Габдулла тукай безнен кунеллэрдэ сочинение

Эссе

Тукай безнең күңелләрдә

Тукай! Татар халкының йөзе, аңы, намусы, йөзек кашы. Бу сүзләр юкка гына әйтелмәгәндер. Чыннан да, Тукай – ул татарның Пушкины, Даниянең Андерсыны, немецларның – Гетесы. Ул үзенең барлыгы белән милләтебезнең байлыгын, тәрбиялелеген, укымышлылыгын, тырышлыгын дәлилли торган шәхес. Аның әсәрләре бик күп телләргә тәрҗемә ителде, шигырь җыентыклары йөзләрчә тапкыр бастырып чыгарылды.

Габдулла – гарәп сүзе. “Аллага якын кеше” дигәнне аңлата. Ә Тукай “салават күпере” дигән мәгънә белдерә. Ул халкыбыз йөрәгендә салават күпередәй матур төсләр, эзләр калдырган.

Татарның бөек шагыйре Габдулла Тукай истәләген һәм иҗади мирасын мәңгеләштерү максаты белән ЮНЕСКО халыкара оешмасы һәм Татарстан Республикасы Президенты 2011 елны Тукай елы дип игълан иттеләр. Бу – шагыйребезгә олы хөрмәт билгесе.

Бөек шагыйребез 1886нчы елның 26 апрелендә Арча районы Кушлавыч авылында туа. Әтисе мулла була. Габдуллага 5 ай булганда ул үлә. Әнисе, аны вакытлыча Шәрифә карчыкка калдырып, Сасна авылына кияүгә чыга. Шуннан шагыйрьнең авыр тормышы башлана: ятимлекләр, фәкыйрьлекләр, кимсетүләр. Әлегәчә, бер генә шагыйрьнең дә җылылык эзләп, үз гомерендә җиде-сигез хатын-кызга “Әни” дип дәшеп караганы булмагандыр.

Һәр буын ел саен апрель аенда Г.Тукайның туган көнен билгеләп үтә. Татар халкы яраткан шагыйренең һәйкәле янына җыелып, аны котлый, чәчәкләр куя, шигырьләрен укый, җырларын җырлый.  Шагыйрьнең балачагы Кушлавыч, Өчиле, Кырлай авыллары, аның бай табигате белән бәйле. Шушы авылларның җанга рәхәт табигате сабый Тукай күңелендә тирән эз калдыра һәм шагыйрь бу якты эзләрне  үзенең үлемсез шигырьләренә сала. Кеше күңелендә була торган намуслылык, тугърылык, гаделлек сыйфатларын Тукай шигырьләре аша җиткерергә тели. Шундый әсәрләрнең берсе – “Су анасы”. Бу әсәргә Әнвәр Бакиров көй язган. Тукай тудырган табигать баласы – Су анасы буыннан буынга күчеп яшәп килә.

Шагыйрьнең туган ягы – инешле, чокырлы, урманлы Казан арты. Ләкин Казан артының матурлыгы Шүрәлеле калын урманнарында, Су анасы яши торган елгаларында. Шундый гаҗәеп матур табигатьле авылы турында шагыйрь 1909 нчы елда “Туган авыл” шигырен яза. Авылдашлары бу шигырьдә сурәтләнгән чишмәне “Тукай чишмәсе” дип йөртәләр һәм кадерләп тоталар. Алмаз Монасыйпов бу шигырьгә көй язган.

Г.Тукай үзенең бу шигырендә хезмәтне бәхет чишмәсе, яшәү шатлыгы, ди. Армый – талмый эшләргә, кече яшьтән үк хезмәткә өйрәнә башларга чакыра. Әдәплелеккә, эшчәнлеккә өйрәтүдә Тукай сабыйларның җанына, күңеленә салу өчен нинди үтемле, нинди тәэсирле һәм бәрәкәтле юллар салган үзенең “Кызыклы шәкерт” әсәрендә.

Мин – татар.

Нинди генә телдә сөйләшсәк тә, кайда гына яшәсәк тә, без – бер халык, без – бербөтен, без – Тукай оныклары.

«Телсез идек – Тукай безне телле итте, җырсыз идек – Тукай безне җырлы итте…» дигән девиз астында мәктәбебездә Тукай елын башлап җибәрдек. Чараларыбызның берсе “Без – Тукай оныклары” дип аталды, икенчесе “Тукайга – чәчәкләр” Тукаебыз күпкырлы булган кебек, укучылар да төрле яклап сәләтле. Кемдер уен коралында  уйный, кемдер  җырлый, кемдер  бии.

Кечкенәләр өчен Тукай кичәсе уздырылды. Алар шигырьләр сөйләп сөендерделәр. Бәйрәмгә Шүрәле белән Былтыр да кунакка килделәр.  Тукайның барлык әсәрләрендә туган җиргә мәхәббәт  бар, балалар күңелләренә бу хисләрне салып куялар. Шигырьләрне сәнгатьле укырга алдан өйрәнәләр, әти-әниләренә сөйләп күрсәтәләр. Һәрберсенең “Тукай оныгы” дигән исем аласы килә. Аделина “Сабыйга” шигырен сөйләп, беренче урынны яулады.

Тукай безнең белән ел буе. Яңа елга аның Шүрәлесе безне котларга килә, бүләкләрен бирә. Хәтта рус Снегурочкасы белән дуслашып та өлгерә. Аны да “Яшел чыршы” дип җырларга өйрәтә.

