буе уртачадан озын булмас, тик иңбаш араларының киңлеге, кулбаш әгъзаларының эрелеге аны шактый дәү күрсәтә иделәр. Хосусан, түгәрәкләтеп кырыккан чал сакалы, киң һәм каратутлы йөзе белән ул төтен дулкыннары арасында әллә нинди «дию» кыяфәтендә күренә иде.
(Укучылар белән әңгәмә) Ә хәзер hәрбер геройга характеристика бирик( укучылар икешәрләп төркемләнәләр).
1 нче төркем — Гариф;
2 төркем- Шәрәфи карт.
Укытучы: — Ә хәзер экранга язылган сыйфатларга игътибар итегез. . Нечкә күңелле, укымышлы, миhербанлы, йомшак һәм итагатьле, хискә бирелүчән, саф, олы жанлы, сөйкемле, кече күңелле, ярдәмчел, батыр, тырыш, тәртипле, тәвәккәл һәм кыю, олыларны хөрмәт итә белүче, кызу, үз сүзендә тора, кайгыртучан, гаилә башлыгы Бу сыйфатлар кайсы геройларга туры килә? Аерып әйтегез.
Укучы: Гариф — нечкә күңелле, укымышлы, миhербанлы, йомшак һәм итагатьле, хискә бирелүчән, ярдәмчел, батыр, тырыш, тәртипле, тәвәккәл һәм кыю, олыларны хөрмәт итә белүче; Газизә-олы жанлы, сөйкемле, ярдәмчел — Шәрәф и карт — эшчән, тырыш, гадел, кайгыртучан, гаилә башлыгы
Укытучы: (дәреслек белән эш) — Гарифның тәвәккәл һәм кыю икәнлеге кайсы урында күрсәтелә? — Олыларны хөрмәт итә белүе кайсы урында күренә? — Характерындагы түбәндәге сыйфатларны: хискә бирелүчән, нечкә күңелле, йомшак кайсы урында күрәбез.
Укытучы: Образларга характеристика биргәндә без интерьерга да игътибар бирәбез. Гарифның эчке шәхси кичерешләрен сурәтләгандә безгә нәрсә ярдәмгә килә?
Укучы: Барак күренеше. (Дәреслектән табып укыла)
Укытучы: Автор геройларның рухи кичерешләрен тәэсирле итеп, төгәл сүзләр, образлар ярдәмендә чагылдыра. Ул җанлы ( акчарлаклар, тараканнар, кырмыскалар, ябалак-карчыга) һәм җансыз( ай, диңгез, давыл, җил, яфраклар) табигатькә иркен мөрәҗәгать итә. Алар я кешенең эчке кичерешләренә капма-каршы куелалар, яки кешеләр белән алар арасында охшашлык күрсәтелә, янәшәлек уздырыла. Автор параллель сурәтләу алымын оста файдалана (дәреслекләрдән табигать күренешләрен табып уку).
Укытучы: автор тарафыннан нинди сурәтләү чаралары кулланылган? Авторнын теле нинди?
Укучы: Повесть автор тарафыннан сөйләнелә. Авторнын теле бай, күп сурәтләү чаралары кулланылган (чагыштырулар, эпитетлар, параллель сурәтләу алымы, ). Әсәр укырга жинел hәм кызыклы.
Укытучы: Әсәрнең идеясы нидә? Ш.Камал бу әсәре белән нәрсә әйтергә теләгән?
Укучы: XX гасыр башындагы эшчеләр тормышын, аларнын рухи дөньясын ачып биру максатыннан яза.
Укытучы: Әсәргә карата нинди фикерләрегез бар? Сезгә әсәр ошадымы?
Укучы: Мина бу әсәр бик ошады. Бигрәк тә әсәрдәге төп геройлар — Газизә hәм Гариф. Алар арасында бөреләнеп кенә килгән саф мәхәббәт, яхшы, жылы мөнәсәбәт, хисләр бик матур итеп тасвирланган. Мина бигрәк тә балыкчылар тормышы турында мәгьлуматлар булуы ошады. Мин дә аларны акчарлаклар белән чагыштырдым, чөнки акчарлаклар кебек алар да үз бәхетләрен әзләп йөриләр. Әгәр дә табыш күп булса, акчасы да куп булыр иде. Ләкин монда эшчеләр житәрлек дәрәҗәдә акча эшли алмыйлар.эшләре авыр,акчалары аз, ләкин аңа карап күңелләре төшенке түгел, киресенчә, алар эшли дә, ял да итә беләләр. Укытучы: Фикерләрегез өчен рәхмәт. Менә безнең дәресебез дә ахырына якынлашып килә. Димәк, укучылар, без бүген үзебезгә нинди сыйфатларны алырга кирәклеген дә, ХХ йөз башындагы эшчеләр тормышын да тагын бер тапкыр карап үттек. Ә хәзер билгеләр куябыз. (Билгеләр куела). Өй эше. Түбәндәге темага инша язарга. «Егет кешене кыюлык бизи»
Борынгы заманнардан ук гади халык хезмәт сөючән
булган. Хезмәт-кешенең гомерлек юлдашы. Татар әдәбиятында эшчеләр сыйныфы
язучылар тарафыннан актив суратләнгән. Моңа кадәр без укыган күп кенә язучылар
иҗаты моңа бер мисал булып тора. Хезмәт кешесенең тырышлыгы әсәрләрдә, повестьларда һәм поэмаларда ачык күренә. Язучылар хезмәт сөюче
кешеләрне иң мөһим тема буларак сайлаулары бик дөрес.
Шуның
турыда җентекләп язучыларның берсе – Шәриф Камал. Безгә таныш күп кенә
әсәрләрендә ул эшче халыкны сурәтләп яза. Аның зур урын алып тора торган
әсәрләренең берсе – «Акчарлаклар” повесте. Бу повестьта сүз вакытлы эшкә ялланган кешеләр турында
бара. Әсәрдә эшкә ялланган гади халык балык промыслосында эшләп көн күрә.
Үзенең тормышын социаль яктан тәэмин итү – һәркемнең изге бурычы. «Акчарлаклар”
әсәрендә исә, Гариф кебек персонаж гади эшче булып тора да
инде.
Солдат,
Шәрәфи абзый, Гариф һәм башкалар сезонлы эшкә килеп, барлык булган көчен балык
җыюга һәм эшкәртүгә сарыф итәләр. Балык җыю – аларның (вакытлыча гына булса да)
һөнәре. Шуңа карамастан, алар үлемнән дә курыкмыйлар, көчен дә
кызганмыйлар. Без моны Гариф персонажы өстендә ачык күрәбез. Ул геройларча неводны саклап кала
ала. Моңа барысы да шатланалар.
Шулай
ук неводчыларның узара дус мөнәсәбәттә булулары да бик яхшы күренеш. Бу, дуслык
мөнәсәбәте, Шәрәфи абзыйның Солдат белән Гарифны үзенең барагына кунакка
чакыруда ачык күренә. Нигә Шәрәфи абзый башкалардан яхшырак һәм мулрак яши соң?
Ул да бит хезмәт хакын шул ук күләмдә ала. Моның сәбәбе бик гади. Гаиләле кеше
беркайчан да үз бурычларын онытмый. Шәрәфи абзый – гаилә башлыгы. Ул гаиләсенең
тамагын туйдырырга тиеш. Хатыны Сәгыйдә бернигә дә мохтаҗлык кичермәсен, кызы
Газизәнең өсте бөтен булсын өчен тир түгеп эшли. Әлбәттә, ир-ат гаиләсен социаль
яктан тәэмин итәргә тиеш, ләкин көн-күрештә мондый очракның киресе дә була.