Уку – беренче урында. Шуңа “Эш беткәч, уйнарга ярый” шигыре мәктәбебезнең уставында язылган. Тукай оныкларына “2”ле, “3”легә укып йөрү килешмәс.

 «Сөйкемле Шүрәле» бәйгесендә, рәсем конкурсында катнаштык. Мәктәп  китапханәсендә «Тукай безнең күңелләрдә» темасына дәрес-кичә үткәрдек. Апрельдә  бездә «Туган тел атналыгы»  уза. Бик матур чаралар үткәрәбез. Башлангыч сыйныфлар Тукай әкиятләрен сәхнәләштерә, витраж буяулары белән Тукай геройларын сурәтли. Йон, бисер, каен тузы, мүк тә эшкә ярап куя, чөнки  Шүрәле –ул табигать баласы. Су анасы белән Былтырны өлкән класс кызлары тукымадан ясадылар.  Урта звено укучылары сәнгатьле уку кичәсендә Тукай шигырьләрен сөйләде, әкиятләренә иллюстрацияләр ясады.  Кәҗә белән Сарык та,  Шүрәле урманы да, Су анасының матурлыгы да яшь рәссамнар күзеннән читтә калмады.

Ә безнең өчен иң кызыгы  – ул ярминкә. Без аны «Милли ашлар ярминкәсе» дип  атыйбыз.  Ярминкә һәр елны сөекле шагыйребезнең туган көне алдыннан  оештырыла.

Шәһәребез Тукай районына карый, әллә шуңа Тукай тормышыбызга ныкъ үтеп кергән. Чәчәкләр бәйрәме бөек шагыйребезгә чәчәкләрдән мәдхия җырлау булды. Тукай геройлары  тату булган кебек, Тукай оныклары да дус, ярдәмләшеп яшәсеннәр.

Мин – татар.

Нинди генә телдә сөйләшсәк тә, кайда гына яшәсәк тә, без – бер халык, без – бербөтен, без – Тукай оныклары.

Башкарды: Яр Чаллы шәһәре МБОУ “СОШ №28” 11 А сыйныф укучысы Бадыгина Адиля Ильсуровна

Укытучы: татар теле һәм әдәбияты укытучысы Купчакова Әлфия Фаикъ кызы

Ф.И.О. ученика	Класс	Школа	Ф.И.О. руководителя	Номинация
Бадыгина Адиля Ильсуровна	11А	МБОУ «СОШ №28» города Набережные Челны	Купчакова Альфия Фаиковна	Литературное творчество — эссе

Тукай безнеӊ күӊелләрдә!

И мөкатдәс моңлы сазым!

Уйнадың син ник бик аз?

Г. Тукай.

  Рәхмәт, апрель! Син безгә татар халкының сүнмәс учагы, бөек шагыйрь Габдулла Тукайны бүләк иттең.

Тукай… Йөз меӊнәрчә кешеләр зур горурлык һәм илаһи мәхәббәт белән телгә алалар бу исемне. Халкыбызның йөзен, рухи асылын чагылдыручы мактанычлы улларының берсе Габдулла Тукай еллар үткән саен биеккәрәк күтәрелә бара, татар гамәлендә халыкка хезмәт итү ягыннан аңарчы тиңдәше булмаган маяк булып балкый.

Г.Тукай шагыйрь генə түгел, бəлки халкыбызның теле дə, рухы да, язмышы да. Ул чын мəгънəсендə татар халкының үз улы. Тукай иҗаты җиһанга ямь, яктылык, яшəү көче бөркеп, туң катлауларны эретеп, күңеллəрне җылытып торучы мəңгелек кояш кебек үзенə бер илаһи көчкə ия. Әдəбият күгендə нибары җиде-сигез ел ялтырап, үз йолдызлыгын-шигъри мəктəбен булдырган остазның мирасы бай һəм күптармаклы.

Г. Тукай шигырьләрен кешеләр бала чактан ук өйрәнәләр, укыйлар. Аның әсәрләре күп кенә телләргә тәрҗемә ителә. «Су анасы», «Шүрәле»сен, «Кәҗә белән Сарыг»ын кем генә белми икән? 

Сабый чагымнан әнием мине «Туган тел» җырын көйләп тирбәткән. Апамны да шул җыр белән юаткан. Кечкенәдән күңелемә үтеп кергән бу моң, бу сүзләр әле дә миңа юлдаш. Аның шигырьләре белән мин шулай таныштым. «Су анасы»н, «Бала белән Күбәләк», «Сабыйга» шигырьләрен укып сөендем. 

Ул шигырьләр күз алдында серле бер олы дөнья булып, я «Туган тел» тылсымлы булып, я әкрен генә аткан таң булып, я Казанга карый җилдергән «Пар ат» булып баса, я сихри Кырлай урманыннан «Шүрәле» яки «Су анасы» булып калкып чыга, я Тукайны дөньяга китергән Кушлавыч туфрагы – «Туган авыл» табигате пәйда була.

Шул вакыттан алып, озата килә мине тирән тойгылы, тынгысыз уйлы, тылсымлы Тукай шигърияте.

Тукай — үз халкының язмышыннан әрнеш — рәнҗешләреннән, якты өметләреннән, антыннан, әманәтеннән яралган шагыйрь. Әмма шул кыска гомерендә дә ул катлаулы уй-кичерешләр белән тулы булып, кешелеклелек, азатлык һәм хаклык өчен көрәшкә күтәрелгән яшь кешенең драматик дөньясын шактый тулы чагылдыра алды.

Г. Тукай үзенең шигырьләрендә кешеләрне дөрес юлдан барырга өнди, ялкаулыктан, караклыктан, куркулыктан көлә, батырлыкны, уңганлыкны мактый. Аның шигырьләре безнең әби-бабаларыбызга тәрбия биргән, соңгы буынга да тәрбия бирәчәк. Ә инде ул язган шигъри юлларны укыганнан соң йөрәктә кыюлык, рухта бер төрле көч сизәсең, үзеңә ышанасың. Ул шигырьләр әллә нинди гаҗәеп бер тәэсир калдыралар. Тукай матур тасвирлы шигырьләре белән безне матурлык һәм гүзәллекне хис итәргә өйрәтә, ул безнең рухыбызны тәрбия итә.

Ул үзе халык хисләре белән хисләнеп, үзенең күңеленнән кайнап чыккан шигырьләре белән халыкның күңелен, үзенчә әйтсәк «шүрәлечә» кытыклый. Тормышыбыздагы җитешмәгән җирләребезне күрсәтә, көлә.

Мин үзем Тукайны туктаусыз укый алам. Нигә туйдырмый, үзем дә аңламыйм.

Ә аның җырлары? Нинди илаһи көч бар җырларында? Тыңлаганда, бөтен дөнья онытыла, күңел сызып кына елый. Бер уйласаң, Тукайның үз кичерешләре генә кебек. Ятимлек, әнисеннән аерылу ачысы, күз яше. Ул сине әллә кайларга, тарихка, язмышка алып кереп китә. Күңел нигәдер язмыш турында уйлана, борчыла, чөнки аларның тамыры бик тирәндә ята. Нигезендә — әрнү. Әйе, халкыбызның тормышы, яшәеше, милләтенең иминлеге өчен әрнү.

Халык турында уйланганда, халык язмышы турында язганда, беренче чиратта туган җире белән күрсәтә. Чөнки туган җиренә булган мәхәббәте, аңа бар булмышың белән береккәнлек кенә кешене чын кеше итә. «Шүрәле» поэмасындагы Кырлай һәм Казан арты төбәгенең мәһабәт табигате, «Пар ат»та «Иртәнге намазга бик матур, моңлы азан әйткән дәртле Казан, моңлы Казан, нурлы Казан» шагыйрьнең берүзенең генә түгел, бөтен татар халкының илһам бирер туган җире образы булып күтәрелә.

Халыкны халык иткән икенче бер бөек хәзинәгә — туган телгә мәдхия җырлый Тукай. Бу тел аның өчен әткәсе-әнкәсе теле булган өчен кадерле, үз халкының әби- бабайлар аша килгән бөтен рухи тамырлары белән тоташтырган өчен якын, үзеңнең бар эчке дөньяңны ачып бирергә ярдәм иткән өчен кыйммәт, изге теләкләреңне Ходайга ирештерә алганы өчен газиз. Егерменче гасыр башында, татар халкының алдында нинди киртәләр, хәл ителмәгән мәсьәләләр торса, Габдулла Тукай шуларның бөтенесен үзенең ялкынлы йөрәге аша  уздырып, шуларнга җавап эзләде, халыкның игътибарын җәлеп итте. Һәр яңа буын аңардан үзе өчен иң кирәкле фикерләрне, олы ләззәт биргән асыл энҗеләрне таба. Тукай иҗаты — иңләп бетерә алмаслык диңгез бит.

Габдулла Тукай бу җирдә бары егерме җиде ел яшәде. Дөньяга яз килде, яз китте. Үзенең даһи иҗаты белән туган халкына да яз китерү турында хыялланды. Халык аны онытмый: 26 нчы апрель көнне аның хөрмәтенә бәйрәм оештырыла; аның исеме мәктәп, бакчаларга, урамнарга; аның исемендәге бүләк атаклы шагыйрьләргә, язучыларга бирелә. Димәк, Тукай исән! Ул яши!

       Юк, үлмәдең, Тукай, син мәңге яшь,

       Син мәңгегә безнең арада.

       Мәңге көләч, шат шигырьләреңнән

       Туган халкым кодрәт, көч ала.

метки: Байлыгы, Башка, Нигъм, Барлык, Республика, Башкортостан, Мульт, Тукайн

Районный конкурс сочинений

посвященный Дню Республики Башкортостан и Году

«Пою мою республику»

/На татарском

Тукай безне

Выполнила:

Халилова Назиля

МБОУ СОШ им. Ф.Ахмалетдинова

с. Ахметово

Муниципального района

Кушнаренковский район

Республики Башкортостан

Руководитель:

Хаммадиева И.Р.,

учитель татарского языка.

201 6 -201 7 учебный год

Сөекле Тукаебыз тормышы һәм иҗаты белән минем беренче танышуым балалар бакчасына йөргән чагыма туры килгән иде. Аның балалар өчен язылган “Кәҗә белән сарык” әкияте, “Бала белән күбәләк”, “Мияубикә”, “Кызыклы шәкерт”, “Шаян песи” кебек шигырьләре әле хәзер дә көмеш кыңгыраулар сыман колагымда яңгырыйлар.

Шагыйрь: «Һич сине куркытмасыннар Шүрәле, җен һәм убыр — барчасы юк сүз, аларның булганы юктыр гомер”, — дип кисәтеп язса да, урманда йөргән чакта артымнан Шүрәле басып җитәр дә, “кети-кети” уйнарга чакырыр, ә елгадан Су анасы килеп чыгар кебек тоела иде. Бу инде Тукаебызның иҗатындагы сурәт-рәвешләрнең тирән тәэсиредер.