Шәриф
Камал повестьны символик образлар белән
тулыландырып яза. Шулай ук әсәр эчендәге бүлееләрне дә үзенчәлекле исем белән
атый. Шуңа мисал булып «Диңгез елый” бүлеге тора. Диңгезнең җаны юк, ә автор
аны җанландырып, кыска сузтезмәсенең укучыга тирән мәгънәгә ия булуын аңлата.
Повестьта тагын акчарлакларны да символик образга кертү ялгыш
булмас. Чөнки әсәрдә акчарлак, ягъни кош турында язылган җир юк бит. Нигә соң
ул бу зур күләмдәге әсәргә «Акчарлаклар” дип исем куя? Бу тагын бер аңлашылып бетмәгән нәрсә, чөнки
әсәргә исем кушканда да, ул символик образга таяна. Бу очракта «акчарлаклар”
сүзе күчерелмә мәгънәдә килә. Автор гади неводчыларны балык кошлары белән
чагыштыра. Акчарлаклар кайда балык бар, гадәттә, шунда булалар. Бу очракта исә,
кайда үзеңә тиң эш бар, халык шунда була.
Минем
уйлавымча, автор шундый исем белән дөньядагы барча – барча халыкны атый, чөнки
халыкның алдагы көне хезмәттән тора. Хезмәтсез, эшсез кеше юкка чыга, хәтта
начар юлга баса. Әйе, авыр эшләр дә бар ул. Үзебез әйтүебезчә, җиңел эш
беркайда да юк ул. Нигә булмасын? Бар инде ул, әлбәттә. Ләкин шәхси предприятие
хуҗаларында гына. Анда ял юк, ә хезмәт хакы аз. Бәлки, авыр эштә эшләүчеләр
хезмәт хакы вакытында һәм яхшы күләмдә түләнгән өчен генә эшлиләрдер.
Шәриф
Камал әсәрен (шул исәптән «Акчарлаклар” повестен да) кечкенә элементлар кертеп
иҗат итә. Шуңа күрә аның әсәрләрен яшүсмерләр дә, өлкәннәр дә яратып укыйлар.
Әсәрләрдә зур рольне гади халык алып тора. Ә автор
дәрәҗәле кешеләр турында да яза ала иде бит. Көнкүрештә бай кешегә берни
кирәкми, чөнки аның барлык нәрсәләре дә бар. Ә гади халык тиенен – тиенгә санап
яши. Артыгын алмый һәм акчасын да саный белә. Шуңа Шәриф Камал гади халыкның
тормышын кайгыртып яза. Хәзерге заманда бу бик актуаль темаларның берсе булып
санала, чөнки бәяләр арта, ә хезмәт хакы шул ук. Халык ачлык белән көрәшә,
хезмәт хакын кирәк нәрсәгә генә тота.
Шәриф
Камалның «Акчарлаклар” повесте укучылар күзлегеннән югары бәяләнә, чөнки ул уй
– фикерләрен, эчке кичерешләрен әсәрнең төп идеясен ачып бирү өчен юнәлдерә.
Әсәрне иҗат иткәндә ул һәрбер күренешне аерым детальләр белән тулыландыра. Без
моны шушы юлларда ачык күрәбез: «…Әмма баракка килем кергәч, баракның
бушлыгы, шакшылыгы, нар буена җәйгән салам урыннар, озын такта өстәл буенда
чәчелеп яткан чүп һәм икмәк валчыклары, нәкъ уртада асылынып торган иске лампа,
диңгезгә караган бер генә тәрәзә, әлхасыйль, баракның барлык эч күренеше, гүя
аның йөрәгенә боз булып утырдылар…”
Хәзерге заман язучылары
алдагы буыннан үрнәк алсалар, минемчә, укучылар белән тиешле дәрәҗәдә бәяләнер.
Юкка гына Жорж Саядларны, Эмиль Золяларны да укымаган ич ул!
Кеше күзләр белән аңлаша. Егетнең күңеле төшкән туташ та, мәгънәле караш ташлап, аңа би
тараф түгеллеген аңлатып өлгерә. Бу үзара якынаюда аның тарафыннан беренче адымнар була. Егетне солдат хезмә теннән көтеп алган, аңа хисләрен озак еллар җуймаган кызны бәхетле гаилә тормышы көтә. Салих бабайның өйләнү вакыйгасы әнә шундый бер истәлек булып аның күңеленә мәңгегә теркәлә.
Галиябану һәм Хәлил — иске гадәт-йола корбаннары
Галиябану һәм Хәлил. Галиябану һәм Исмәгыйль. Хәлил һәм Исмәгыйль. Өч кеше арасында булган мөнәсәбәтләр, хисләр тарихын тудырган әсәр ул — «Галиябану» драмасы. Олы мәхәббәтне бернинди сәбәпләрнең, киртәләрнең дә юк итә алмавын раслаган пьеса.
Галиябану белән Хәлилне иске гадәтләр корбаннары дип карап буламы икән? Өлешчә була да торгандыр. Шул ук вакытта проблеманы гореф-гадәтләргә генә кайтарып кал дыру да пьесадагы вакыйгаларны бик тар аңлау, мө нәсәбәтләргә тирән уза алмау һәм барыннан да бигрәк холыклар бирелешенә игътибар итмәү булыр иде.
Пьесаның беренче күренешләреннән үк Бәдри белән Гали мәнең байлыкка кызыгулары күренеп тора. Бәдри, кызын Исмәгыйльгә биреп, кайберәүләр белән исәп-хисап ясамакчы, үзеннән хәллерәкләр рәтенә узмакчы. Гореф-гадәтләр кызны егет янына чыгаруны тыйса да, йорт янында сызгыру чыны Исмәгыйль дип уйлагач, тизрәк Галиябануны аның янына җибәрмәкчеләр. Бай кияү, алам, дип торганда, «хан кызында гына була торган бозыклыгы» ишетелсә дә, күз йомарга торалар. Монысы да гадәт-йолага ятып бетми. Иң кызыгы: кызны авыл баена бирәм дип уйлап йөргән атаананың башына Галиябану белән Хәлил арасында мәхәббәт хисләре бардыр дигән уй да килми бит әле.
Исмәгыйльнең үзсүзлелеген генә кара син! Масайган бай малайлары барында, Галиябану кебек чибәр авыл кызлары ның хәле мөшкел инде. Андыйлар кулга төшмәсә, «үз исем
нәрен таптатмас өчен, андыйлар һәртөрле юлга ке рергә әзер». Хәлилен дә үзсүзле түгел дип әйтеп булмый. Дорфалыгы белән Исмәгыйльне чыгы рыннан бик тиз чыгарасын да белә югыйсә, янын
нан кыз белән тиз арада китеп кенә барасы да бит…
Инде Бәдри абзыйга килгәндә, Галиябануның: «Безнең әти бик аумалы кеше ул», — дигән сүзләре аның тагын бер сыйфатын күрсәтә булса кирәк. Кыз әле аларны байлыкка сатылырга мөмкин дип тә саный.
Без ата кешенең каты теллелеген һәм каты куллылыгын да күрәбез.
Дөрес, әти-әнинең үз сүзен үтәтергә теләве вакыйгалар барышын катлауландырса да, Хәлил белән Галиябану үле мендә төп рольне уйный дип әйтеп булмый. Алар, әлеге традицияләргә, байларның максат-омтылышларына каршы килеп, үз бәхетләрен яклау юлына басалар, әмма бу очракта аерым бер кеше сыйфатындагы Явызлык шул юлга аркылы төшә.
Егет кешене кыюлык бизи
1914 нче елда дөнья күргән «Акчарлаклар» повесте шул чорның сезонлы эшчеләре тормышын тасвирлый. Аның үзәк герое Гариф та — шуларның берсе.