– Габдулла Тукайның татар мультфильмнары башында тора, — дип тә әйтер идем. Без аларны беренче татар мультфильмнарыбызда күрдек, “Шү­рәле”, “Су анасы” әкиятләре, “Эш беткәч уйнарга ярый” шигыре, “Бала белән күбәләк”не укыганда андагы вакыйгалар күз алдыгызда җанланмыймыни? Җан­лана һәм ничек кенә әле! Алай гына да түгел, Тукай иҗаты – мульт­фильмнар өчен мәңге бетмәс чыганак ул. Балага мульт­фильмны берничә секунд кына карат, ул аның татарныкы икәнен, һичшиксез, әйтеп бирер. Димәк, татар аннимациясе башында Тукай тора.

4 стр., 1902 слов

Татарстанда татар телен саклау,үстерү һәм өйрәнү материал (10 класс)

… рнәкләре, горурлык хисләре уятырлык вакыйгалар бик куп. Татар халкына милли горурлык тәрбияләү өчен бик әһәмиятле һәм н … Сәйдәшев, Софья Гобәйдуллина кебек бөек композиторлар, кино йолдызларыбыз Марат … үзеңнең туган татар телен белмәгән кеше бөек Тукай, герой–шагыйрь Муса Җәлил … беренче чиратта гаиләдә сеңдерелә. Гаиләдә, аннан соң балалар бакчасында, башлангыч мәктәптә туган телендә тәрбияләнгән бала …

Мультфильм ул тәрбия, белем бирү һәм телгә өйрәтү чарасы әле. Тукай иҗаты буенча эш­лән­гән 30 артык мультфильмны барлык балалар да яратып карый.

Габдулла Тукайның тагын бер асыл сыйфаты — татар җырын, татар моңын сөюе. “Әгәр миңа җырлар ярдәм итмәсә, мин соң туган телебезне сөймәк кеби бер олуг нигъмәткә, байлыкка ия була алыр идеммени”, — дип яза ул. “Мин кечкенәдән үк җырчы идем, — диелгән шагыйрьнең хәтимәсендә дә (соңгы сүзендә).

— Кайда ишетсәм дә, җырлау тавышын салкын кан белән тыңлый алмый идем”.

Ишеттем мин кичә берәү

җырлый

Чын безнеңчә матур, милли

көй.

Башка килә уйлар

төрле-төрле

Әллә нинди зарлы, моңлы

көй…

Аның “Әллүки” җырының сүзләре дә, моңы да беркемне дә битараф калдырмас, мөгаен.

Мин үзем дә авыл

Тукай иҗаты күңелемнең нечкә кылларын тибрәндермәсә, бу юлларны язу мөмкин булыр идемени? Милли тел һәм милли моң бер-берсеннән башка яши алмаган кебек, телебез дә милләтебездән аерылып, ялгызлыкка дучар булмасын иде.

Габдулла Тукай татар халкы өчен җаны-тәне белән янучы, йөрәге яшәү дәрте белән тулы булган шагыйрь. Аның шигырьләре гүзәл яшь кызга, илаһи җәннәт бакчасына һәм гашыйк йөрәккә тиң. Менә нинди ул — Тукай!!! Тукай мәңге безнең күңелләребездә.

Язучының иң зур мирасы – үлмәс шигырьләре, поэмалары. Габдулла Тукайның мирасын галимнәр бүгенге көндә дә өйрәнүләрен дәвам итәләр. Аның һәрбер шигыре үзенчәлекле, кызыклы, һәркайсында күпмедер дәрәҗәдә сер яшеренгән.

Габдулла Тукайның балалар өчен язылган шигырьләрендә табигать образлары, халык авыз иҗатына якын образлар аерым урынны алып тора. Игътибарны “Ай һәм кояш” шигыре җәлеп итте. Аның бу шигыре XIX гасыр ахыры XX гасыр башында иҗат иткән Александр Федоровның «Колыбельная песня» шигыренә охшаган. Гүзәл Юнысова үзенең “История одной колыбельной” мәкаләсендә Тукай бу шигырьгә охшатып язган дип саный, чөнки Габдулла Тукай үзенең әсәрләрендә рус авторларының фамилияләрен күрсәтмәгән, бары “русчадан” дип, язу белән генә чикләнгән.

Габдулла Тукайның әсәрләре күп кенә телләргә тәрҗемә ителгән. “Ай һәм

кояш” шигыренең дә русча тәрҗемәсе бар. Бу шигырьне С. Олендер һәм В.

Думаева-Вәлиева русчага тәрҗемә иткәннәр.

В. Думаева- Вәлиева шигырьнең соңгы юлларында Ай белән Кояшны абый һәм сеңел белән чагыштыра.

…Так Луна и Солнце, словно брат с сестрою,
Делят день и вечер дружно меж собою.

Ә Габдулла Тукайда “ике туган агай-эне” диелә.

…Кояш һәм Ай — ике туган агай-эне —
Менә шулай дустлык берлән нәүбәтләшә.

Бу юкка гына түгелдер. Әгәр дә Ай һәм Кояш турындагы көнчыгыш халыкларның һәм һиндларның мифларын карасаң, анда аларның “берсе — кыз, берсе – малай” дип язылган.

“Дөрес, дөнья халыкларында бу образны төрлечә сурәтлиләр: грузиннарда Ай – ир-ат, Кояш –хатын-кыз; Дагстандагы тау халыкларында Ай –кыз, Кояш –егет; абхазларда Ай – ир-ат, Кояш – Хатын-кыз…”

Ә татар халык әкиятәрендә Ай хатын-кыз кыяфәтендә күз алдына килеп баса. Бәлки, В. Думаева – Валиева моны истә тотып тәрҗемә иткәндер… Тәрҗемә рус телле укучыларга да сөекле шагыйребезнең иҗаты белән тирәннәнрәк танышырга мөмкинлек бирә.

“Ай һәм кояш” шигыре 1909 нчы елда язылган. Язылганга бер гасырдан артык гасыр үтсә дә, ул балаларның иң яраткан шигырьләренең берсе булып кала бирә. Чыннан да, Г. Тукай — нәниләр психологиясен, аларның уй-фикерләрен, теләкләрен белүче бөек шагыйрь. Еллар үтсә дә, аның иҗатына булган кызыксыну кимеми. Киресенчә, кешеләр аның шигырьләрен укып, үзләренә юаныч, күңел тынычлыгы, рухи азык таба. Ә шигырьләре… Галимнәр, шигырь яратучылар өчен мавыктыргыч бер дөнья булып кала бирә…

Кулланылган әдәбият исемлеге:

1. Сайты интернета – www.yandex.ru

2. Татар мифлары. Беренче китап.- Казан: Татар. кит. нәшр. , 1996.- 388б.

3. Татарско-русский словарь: Под ред. Ф.А. Ганиева.- Казань: Татар. книж. изд., 1988.- 462 с.

4. Тукай Г. Избранное. Казань, Татарское кн. изд-во, 1978.- 272 с.

Яковлева Роза Анатольевна,

Казан шәһәре 82 нче мәктәпнең

туган тел һәм әдәбияты укытучысы

мәдәният

Тукай исән, җыры күңелләрдә!

Габдулла Тукай — татар халкының бөек шагыйре. Бу дөньяда Тукайны белмәгән, аның бер шигырен булса да укымаган татар кешесе юктыр.
Тукай әкиятләре белән без кечкенә чагыбыздан ук таныш. Йоклар алдыннан әти-әниләребез безгә «Су анасы», «Шүрәле» әкиятләрен сөйләгән һәм «Бишек җыры»н көйләгән. Балалар бакчасында да без Тукайның күп шигырьләрен өйрәндек, бәйрәмнәрдә…

Следите за самым важным и интересным в Telegram-каналеТатмедиа

К сожалению, реакцию можно поставить не более одного раза
Мы работаем над улучшением нашего сервиса

Теги:

Лаишевский район

Тукай

Габишево

Зеленодольский Механический Колледж

Реферат На Тему:

Габдулла Тукай

Выполнил: студент I курса гр.221

Газеев Марат

Проверил: Галимова Н. З.

2002 год

Габдулла Тукай

Имя Габдуллы Тукая известно не только в Татарии, но и далеко за её пределами. Его знают все, кто ценит искусство, кто любит поэзию. Творчество
Тукая многогранно: он поэт и публицист, литературный критик и общественный деятель. Для развития татарской поэзии и в целом культуры он сделал также много, как Пушкин для русской поэзии и культуры.

Габдулла Тукай родился в апреле 1886 года в деревне Кушлавыч бывшей
Казанской губернии. Оставшись рано сиротой, Габдулла первое время жил у дедушки, который в 1889 году отправил мальчика в Казань. В 1895 году девятилетний Габдулла приехал в Уральск к двоюродной сестре. Оставшись рано сиротой, Габдулла первое время жил у дедушки, который в 1889 году отправил мальчика в Казань. В 1895 году девятилетний Габдулла приехал в Уральск к двоюродной сестре.

В Уральске прошли детство и юность поэта. Здесь он поступил в медресе, в этом городе начал писать стихи. В этом уральском городке молодой Тукай познакомился с творчеством великих русских поэтов — Пушкина и Лермонтова.
Их стихи покорили сердце начинающего поэта.

Работая в типографии корректором и экспедитором, Габдулла Тукай не мог мириться с той эксплуатацией, которая здесь царила. За десять рублей в месяц от него требовали, казалось, невозможного. В таком же положении жили наборщики и другие рабочие. Однажды Тукай высказал рабочим, что надо защищать свои права и не бояться хозяина.

Хозяин типографии заметил, что молодой корректор подбивает рабочих к недовольству, но принимать крутых мер не стал, так как боялся едких стихов
Тукая, который уже печатался в газетах. Он только побольше загрузил работой вольнодумца.

Но Тукай всегда был верен тому, что наметил. Он решил дать бой хозяину, и стал готовить рабочих типографии к выступлению с требованием увеличить зарплату. Видя, что юноша тверд характером, хозяин решил разделаться с Тукаем и уволил его из типографии.

Перед молодым Тукаем встал вопрос, куда пойти? К этому времени он уже был известным поэтом. Его талантом восторгались многие, владельцы казанских и других газет приглашали поэта к себе на работу. Среди них была и оренбургская газета миллионера-золотопромышленника Рамеева «Вакыт»
(«Время»). И хотя Тукай знал, что Рамеев поэт и что у него есть неплохие стихи, он все же не пошел к нему. Его мечтой стала Казань, где более бурно, нежели в Оренбурге или Уфе, кипела жизнь. И он устремился в Казань.

Тукай любил свой народ и, пожалуй, из татарских писателей прошлого никто не сумел с такой глубиной и художественной силой выразить дух народности, как сделал это он.