Ш. Камал бу әсәрдә вакыйгаларны игътибарны җәлеп итәрлек тәфсилле сурәтли. Сезонлы эшчеләр арасында көчкүәте белән аерылып торган яшь егетләр бер Гариф кына түгел. Диңгез кузгалган бер вакытта Сафаның үз-үзен тоты шын гына искә төшерик. Сикерә-сикерә, неводчыларга яр дәмгә йөгерә ул.
Егетләр, дулкыннарны җиңеп, көймәгә үрмәлиләр. Өч пар ишкәкне алты кеше бер уңайга күтәреп салып, су эченә уза. Көч белән ишкәнгә, салкынны да тоймыйлар алар.
Бөтен балыкчылар диңгезне җиңгән егетләргә соклану хисе белән карый, ярга чыкканнан соң, аларга яхшы сүз әйтә. Татар яшьләре андыйлар арасында күпчелек. Шәрәфи абзый исә уңган егеткә — Гарифка ярдәм итәргә ашыга.
Балыкчыларның батырлыгын диңгез дә таныгандай була. Ул торган саен усаллана бара, көчлеләрдән җиңелергә телә ми. Җ и л улый, сызгыра.
Үз-үзләрен аямыйча, табигать күренеше белән бил алышкан егетләр минем дә мәхәббәтемне яула ды.
«Киләчәккә хатлар» әсәренең үзәк идеясе
Идея — әсәрдә уздырылган фикер яки фикерләр җыелма сы. Үзәк идея — минем уйлавымча, алар арасында калку ландырып куелганы, аерым торганы, игътибарны тагын да ныграк җәлеп иткәне.
«Киләчәккә хатлар» поэмасының үз заманындагы уңышы әнә шул төп идеягә бәйле булган да инде. Ул әсәрнең һәр бүлегендә төрле формаларда кабатланып бара. Поэманың беренче кисәгендә Һ. Такташ:
Без яңа җир, Яңа кеше өчен
Җирдә зур дау алып барабыз, —
дип яза, ул көрәшнең «начар кешеләр»гә каршы юнәлде релгәнлеген белдерә.
Икенче бүлек әлеге көрәшнең нигезен күрсәтеп бирә. Ул — «фронтлардан илнең һәр почмагына җәелгән» сыйн фый көрәш. Үзара сугышлар яңага — сыйныфсыз җәмгы ятькә илтәчәк. Күрәсез, шагыйрь фикердә кабатлана. Дөрес рәге, беренче бүлектә язганнарын Һ. Такташ һаман киңәйтә, ачыклый, ассызыклый бара.
Яңа кеше өчен көрәшне һәр шәхес алып бара. Ул кешенең ике «мин»е арасында оеша, ягъни һәркем бантындагы кар шылыклы фикерләр арасыннан дөресрәген, заман өчен га делрәген, лаеграгын сайлап ала. Һ. Такташ, шәхеснең эчке каршылыклар көрәшен күрсәтү өчен, Мохтар карт образын тудыра.
Поэма ахырында сыйныфлар арасындагы көрәшнең пла нетада төрле иҗтимагый стройлар арасындагы көрәш төсме
рен алуы чагыла.
Һ. Такташ: «Киләчәккә хатлар» поэмасында чор сулышын сурәтләүдә зур уңышларга ирешкән, илдәге вакыйгаларга үз мөнәсәбәтен белдергән һәм аны үзәк идея рәвешеңдә ча гылдырган.
Яраткан уеным
Яраткан уеннарым бик күп минем. Шулар ара сыннан берәрсе турында булса да сөйлим әле.
Авыл малайларының көне күбрәк эштә уза. Әниләр биг рәк тә җәйне көтеп тора, кул арасына керер идегез, диләр. Бары тик озын кичләр генә безнең карамакка кала.
Капка төбе утыргычларындагы кызлар янына җыелабыз да алар оештырган уеннарда катнашабыз. Иң кызыгы «Ва тык телефонлы» уйнау, минемчә. Беренче бала башына ни килсә, шуны күршедәгесенең колагына әйтә, анысы — икен че күршесенә. Шуннан китә инде, китә…
Рәт ахырына чыкканда, ул сүздән җилләр искән була. Уен ның оештыручысы сорагач, һәркем үзе ишеткән сүзне ка батлап күрсәтә. Аңа кадәрге утыручының сүзе бозылган бул са, аннан берәр җәза үтәтәләр. Ә бит кайберәүләр, кызык өчен, «телефон аша килгән сүзне» юри аңлашылмаслык итеп әй тәләр, кайвакытта үзләре үк бозалар да. Бу хәлләргә һәркем көлеп кенә карый: уен гына бит ул, бары тик кичке ял уены.
Халкымның күнел байлыгы
Халыкның күңел байлыгы аның сөйләм телендә чагыла. Аерым бер кешенең матур һәм дөрес сөйләме дә шулай ук аның белем дәрәҗәсен, рухи сыйфатларын чагылдыра.
Яшүсмерләр сөйләме белән олы буын кешеләренең арала шу әдәбендә аерма бик зур була. Әти-әниләр мәкаль-әйтем- нәр кушып сөйләшергә яратса, иркәләү-назлау кушымчала рын мулдан кулланса, без иптәшләребезгә бәяләмәле эн
дәшләр белән мөрәҗәгать итәбез, төрле кушаматлар тагабыз. Кушаматсыз авыл кешесе булмаса да, аны башка кешегә тагу, кешенең исемен бозу — бик зур әхлаксызлык, яман
чирләрнең берсе.
Мин иншамда кешегә эндәшләрнең бик матурлары булуы турында сөйләргә телим. Мин аларны әбиемнән еш ишетәм. Ул безгә, бәләкәчләрем, йомшакларым, бәгырькәйләрем, ди, тагын әллә нинди ягымлы сүзләр белән эндәшә.
Әбиемнең кечкенә генә мәче баласы бар. Нинди генә наз лы сүзләр әйтми ул аңа. Тырнакларын тырпайткан чагын да — кычыткан баласы, усалкаем, ашарга теләмәгәндә —
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]
- #
- #
- #
04.02.2016283.14 Кб11Obrazovanie_6.doc
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
«Галиябану» драмасында мәхәббәткә табынган геройлар
«Галиябану» әсәрен Мирхәйдәр Фәйзи 1916 елда яза. Ул башта «Сәгадәтбану» дип исемләнгән була, әмма үзгәрә. Нәрсә сәбәп булган икән? Галимнәр, бәлки, бу хакта ачык беләдер, ә мин менә кыз исеменә салынган мәгънә дип уйлыйм. Пьеса героинясы үзе теләгән бәхеткә ирешә алмый бит. Шулай булгач, аны «бәхетле кәләш» дип йөртмәү, «бөек кыз» дип атау хәерлерәк. Һәм бу исем Галиябануның җисеменә дә бик ятышлы.
Инде Галиябану дидеңме, күңелгә Хәлил килә. Бер-берсен сөйгән кыз һәм егет саф хисле, хезмәт сөючән, гаделлек яклы геройлар булып истә калган. Җырга-биюгә дә бердәй оста алар. Бик тә пар үзләре. Күкләрдә очып йөриләр. Табигатьтә, кош һәм җыр телендә аңлашалар. Мәхәббәтне югары күтәрәләр, илаһилаштыралар, хисләрен һич кенә дә җиргә төшерәселәре килми.
Араларына тәкәбберлеге белән даны чыккан Исмәгыйль кергәч, без аның аларны аерасына ышанмыйбыз, бары тик, вакыйгалар ниндирәк юнәлеш алыр икән, диебрәк кенә көтәбез.
Пьеса ахырында ярсыган Исмәгыйль Хәлилне атып үтерә. Ә бит Хәлил бу эшне алданрак эшли алган булыр иде. Ул яхшылык белән җиңәренә ышана, Галиябану сүзеннән чыгарга теләми. Шактый гына горур да бит әле егетебез. Мескен кешене үтерү аның намусына тия.
Ике егет бер үк шартларда үзләрен төрле рәвешчә тота. Исмәгыйль, җиргә ташланган револьверны алып, көндәшенә атарга түбәнсенми. Һәм Хәлилнең егетлеге безнең каршыда тагын да калкуланып киткәндәй була.
Хәлилнең кыз белән үзе арасындагы мәхәббәтнең үлемне дә җиңәчәген, мәңгелек икәнлеген әйткәне раслана. Сөйгәне үтерелгәннән соң, Галиябану: «Үземне суга атып булса да, аңа бирелмәм»,— ди. Димәк, ул да мәхәббәте хакына хәтта үләргә әзер.
Хәлил һәм Галиябануның бер-берсе белән хушлашкан минутлары бик тетрәндергеч.
Хыялланыр дәрәҗәгә җиткән кызга, Хәлилнең төсе, яратулары билгесе булып, «Галиябану» җыры кала. Бу җыр аларның бер-берен унөч яшьтән сөюләре хакында. Үсмерлек чорына атлаганда яралган, ныгыган һәм йөрәкләрдән җуелмаслык мәхәббәт хакында.
Галиябану аны Хәлил «исеменә мәңгелек бүләк» дип атый.
«Галиябану» драмасы тормышка ашмаган хыяллар, мәхәббәткә табынган геройлар язмышын сөйли, дип сүзне йомгаклыйсы килә.
Светило науки — 2 ответа — 0 раз оказано помощи
«Галиябану» драмасында мәхәббәткә табынган геройлар
«Галиябану» әсәрен Мирхәйдәр Фәйзи 1916 елда яза. Ул башта «Сәгадәтбану» дип исемләнгән була, әмма үзгәрә. Нәрсә сәбәп булган икән? Галимнәр, бәлки, бу хакта ачык беләдер, ә мин менә кыз исеменә салынган мәгънә дип уйлыйм. Пьеса героинясы үзе теләгән бәхеткә ирешә алмый бит. Шулай булгач, аны «бәхетле кәләш» дип йөртмәү, «бөек кыз» дип атау хәерлерәк. Һәм бу исем Галиябануның җисеменә дә бик ятышлы.
Инде Галиябану дидеңме, күңелгә Хәлил килә. Бер-берсен сөйгән кыз һәм егет саф хисле, хезмәт сөючән, гаделлек яклы геройлар булып истә калган. Җырга-биюгә дә бердәй оста алар. Бик тә пар үзләре. Күкләрдә очып йөриләр. Табигатьтә, кош һәм җыр телендә аңлашалар. Мәхәббәтне югары күтәрәләр, илаһилаштыралар, хисләрен һич кенә дә җиргә төшерәселәре килми.
Араларына тәкәбберлеге белән даны чыккан Исмәгыйль кергәч, без аның аларны аерасына ышанмыйбыз, бары тик, вакыйгалар ниндирәк юнәлеш алыр икән, диебрәк кенә көтәбез.
Пьеса ахырында ярсыган Исмәгыйль Хәлилне атып үтерә. Ә бит Хәлил бу эшне алданрак эшли алган булыр иде. Ул яхшылык белән җиңәренә ышана, Галиябану сүзеннән чыгарга теләми. Шактый гына горур да бит әле егетебез. Мескен кешене үтерү аның намусына тия.
Ике егет бер үк шартларда үзләрен төрле рәвешчә тота. Исмәгыйль, җиргә ташланган револьверны алып, көндәшенә атарга түбәнсенми. Һәм Хәлилнең егетлеге безнең каршыда тагын да калкуланып киткәндәй була.
Хәлилнең кыз белән үзе арасындагы мәхәббәтнең үлемне дә җиңәчәген, мәңгелек икәнлеген әйткәне раслана. Сөйгәне үтерелгәннән соң, Галиябану: «Үземне суга атып булса да, аңа бирелмәм»,— ди. Димәк, ул да мәхәббәте хакына хәтта үләргә әзер.
Хәлил һәм Галиябануның бер-берсе белән хушлашкан минутлары бик тетрәндергеч.
Хыялланыр дәрәҗәгә җиткән кызга, Хәлилнең төсе, яратулары билгесе булып, «Галиябану» җыры кала. Бу җыр аларның бер-берен унөч яшьтән сөюләре хакында. Үсмерлек чорына атлаганда яралган, ныгыган һәм йөрәкләрдән җуелмаслык мәхәббәт хакында.
Галиябану аны Хәлил «исеменә мәңгелек бүләк» дип атый.
«Галиябану» драмасы тормышка ашмаган хыяллар, мәхәббәткә табынган геройлар язмышын сөйли, дип сүзне йомгаклыйсы килә.
-
Инша: Галиябану хэм Хэлио иске гореф-гадэт корбаннары темасына
Пожалуйста ТАТАР ТЕЛЕНДЭ-
Предмет:
Другие предметы
-
Автор:
joelschaefer526
-
Создано:
3 года назад
Знаешь ответ? Добавь его сюда!
-
-
Алгебра 9 класс
-
Другие предметы
3 минуты назад
Cos(pi/6-2x)=-1
не могу понять, везде расходятся решения и ответы:( -
Найдите силу тяжести, действующую на стальное тело, длинной 30 см, шириной 20 см и высотой 5 см (плотность стали 7800кг/м³).
Решите с объяснением пожалуйста
-
Химия 8 класс помогите пожалуйста)))
-
Литература
18 минут назад
Помогите пожалуйста, завтра контрольная по литературе. Это из произведения Некрасова «Кому на Руси жить хорошо?»
Информация
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии к данной публикации.
Вы не можете общаться в чате, вы забанены.
Вопросы без ответа
-
Найдите силу тяжести, действующую на стальное тело, длинной 30 см, шириной 20 см и высотой 5 см (плотность стали 7800кг/м³).
Решите с объяснением пожалуйста
-
Закончите уравнения реакций, дайте названия продуктам реакций:
1) Na2O + H2O →
2) SO2 + H2O →
3) SO3+ H2O →
4) CaO + CO2 →
5) CaO + P2O5→
6) K2O + SO3 →
7) Na2O + SO3 →
K2O + SO2→
9) CaO + SO3→
10) CuO + HCl →
11) Na2O + H3PO4 →
12) K2O + H2SO3 →
13) ZnO + HCl→
14) MgO + HCl →
15) BaO + H2SO4 →
16) Na2O + HNO3 →
17) P2O5 + KOH →
18) CO2 + KOH →
19) KOH + SO3 →
20) Ba(OH)2 + H2SO4 →
Определите тип химической реакции.
How much to ban the user?
1 hour
1 day
Дәрес№11
Тема. М.Фәйзи. “Галиябану” әсәрен анализлау.
Максат. 1. “Галиябану” әсәрен өйрәнүне йомгаклау,әсәргә анализ ясау.
2. Бәйләнешле сөйләм телен үстерү.
3. Мәхәббәтнең байлыктан өстен булуын төшендерү.
Җиһазлау.
Дәрес барышы.
I. Оештыру.
1.Уңай психологик халәт тудыру.
2.Укучыларның дәрескә әзерлеген тикшерү.
II.Актуальләштерү.
- Өй эшен тикшерү.
Әсәрнең эчтәлеге буенча сорауларга җавап бирү.
а) “Галиябану” драмасындагы төп конфликтны ачыклагыз. (байлык – мәхәббәт)
ә) Мәхәббәт –кешене күтәрә, үстерә торган хис дибез. Галиябану белән Хәлилгә карата бу фикернең дөреслеген раслагыз.