Тукай горячо, самозабвенно любил Казань. С этим городом у него связано все лучшее в жизни. Но вместе с тем в Казани он пережил и много горьких минут.

Поэт говорит, что татарский народ найдет счастье только в единстве с русским народом, на земле отцов. Тукай гневно отвергает идею, которую старались протащить сбежавшие в Турцию Г. Р. Ибрагимов и Ю. Акчура. Не с
Турцией, а с народами России найдем мы счастье, пишет Тукай.

С народом России мы песни певали,

Есть общее в нашем быту и морали…

Вовеки нельзя нашу дружбу разбить,

Нанизаны мы на единую нить.

За период жизни Тукая в Казани нет, пожалуй, ни одного его поэтического сборника, на который не налагался бы арест. Дружба Тукая с Ф.
Амирханом, Г. Камалом, Г. Кулахметовым и большевиком Хусаином Ямашевым способствовала формированию идейных взглядов поэта. Он с большой теплотой пишет о первом татарском большевике X. Ямашеве.

Казань, в которой поэт прожил свои последние годы, была мила Тукаю, он посвятил ей немало прекрасных строк. Поэт называет ее «светозарной», городом науки и искусства.

Когда здоровье Тукая ухудшилось, поэту советовали поехать лечиться на юг, но у него не было на это средств. Друзья собрали ему немного денег и отправили лечиться в деревню. Но болезнь была уже запущена. В деревне поэту стало еще хуже. Было решено положить Тукая в больницу. Врачи, осмотрев больного, спросили его, почему он раньше не обратился в больницу? На это поэт шутливо ответил:

Музей классика татарской литературы народного поэта Габдуллы Тукая

Музей открыт в 1986 году к столетию со дня рождения поэта. Дом, в котором расположился музей, — бывший коммерческий особняк, памятник архитектуры ХХ века, находящийся в Старо-Татарской слободе.

Экспозиция музея отражает казанский период жизни Г. Тукая: здесь он жил дважды — в детстве, а затем приехал сюда в 1907 году из Уральска после учебы в медресе. В Казани он состоялся как поэт, журналист, общественный деятель. Похоронен на кладбище в Ново-Татарской слободе.

Важное место в экспозиции занимают прижизненные издания Габдуллы
Тукая. Среди мемориальных вещей — подлинные фотографии поэта разных лет.
Одна из них, 1908 года, сделана для сборника его стихотворений. Большой интерес представляют и личные вещи — фаянсовая шкатулка, которую поэт купил сестре с первого гонорара: тюбетейка Габдуллы Тукая, его домра, металлический стакан для карандашей, плетеная дорожная корзина для путешествий. Здесь же посмертная маска поэта и фотографии его похорон.

Габдулла Тукай

[pic]

Имя Габдуллы Тукая известно не только в Татарии, но и далеко за её пределами. Его знают все, кто ценит искусство, кто любит поэзию. Творчество
Тукая многогранно: он поэт и публицист, литературный критик и общественный деятель. Для развития татарской поэзии и в целом культуры он сделал также много, как Пушкин для русской поэзии и культуры.

Работая в типографии корректором и экспедитором, Габдулла Тукай не мог мириться с той эксплуатацией, которая здесь царила. За десять рублей в месяц от него требовали, казалось, невозможного. В таком же положении жили наборщики и другие рабочие. Однажды Тукай высказал рабочим, что надо защищать свои права и не бояться хозяина.

Хозяин типографии заметил, что молодой корректор подбивает рабочих к недовольству, но принимать крутых мер не стал, так как боялся едких стихов
Тукая, который уже печатался в газетах. Он только побольше загрузил работой вольнодумца.

Но Тукай всегда был верен тому, что наметил. Он решил дать бой хозяину, и стал готовить рабочих типографии к выступлению с требованием увеличить зарплату. Видя, что юноша тверд характером, хозяин решил разделаться с Тукаем и уволил его из типографии.

Перед молодым Тукаем встал вопрос, куда пойти? К этому времени он уже был известным поэтом. Его талантом восторгались многие, владельцы казанских и других газет приглашали поэта к себе на работу. Среди них была и оренбургская газета миллионера-золотопромышленника Рамеева «Вакыт»
(«Время»). И хотя Тукай знал, что Рамеев поэт и что у него есть неплохие стихи, он все же не пошел к нему. Его мечтой стала Казань, где более бурно, нежели в Оренбурге или Уфе, кипела жизнь. И он устремился в Казань.

Тукай любил свой народ и, пожалуй, из татарских писателей прошлого никто не сумел с такой глубиной и художественной силой выразить дух народности, как сделал это он.

Тукай горячо, самозабвенно любил Казань. С этим городом у него связано все лучшее в жизни. Но вместе с тем в Казани он пережил и много горьких минут.

Разоблачая националистическую буржуазию, ее идеологов, поэт говорит, что татарский народ найдет счастье только в единстве с русским народом, на земле отцов. Тукай гневно отвергает идею, которую старались протащить сбежавшие в Турцию Г. Р. Ибрагимов и Ю. Акчура. Не с Турцией, а с народами
России найдем мы счастье, пишет Тукай.

С народом России мы песни певали,

Есть общее в нашем быту и морали…

Вовеки нельзя нашу дружбу разбить,

Нанизаны мы на единую нить.

Казань, в которой поэт прожил свои последние годы, была мила Тукаю, он посвятил ей немало прекрасных строк. Поэт называет ее «светозарной», городом науки и искусства.