б) Исмәгыйль Хәлилне яратамы?
В) Галиябану һәм Хәлил образларының берникадәр идеаллаштырып бирелгәнлеген сез ниләрдә күрәсез?
г) Хәлилнең үлеменә кемнәр ни дәрәҗәдә гаепле?
Д) Драма иске гореф-гадәтләрнең кайсы якларын кабул итмәү рухы белән сугарылган? Гасырлар буена килә торган гаилә тәртипләрен кайсы образлар гәүдәләндерә?
Е) Драмада икенче планда торган геройларны, ягъни ярдәмче персонажларны билгеләгез, аларга характеристика бирегез.
III. Төп өлеш.
М.Фәйзи. “Галиябану” әсәрен анализлау һәм образларга характеристика бирү.
Бу әсәрен М.Фәйзи “Сәгадәтбану” исеме астында 1916 елның көзендә язып тәмамлый, әмма кат-кат төзәтә, икенче елны да әле үзгәрешләр кертә. Әсәрнең исемен дә алыштыра: мәхәббәтенең ахыры үкенечле беткән кызга “сәгадәт” (бәхет) сүзе, чыннан да, туры килми.
Әсәрнең темасын билгелик. (мәхәббәт)
Төп конфликт нәрсәдә? (байлык-мәхәббәт)
Идеясе (әйтәсе килгән фикере)
Проблемалар.
Образларга характеристика
Галиябану − гади авыл кызы. Аның иң зур теләге − сөйгән егетенә кияүгә чыгып, бәхетле булу. Аның авылның башка кызларыннан аермасы юк диярлек: алар кебек үк киенә, эшен эшли, җиләккә йөри, көянтәләп су китерә, чигү чигә, шатлана, кайгыра, әти-әнисенең сүзеннән чыкмый. Бераз аермасы да бар-барын. Галиябану − үз авылында гына түгел, тирә-якта да чибәрлеге белән дан казанган кыз. «Менә кыз дисәң кыз, чәчрәп тора, − ди яучы карчык Бәдига. − Уңган, җитез. Ул төс дисәң, юлыңда башыңны җуярлык». Атасы Бәдри дә искәртә кызының төсен, буен, акылын, белемен, җитезлеген. Ярлы кызы булса да, авылның зур бае, матурлыгына кызыгып, Галиябануга өйләнергә йөри. Авыл егетләре кызга күз өстендә каш итеп карыйлар, аңа «сандугач» дип исем кушалар. Әлбәттә инде, бөтен яктан килгән кызның бәхете булырга тиеш.
Галиябануның сөйгәне − авылның ярлы егете Хәлил. Автор аны «урта хәлле» ди, киемнәре дә әйбәт кенә: «аягында ыспай итек, каплавыч яка, итәкләре чигелгән күк сатин күлмәге өстеннән төймәләми генә простойрак пиджак кигән». Бәдига карчык аның турында: «Хан кызын димләсәң дә, оят китермәслек егет»,− ди. Хәлилнең сүзләре, үз-үзен тотышы, гадәт-холкы да яучының сүзләрен раслап тора. Авылда ул беренче гармунчы. Шулай ук Галиябануны өзелеп ярата.
Галиябануга өйләнергә йөрүче икенче бер егет − Исмәгыйль. Автор аны: «Күп җир биләүче бай егет»,− дип таныштыра. Исмәгыйль дә чибәрлеге, җорлыгы ягыннан кешедән ким түгел. Үзенең бай булуын, көчле булуын туры килгәндә искә төшерергә ярата. «Минем исемем ишетелгәндә,− ди Исмәгыйль үзе турында, − бөтен тирә халкы тетрәп торалар. Минем бөтен авыл халкын бармагымда уйнатырга кулымнан килә». Әнә шушы кеше, Галиябануны үзенә алырга теләп, ике яшь йөрәкнең бәхетенә аркылы төшә.
Ой эше. «Галиябану һәм Хәлил − иске гадәт-йола корбаннары» дигән темага инша языгыз.
«Галиябану» драмасында мәхәббәткә табынган геройлар
«Галиябану» әсәрен Мирхәйдәр Фәйзи 1916 елда яза. Ул башта «Сәгадәтбану» дип исемләнгән була, әмма үзгәрә. Нәрсә сәбәп булган икән? Галимнәр, бәлки, бу хакта ачык беләдер, ә мин менә кыз исеменә салынган мәгънә дип уйлыйм. Пьеса героинясы үзе теләгән бәхеткә ирешә алмый бит. Шулай булгач, аны «бәхетле кәләш» дип йөртмәү, «бөек кыз» дип атау хәерлерәк. Һәм бу исем Галиябануның җисеменә дә бик ятышлы.
Инде Галиябану дидеңме, күңелгә Хәлил килә. Бер-берсен сөйгән кыз һәм егет саф хисле, хезмәт сөючән, гаделлек яклы геройлар булып истә калган. Җырга-биюгә дә бердәй оста алар. Бик тә пар үзләре. Күкләрдә очып йөриләр. Табигатьтә, кош һәм җыр телендә аңлашалар. Мәхәббәтне югары күтәрәләр, илаһилаштыралар, хисләрен һич кенә дә җиргә төшерәселәре килми.
Араларына тәкәбберлеге белән даны чыккан Исмәгыйль кергәч, без аның аларны аерасына ышанмыйбыз, бары тик, вакыйгалар ниндирәк юнәлеш алыр икән, диебрәк кенә көтәбез.
Пьеса ахырында ярсыган Исмәгыйль Хәлилне атып үтерә. Ә бит Хәлил бу эшне алданрак эшли алган булыр иде. Ул яхшылык белән җиңәренә ышана, Галиябану сүзеннән чыгарга теләми. Шактый гына горур да бит әле егетебез. Мескен кешене үтерү аның намусына тия.
Ике егет бер үк шартларда үзләрен төрле рәвешчә тота. Исмәгыйль, җиргә ташланган револьверны алып, көндәшенә атарга түбәнсенми. Һәм Хәлилнең егетлеге безнең каршыда тагын да калкуланып киткәндәй була.
Хәлилнең кыз белән үзе арасындагы мәхәббәтнең үлемне дә җиңәчәген, мәңгелек икәнлеген әйткәне раслана. Сөйгәне үтерелгәннән соң, Галиябану: «Үземне суга атып булса да, аңа бирелмәм»,— ди. Димәк, ул да мәхәббәте хакына хәтта үләргә әзер.
Хәлил һәм Галиябануның бер-берсе белән хушлашкан минутлары бик тетрәндергеч.
Хыялланыр дәрәҗәгә җиткән кызга, Хәлилнең төсе, яратулары билгесе булып, «Галиябану» җыры кала. Бу җыр аларның бер-берен унөч яшьтән сөюләре хакында. Үсмерлек чорына атлаганда яралган, ныгыган һәм йөрәкләрдән җуелмаслык мәхәббәт хакында.
Галиябану аны Хәлил «исеменә мәңгелек бүләк» дип атый.
«Галиябану» драмасы тормышка ашмаган хыяллар, мәхәббәткә табынган геройлар язмышын сөйли, дип сүзне йомгаклыйсы килә.
III бүлек
Инкыйлабтан соңгы татар әдәбияты буенча язма эшләр
Әдәбиятыбыз көннән-көн байый, үсә бара. Шушы кечкенә бер китапта аны иңләп чыгу мөмкин түгел. Киләчәктә китапның дәвамы булыр, телгә алынмаган әсәрләр хакында да язарбыз, дип уйлаганны әйткән идек инде.
Без III бүлектә дә бер үк автор иҗаты буенча икешәр язма эш тә башкардык. Бу — иҗатчының төрле яктан ачу мөмкинлекләрен арттыру һәм бер үк белемеңне төрлечә кулланып булганлыгын күрсәтү өчен кирәк иде. Кайбер язучыларның программага кертелгән бер генә әсәренә дә тукталмадык, чөнки алар буенча өстәмә әдәбият шактый күп, башкаларга зуррак урын бирү кирәк, дип санадык. Укырга кергәндә, абитуриентның гомумән татар әдәбиятын күзаллавын да ачыкларга тырышалар. Әсәр исемнәре аталмаган сочинение темалары бирәләр, иҗатны сайлау мөмкинлеге калдыралар. Мондый очракта өстәмә укылган китаплар ярдәмгә килә. Аннан соң программада каралмаган роман яисә повесть буенча без тәкъдим иткән хезмәт дәреслеккә кергән шундый тип эчтәлекле икенче әсәрне ачуга күрсәткеч була ала. Шуларны күздә тотып, анализлау өчен, соңгы елларда басылган, тәнкыйтьчеләр тарафыннан уңай бәя алган берничә өстәмә әсәр дә алынды.
Сугыш чоры, аннан соңгы әдәбият буенча галимнәр шактый күп язды инде. Ә менә үзгәртеп кору елларында чыккан китаплар буенча әдәби тәнкыйть материаллары юк дәрәҗәсендә, шунлыктан чагыштырмача яңарак әсәрләргә күбрәк урын бирдек.
Бөтен кешенең каләмгә осталыгы бердәй булмый. Бу бүлектәге сочинениеләр дә төрле зурлыкта, төрле катлаулылыкта. Шунысы хак: автор аларны, теле матур һәм камил булса иде, дигән теләк белән язды.
Һади Такташның «Урман кызы» поэмасында Әминә образының бирелеше
Мин романтик рухлы Такташка, аның шул рухлы әсәрләренә улеп гашыйкмын, чөнки әлеге шигырьләрендә яшь ир-егетнең иҗатчы буларак ни дәрәҗәдә өлгергәнлеге аеруча ачык күренә. Шагыйрьнең «Урман кызы» поэмасы камиллеге, тәэсирлеге, серлелеге белән таң калдыра.
Без башта Әминә исемле яшь кыз белән танышабыз. Исеме булса да, аны, урманда чәчәктән муенсалар тагып, гөлдән гөлгә күчеп йөрүче итеп тасвирланганга, гади бер татар кызы дип кенә аңламыйбыз. Җитмәсә, шагыйрьдән шигырьләр яздырта алырлык чибәрлеге, йөзеннән ташып торган бәхете, озын толымнарының җилдә уйнавы, үзенең шаян холкы күз алдына килә. Шагыйрь аны укучының су кызы дип кабул итүен тели. Ә бит Әминә, чыннан да, су кызыдай: күзләре төпсез, шәүләләре күлдә уйный. Юк, ул Матильдага якынрак бугай. Хәер, Матильда үзе дә су кызына бераз охшаган ич! Таралып төшкән чәчләргә әйләнә дә кайта шагыйрь, әйләнә дә кайта.
Әминә — Хәятның үзе. Ул шаян, ул оялчан, ул матур, ул серле… Иң гаҗәбе: «аның толымнары бәхетлеләр»… Очкынлы күзләренең көче хәтта шагыйрьне телсез итә. Әминә — яшь. Аның күзләрендә әле мәхәббәт юк. Анда дөньяга гомумән соклану гына бар. Сафлык бар.
Һади Такташ үзенең героинясын әнә ничек илаһилаштыра, югарыга күтәрә, сафлыкның бер чагылышы итә, фәрештәгә тиңли.
Әминә матурлыгы өчен табигатькә бурычлы. Аны урман, күлләр, гөлләр шундый иткән.
Шагыйрь абыйсына таңда очраганга күрә, ул — таң кызы да. Таң кызына сәламнәрне дә таң җилләре аша юллый лирик мин. Бу гүзәлкәй янында нигә калмый соң шагыйрь? Ник аны, үзен бәхетле итми? Тормыш шулай куша. Ул Әминә янына бер юлчы гына булып тукталган. Бәлки әле, бу дөньяда да бер юлчы гынадыр… Ул «кайгы-хәсрәт» таулары астыннан җәүһәрләр эзләргә кузгала, киләчәген көрәшләрдә күрә. Әнә шул караңгы көннәргә таба барганда, бер яктылык янында рухын ял иттерә кебек.
Яшь бер кыз рәсемен шигырьдә тудырган Һади Такташ үзе дә нечкә хисле, тойгыларга бай ир-ат булып ачыла.
Кәрим Тинчуринның «Американ» комедиясендә «милләтпәрвәрләр»нең чын йөзен ачу
Кәрим Тинчуринның «Американ» әсәрендә яңа җәмгыятьне кабул итә алмаган, эчтән генә кабат «кеше булу» теләге белән янган кайбер адәмнәрнең чын йөзе бер төркем хәйләкәр студентлар тарафыннан фаш ителә. Үзләрен милләт Хадимнәре, аны яклаучылар дип атап, кирәк чакта аның өчен бер нәрсә дә эшләмәгән, миллилекләре, юл табып, Америкага таюда гына булган Габдуллаҗан, Мусаларның буш куыклыгы әсәр ахырында бик ачык күренә.
Бер караганда, аларны чынлыкта да милләтче дип уйларга мөмкин. Милли ашлар гына ашыйлар, милли биюләр генә бииләр, милли кияүләр генә күзлиләр…
Әнә шул миллилек атрибутларын ачыклый башласаң, көлми хәлең калмый. Болай да чын миллилекне белдермәүче, тышкы чагылышка гына караучы бу нәрсәләр дә асылда милли булып чыкмый. Дилбәрнең милли күрешүе — реверанс, бөтен халыкта булган кабартма да — милли ризык. Искәндәр аларның наданлыгыннан үзләренең сүзләре белән үк көлә. «Россиянең милли чәе»н сагынуы турында сөйли, һәрдаим миллилеккә басым ясап тора.
Башта егетләр җәмәгать хадиме кадимче Мусаның кем икәнлеген ачалар. Әлбәттә, аның Америка татарлары алдында сынатасы килми, үзен алдынгы карашлы итеп «күрсәтә». Хәтта ки балачактан ук пәрәнҗәгә каршы көрәшкән икән: әнисенең башыннан яулыгын тартып ала торган булган. Балаларча беркатлы да, аңгыра да булып күренә ул. Муса француз теле белгән кызын зур милли тәрбия алган дип саный һәм тәрбиясез, «приданлы» мулла кызларына каршы куя. Яшәсен милләт, ди мәҗлестәгеләр. Яшәсен пианино, ди Искәндәр. Монда Дилбәрнең уйный белмәве аркасында җәфаланган пианиноны кызгану гына түгел, Мусага милләт һәм пианино төшенчәләре арасында әллә ни аерма булмавына ишарәләү дә бар. Милләтче Мусаның инде шуны да аңламавын күргәч, Искәндәр, яшәсен милли туташларыбызның имән бармаклары, дип кычкыра. Комедиядә күзгә төртеп көлү, мыскыллауны да аңламаган геройлар бихисап. Алар тәрбияләгән Дилбәрнең «Әпипә»гә «Во саду ли» рәвешенчә биегәнлегенә аптырыйсы юк.
Искәндәр татарның миллилеген бертуктаусыз американнарга хас сыйфатларга каршы куя. Татарларда «милли татарлар бар», Америкада — машина, һөнәр генә… Татарлар «Әпипә» бии, американнар балет белән генә канәгатьләнә. Болай булса, бик артка калачаклар. Искәндәрнең теле әнә шундый кинаяләрдән, күпмәгънәлелектән, асмәгънәлелектән тора. Икенче төрле әйткәндә, фаш итүче геройлар «мыек астыннан» көлә.