Борьба с самодержавием, с буржуазными националистами отняла у поэта много силы. Здоровье Тукая резко ухудшилось. Поэту советовали поехать лечиться на юг, но у него не было на это средств. Друзья собрали ему немного денег и отправили лечиться в деревню. Но болезнь была уже запущена.
В деревне поэту стало еще хуже. Было решено положить Тукая в больницу.
Врачи, осмотрев больного, спросили его, почему он раньше не обратился в больницу? На это поэт шутливо ответил: «Мне говорили, что больница — это первая станция к смерти. А мне хотелось немножко пожить на свете».

В пять часов вечера 11 апреля 1913 года поэта не стало. Габдулла
Тукай умер в расцвете творческих сил и таланта, как писал Горький, «от голода и чахотки».

Татарский народ высоко чтит память о выдающемся народном поэте.
Именем Тукая в республике названы госфилармония, премия, которой удостаиваются лучшие литературные произведения и произведения искусства, его имя носит улица Казани. На месте нынешней Тукаевской улицы были две —
Тихвинская и Екатерининская. Вторая шла от нынешней улицы Татарстан к
Кабану.

[pic]

Тукай жил в номерах «Булгар» (угол Кирова и Татарстан). На этом доме установлена мемориальная доска. Есть она и на доме, стоящем на углу улиц
Островского и Кави Наджми. Во времена Тукая здесь была больница (ныне клиника ГИДУВа).

Прах Габдуллы Тукая покоится на татарском кладбище в Приволжском районе.

Как я горд, народ прекрасный,

Что тебе принадлежу!

Быть хочу твоим поэтом,

За тебя стоять стеной.

Близок сердцу дух народный,

Я мечтаю, край родной,

Жить с тобой одной печалью

Или радостью одной

Чувства выше нет на свете,

Чем любовь к тебе народ,

Одержим одной я страстью – сердцем быть всегда с тобой

23 марта 2002года Президент Татарстана посетил Музей изобразительных искусств РТ и ознакомился с развернутой здесь большой выставкой, посвященной 105-й годовщине со дня рождения основоположника татарского профессионального изобразительного искусства Баки Урманче. По ходу экскурсии необходимые пояснения к выставке, на которой представлено 130 живописных, графических и скульптурных работ мастера, Президенту давали заместитель директора музея по науке Ольга Пиульская и вдова художника — старший научный сотрудник ИЯЛИ им. Г.Ибрагимова Флора Вагаповна Ахметова-
Урманче, рассказавшая, в частности, об истории создания произведений, которые привлекли особое внимание высокого гостя.

На выставке Президент внимательно вглядывался в те картины, которые экспонируются впервые, восхищался иллюстрациями к произведениям Габдуллы
Тукая, портретами деятелей культуры и татар — полководцев Великой
Отечественной войны, многоцветьем пейзажей родного Татарстана. А картина «У сепаратора» так понравилась Минтимеру Шариповичу, что он выразил пожелание, чтобы она стала украшением художественной галереи Президентского дворца.
Это полотно относится к лучшим произведениям раннего периода творчества
Баки Урманче, когда он в 20-е годы прошлого столетия преподавал в Казанском художественном техникуме.

Картина, по словам Шаймиева, всколыхнула у него воспоминания детства.

В этой картине все, как в жизни, — сказал он. — Сепаратор в то далекое время был еще большой редкостью. Помню, как мама делала сметану на таком сепараторе, а потом масло. И мы, дети, ждали, когда все это будет на столе.

Президент охотно отвечал на вопросы журналистов и подчеркнул в беседе с ними, что творчество Баки Урманче составило целую эпоху в татарском изобразительном искусстве.

После знакомства с выставкой Минтимер Шарипович оставил теплый отзыв о ней в Книге почетных гостей: «Творчество нашего великого мастера Баки
Урманче поражает своей философской глубиной, входит в наши души, восхищает.
Это одна из самых прекрасных страниц нашей истории. Я благодарю от всей души тех, кто хранит это бесценное наследие».

На прощание Флора Вагаповна подарила Президенту Татарстана альбом
«Баки Урманче. Графические портреты» и свою новую книгу «Татарский эпос», а директор музея Анатолий Сластунин — прекрасно выполненное издание, только что увидевшее свет в Москве, — «Государственный музей изобразительных искусств Республики Татарстан».

Материал взят из книги В. Белокопытова и Н. Шевченко, Их именами названы улицы Казани. Казань, Таткнигоиздат, 1973 год.

Обновлено: 09.03.2023

­Роль Габдуллы Тукая – любимого татарского поэта – в моей жизни. Мой дед знал его.

Здесь:
О Тукае
Единственная любовь Тукая, которую он стеснялся всю жизнь.
О памятнике в СПб
Дополнительные материалы, которые предлагаю.

(В конце повествования предлагаю для родителей, учителей и заинтересованных читателей некоторые ссылки на сказки-мультфильмы Г. Тукая, рекомендую прочесть книги-биографии серии ЖЗЛ, в интернете можно найти аудиосказки, электронные варианты произведений писателей и поэтов)

«Габдулла Тукай родился в деревне Кушлавыч 26 апреля 1886 года. Его отец умер, когда мальчик был младенцем, а спустя 4 года скончалась и мать, оставив ребенка круглым сиротой. Отчим не стал брать на себя обязанности по воспитанию Габдуллы и передал его на руки деду, мулле Зиннатулле. Жизнь мальчика была нелегкой. В те времена всему народу жилось непросто, поэтому лишний человек в доме означал непредвиденные и нежеланные расходы.