Башка геройлар белән очрашкач, тазлыкның да — милли авыру, ат маеның, сасы иснең һәм башка тагы бик күп нәрсәләрнең миллилек галәмәте икәнлеге ачыклана.
Милләтне алга җибәрәм, дип хыялланучыларның китаплары утынлыкта ята, үзләре урыс миссионерларына сатылырга да күп сорамый. Талашкан, бәхәсләшкән чакта аларга хас бөтен сыйфатлар бер-берсе тарафыннан атала да бетә.
Милләтпәрвәрләрнең иң зур хыялы, Рәсәйдә акча эшләп, Америкага качу икәнен әйттек инде. Имеш, «мондагы тупас халыктан туйган». Хыялларын кешегә ачып салырга да курка үзләре. Инде болай да социаль хәлләре какшаган, тагын да аскарак тәгәрәмәгәйләре. Ә сиздерми генә шылсаң, яхшырак. Бәлки, Америкада полицай ясарлар, профессор урыны хәзерләгәннәрдер…
Пьеса тәмамланганда, Искәндәрләрнең ярлыкны урлап качканы беленә. Мал-мөлкәт югалды, сатып булмады, дип, спекулянтларга хас булганча борчыласы урынга, Габдуллаҗан, утны сүндерергә боера, «тегеннән булмасын», ди. Моны чекистлардан курку дип аңларга кирәктер. Әнә шундый куркаклар, наданнар, комсызлар булып чыга электә югары катлауны тәшкил иткән кешеләр.
Тискәре тип геройлар, үзләрен фаш иткән җәмгыятькә каршы көрәшәбез дип, шул җәмгыятьнең әйдәүче көчләре булачак яшь буын тарафыннан көлкегә калдырыла. «Американ» татар сәхнәсен әнә шундый «милләтпәрвәр» образлары белән баета.
Достарыңызбен бөлісу:
eminofeyo991
Инша / «Галиябану» драмасында мәхәббәткә табынган геройлар
«Галиябану» әсәрен Мирхәйдәр Фәйзи 1916 елда яза. Ул башта «Сәгадәтбану» дип исемләнгән була, әмма үзгәрә. Нәрсә сәбәп булган икән? Галимнәр, бәлки, бу хакта ачык беләдер, ә мин менә кыз исеменә салынган мәгънә дип уйлыйм. Пьеса героинясы үзе теләгән бәхеткә ирешә алмый бит. Шулай булгач, аны «бәхетле кәләш» дип йөртмәү, «бөек кыз» дип атау хәерлерәк. Һәм бу исем Галиябануның җисеменә дә бик ятышлы.
Инде Галиябану дидеңме, күңелгә Хәлил килә. Бер-берсен сөйгән кыз һәм егет саф хисле, хезмәт сөючән, гаделлек яклы геройлар булып истә калган. Җырга-биюгә дә бердәй оста алар. Бик тә пар үзләре. Күкләрдә очып йөриләр. Табигатьтә, кош һәм җыр телендә аңлашалар. Мәхәббәтне югары күтәрәләр, илаһилаштыралар, хисләрен һич кенә дә җиргә төшерәселәре килми.
Араларына тәкәбберлеге белән даны чыккан Исмәгыйль кергәч, без аның аларны аерасына ышанмыйбыз, бары тик, вакыйгалар ниндирәк юнәлеш алыр икән, диебрәк кенә көтәбез.
Пьеса ахырында ярсыган Исмәгыйль Хәлилне атып үтерә. Ә бит Хәлил бу эшне алданрак эшли алган булыр иде. Ул яхшылык белән җиңәренә ышана, Галиябану сүзеннән чыгарга теләми. Шактый гына горур да бит әле егетебез. Мескен кешене үтерү аның намусына тия.
Ике егет бер үк шартларда үзләрен төрле рәвешчә тота. Исмәгыйль, җиргә ташланган револьверны алып, көндәшенә атарга түбәнсенми. Һәм Хәлилнең егетлеге безнең каршыда тагын да калкуланып киткәндәй була.
Хәлилнең кыз белән үзе арасындагы мәхәббәтнең үлемне дә җиңәчәген, мәңгелек икәнлеген әйткәне раслана. Сөйгәне үтерелгәннән соң, Галиябану: «Үземне суга атып булса да, аңа бирелмәм»,— ди. Димәк, ул да мәхәббәте хакына хәтта үләргә әзер.
Хәлил һәм Галиябануның бер-берсе белән хушлашкан минутлары бик тетрәндергеч.
Хыялланыр дәрәҗәгә җиткән кызга, Хәлилнең төсе, яратулары билгесе булып, «Галиябану» җыры кала. Бу җыр аларның бер-берен унөч яшьтән сөюләре хакында. Үсмерлек чорына атлаганда яралган, ныгыган һәм йөрәкләрдән җуелмаслык мәхәббәт хакында.
Галиябану аны Хәлил «исеменә мәңгелек бүләк» дип атый.
«Галиябану» драмасы тормышка ашмаган хыяллар, мәхәббәткә табынган геройлар язмышын сөйли, дип сүзне йомгаклыйсы килә.
| Меню сайта |
|
| Посетители |
|
Онлайн всего: 2 Гостей: 2 Пользователей: 0 |
Рифә Рахман: Татар телендә 100 сочинение
|
[ Скачать с сервера (158.6 Kb)
] |
04.10.2007, 18:21:05 |
Эчтәлек
Дустым!Каләм тибрәтүгә осталык еллар дәвамында тәрбияләнә. Син түбән сыйныфларда ел фасылларын тасвирлыйсың, әти-әниең, бәйрәмнәр турында язасың. Бераз үскәч, күзаллауларың киңәйгәч, туган халкың, илең хакында уйларны кәгазь битләренә төшерәсең. Әдәби әсәрләрне тирәнрәк өйрәнә башлагач, сочинениеләр синең анда язылганнарга мөнәсәбәтеңне белдерү, аерым образларны, иҗатчы осталыгын һәм башка бик күп нәрсәләрне бәяләү чарасына әйләнә. Роман укыйсыңмы, хикәяме, повестьмы, үз фикерләреңне теркәп бара торган бул. Кулыңа каләм алгач кына, аларны бергә туплау, хәтердә яңарту кыен. Үзеңдә кызыклы фикерләр дәфтәре булдыр. Әдәбият, тормыш турында көтмәгәндә башыңа килгән уйларны, башкалар әйткән гыйбрәтле фразаларны шунда язып куярсың, һәр ятлаган шигырь, чәчмә әсәрдән өзек сочинение язганда ярдәмгә килә ала. Хәтерең начар икән, берничә теманы ачканда кулланып була торган эпиграфлар гына хәзерлә. Кайвакытта, соңгы юлны үзгәртү белән генә дә, эчтәлеккә яңа мәгънә салып була. Димәк, берничә универсаль сочинениене хатасыз язарга өйрәнү имтиханнар вакытында синең эшеңне җиңеләйтәчәк. Каләм куәтен, иҗатчы осталыгын, кешегә соклануны, яшәү — үлемгә мөнәсәбәтне чагылдырган өзекләр дә универсальлеккә ия. Югары уку йортына керүчеләр өчен программаларда күрсәтелгән һәр әсәр буенча язма эш каралган. Шулай булгач, бик яхшы беләм дип уйлаганда да, әдәбиятны программада күрсәтелгән тәртиптә кабатлап чыгу кирәк. Гадәттә, укучыга өч төр сочинение язу тәкъдим ителә. 1917 елга кадәрге мирас, бүгенге әдәбият буенча һәм ирекле темага була ул. Кайберәүләр, шуның соңгысын сайлармын әле, дип уйлый. Филологлар хәзерләүче факультетларда еш кына ирекле темаларны да әдәбият буенча бирәләр. Бу очракта әдәби әсәрне, язучы иҗатын ирекле сайлау гына күздә тотыла. Ярдәмлек — язма эшләр буенча шпаргалка (күчергеч), дип уйлый күрмәгез. Беренчедән, кеше хезмәтен үзеңнеке итеп күрсәтү караклыкка керә, үзенә хөрмәте булган кеше моңа бармас. Икенчедән, бу сочинениеләр күпчелек өчен шактый катлаулыдыр, чөнки без фәнни югарылыктагы һәм аеруча сәләтле укучылар өчен өлге булырлык язма эшләр дә тәкъдим итәргә тырыштык, күбрәк югары уку йортларына керергә хәзерләнүчеләрне күздә тоттык. Әле бит төрле олимпиадалар, конкурслар, фәнни конференцияләр дә бар. Аларда еш кына үтә хәзерлекле балаларның чыгышларын тыңларга туры килә. Китап әнә андыйларга зур ярдәмлек булсын иде. Хезмәтнең, әлбәттә, теләсә кайсы укучы өчен файдасы тиячәк. Беренчедән, ул — үрнәк эшләр җыентыгы. Аннан соң кайвакыт, дәреслек авторлары белән бәхәскә кереп, башкачарак та карашлар уздырылыр, дәреслектә әйтелеп бетмәгәннәр дә өстәлер. Белгәнебезчә, язма эшле имтиханнарның төп максаты — укучының, абитуриентның үзбашка фикер йөртү сәләтен ачу. Әгәр язма эшләр үрнәгендә укучы каләме осталык ягына аз гына үзгәрсә дә, без бик шатбыз. Китапны чыгаручылар, ихтыяҗ була калса, киләчәктә һәр сыйныф дәрәҗәсендәрәк язылган иншалар җыентыгын хәзерләүне күздә тота. Язма эшләр дәреслектән файдаланып башкарылмады, алар әсәрләрне мөстәкыйль анализлау нәтиҗәсендә туды, шунлыктан укытучылар өчен өстәмә ярдәмлек була ала. Соңгы вакытта мөгаллимнәр арасында да бәйгеләр уздырыла башлады. Язма эшләребез аларга да билгеле бер дәрәҗәдә өлге булачак. Сочинениеләрдәге карашлар башкаларныкына аваздаш та, охшамаска да мөмкин. Моннан куркырга ярамый. Аңа омтылырга кирәк. Иң мөһиме: фикереңне дәлилләргә тырышудыр. Укытучылар күңелләренә охшаган эшләрне укып, дәресләрен төрләндереп җибәрә алырлар иде. Китапка төрле характердагы сочинениеләр тупланган. Әдәби-тарихи пландагы язма эшләр арасында бәяләмә, характеристика, чагыштыру рәвешендәгеләрен очратырсыз. Ирекле темага язылганнары да җитәрлек. Алары үз эченә аерым профессия, фән, сәнгатькә кагылышлы, иҗтимагый-сәяси, әхлакый проблемаларны күтәреп чыккан публицистик сочинениеләрне, ел фасыллары, әти-әниләр турында уйларыбызны чагылдырганнарны туплаган. Язма эшләр үзләре дә фикерне җиткерү рәвеше, төзелеше, рухы, аһәңе белән бер-берсеннән нык аерылып тора. Син алардан язу осталыгыңа туры килгәнне, күңелеңә якынны үрнәккә сайлап алырсың. Әдәби әсәрләр, иҗат буенча темалар гомумирәк тә, таррак та. Хикәя яисә кечкенә бер шигырьне генә тикшергәндә, фикерләр тирәнрәк була. Теманы тар планда алу язма эшне шулай ук тирәнрәк, тәфсиллерәк һәм фәннирәк итә. Синең зур игътибарыңа да лаек булмаган әсәр бөтенләй башка, моңарчы күрмәгән яклары белән ачылып китә һәм үзенә гашыйк иттерә. Язма эшләргә куелган тема теләсә кайсы иҗатчы әсәрен билгеле бер юнәлештә өйрәнеп булганны да күрсәтә. Шул үрнәктә сез икенче бер әдип яисә шагыйрь язганнарны тикшерә аласыз. Бүгенге көндә язма эшләрдә план мәҗбүри түгел, әмма фикерен эзлекле дәвам итә алмаучылар өчен аның файдасы бар. Истә тотыгыз: кайвакыт план комачаулый да. Иреккә омтылган фикерне чикли, тоткарлый, көтелмәгән юнәлештә үсәргә мөмкинлек бирми, киртә куя. Инде план буенча да яза алмыйсың, төртелеп каласың. Шулай булгач, план план язу очен генә башкарылмасын, гамәли файдасы тисен. Еш кына укучылар, эшне тәмамлап бетергәч, аның иҗат ителү тәртибен терки. Сочинение үзе тәмам, планын гына язасы калды, дигәнне еш ишетергә туры килә. Көлке түгелмени?! Кызганыч, кайвакыт бик тирән эчтәлекле язма эшләр дә, пунктуация хаталары күп җибәрелү сәбәпле, түбән бәяләнә. Моны да онытмасагыз һәм каләмегез төшереп узган юлларга игътибарлы булырга күнексәгез иде. Автор уй-фикер, нәтиҗәне белдергән җөмләләрне һәрвакыт туры сөйләм рәвешендә язу тарафдары түгел, шул ук вакытта ул, аларның билгеле бер рәвештә күңелдә тууын яисә җәмгыятьтә таралуын күрсәтергә кирәк булганда, өтер белән аерып кую яклы һәм шулай эшләде дә. Шулай итеп, шулай булгач, шулай икән һ. б., җөмлә башында килгәндә, кереш сүз буларак каралды. Боларны искә алсагыз иде. Сочинениеләрне автор күңелдән (истә калган материал буенча) бик кыска вакыт аралыгында язды. Озын күләмлеләрен — югары уку йортларына укырга керү, кечкенә күләмле эшләрне дәрес шартларын күздә тотып башкарды. Китап авторның белем дәрәҗәсен чагылдыруны максат итми. |
|
| Категория: Сочинениеләр (иншалар) | Добавил: ilbyak-school | Автор: Рифа Рахман |
|
| Просмотров: 66356 | Загрузок: 13585 | Комментарии: 78 | Рейтинг: 3.7/54 | |
| Всего комментариев: 74 | « 1 2 … 4 5 6 7 8 » |
|
Порядок вывода комментариев: 51 Язилюша
У вас есть сочинение «Галиябану хэм Хэлил-иске гадэт-йола корбаннары»? 52 Timur
Вам что трудно догадаться??!! Правой кнопкой мыши нажмите- там будет сохранить файл как и всё!!! Ответ: Можно и просто левой кнопочкой мыши щелкнуть на ссылку под названием материала. 53 миша
помогите пожалуста нужно сочинение на тему осень 54 Rail
ЗУР РЭХМЭТ!!!!!!!!!!!!!!!!! 56 Алсу
монда «Туган ягым — яшел бишек » сочинениясы юк мени??? 57 МуЗа
у вас есть сочинение «Гаиләм-минем терәгем , байлыгым , бәхетем.» Ответ: Будет, если напишите и разместите у нас! 58 Лёлик-Кролик
Бик зур рэхмэт…Мин куптэн шундый сайтларны эзлэгэн идем…нихаять таптым!!!!! 59 Алишка
мина «ни очен Хэлил белэн Галиябанунын мэхэббэте жимерелде?» дигэн темага сочинение кирэк.. 60 Айдар
я тож не могу просматревать |
|
| 1-10 11-20 … 31-40 41-50 51-60 61-70 71-74 | |
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]