Дед нашел удачное решение, отправив внука в Казань в приемную семью. Мальчика приняли с теплом и добротой. Но через 2 года названные родители заболели и отправили Габдуллу восвояси. Дома его никто не ждал. Дед вновь пустился на поиски приюта для ребенка.

Постоянные переезды, нищета, отсутствие внимание и заботы сказывались на мировосприятии Тукая, который рос истощенным и болезненным. Кров ему решился предоставить крестьянин Сагди, живший в селе Кырлай. Он тоже был беден, но лишние руки в деревне всегда были к месту. От тяжелого физического труда здесь было не сбежать никому, и в детстве Тукаю приходилось много работать.

В 1895 Габдулла Тукай подался к тете в Уральск. Он нашел приют в доме купца Усманова. Юноша начал учиться, посещая мусульманскую школу. Он стал учить русский язык и демонстрировать способности в разных направлениях. Окружающие обращали внимание на его талант.

В 19 лет Тукай сделал первые переводы на русском языке. Произведениями, над которыми он работал, оказались басни Ивана Крылова. Поэзия так увлекла молодого человека, что он стал переводить работы русских литераторов на татарский язык, знакомя публику с талантами великих поэтов и писателей.

Поэзия и общественная деятельность

Тукай предпринял путешествия вдоль Волги. Он побывал в Астрахани, где познакомился с местными активистами. Весной 1912 года поэт отправился через Уфу в Санкт-Петербург, где к тому моменту сосредоточились революционные идеи и продвинутая интеллигенция. Впечатление от поездки закрепило знакомство с поэтом Нариманом Наримановым, революционером Муллануром Вахитовым и писателем Мажитом Гафури.
Проблемы со здоровьем, уже в этот период дававшие о себе знать, не остановили поэта. Из Петербурга он поехал в Троицк, а оттуда держал путь в казахскую степь, надеясь на чудодейственное лечение кумысом. Вернувшись в Казань, Габдулла Тукай понял, что начинающаяся чахотка не отступает. Высокая нагрузка и плохие условия существования усугубляли ситуацию. Но воинственный настрой не исчезал со страниц его произведений.

Личная жизнь

По воспоминаниям современников, Габдулла Тукай сторонился девушек, стесняясь собственной внешности. Худой и невысокий, с бельмом на глазу, вынуждавшим носить темные очки, он не верил, что может кому-то нравиться. Поэт не слыл модником, потому что не позволяли финансы, да и интереса к этому не было. Деньги в его кармане периодически появлялись, ведь публикации приносили гонорары, но Тукай не умел копить: он раздавал в долг без возврата, устраивал дружеские вечера, помогал знакомым.

Девушки то и дело оказывали Габдулле знаки внимания, поджидая у редакции, а поэт избегал любых встреч. Зайтуна Мавлюдова, купеческая дочь, также мечтала о знакомстве с Тукаем. Она обратилась за помощью к родственникам. Фатих Амирхан представил девушку поэту, когда тот играл с коллегами в карты в издательстве. Первая встреча была краткосрочной: Тукай не проявил интереса, и Зайтуна ретировалась. Всего молодые люди виделись 5 раз.

Вторая встреча состоялась случайно: Тукай заметил девушку из окна трамвая и приветствовал ее. В третий раз инициативу проявила Зайтуна. Их общение продлилось чуть дольше. Тукай был несмел, постоянно собирался уйти, а влюбленная Зайтуна удерживала его под любым предлогом. Четвертое свидание дало Тукаю возможность чувствовать себя свободнее.

Они вместе провели время после литературного вечера, прогуливаясь по улице. В пятый раз молодые люди встретились в редакции. Зайтуна уезжала из Казани в Чистополь и зашла попрощаться. Габдулла обещал прийти на пристань проститься и не пришел.

Спустя 5 лет, когда Тукай был на смертном одре, Зайтуна приехала навестить его в больницу. Она дожидалась разрешения войти в палату, но Габдулла запретил это. Позднее девушка вышла замуж за церковного служителя, ее сын и внучка стали поэтами. Перед смертью женщина просила похоронить ее как можно ближе к могиле Тукая. На его надгробном камне высечены строки из стихотворения, посвященного возлюбленной.
Личная жизнь Габдуллы Тукая не сложилась. У него не было жены и детей. Вплоть до самой смерти в его сердце теплились чувства к Зайтуне.

Смерть

Биография татарского поэта коротка. Он скончался в возрасте 26 лет в апреле 1913 года. Причиной смерти стала чахотка, осложнившаяся голодом. Работа в пыльной типографии в 1912 году обострила заболевание. Смерть Габдуллы Тукая стала потерей для литературы и искусства.

Сейчас интерес к творчеству поэта, публициста и переводчика поддерживается на государственном уровне. В память о Габдулле Тукае открыт литературный музей в Казани. В сквере на улице Пушкина, названном в его честь, стоит памятник писателю, а его фото украшают учебники по литературе. Его персоне посвящен официальный сайт, где описана биография Тукая и приведены примеры произведений.

Библиография

29 марта 2011, 10:00

…не
Сегодня он встретил тебя на улице, поклонился;
Он и этому рад: разве не безумец?
Читала ли ты в Коране хвалу?
Это о тебе сказано: «Нет другой
ни на востоке, ни на западе!

• Для учеников 1-11 классов и дошкольников
• Бесплатные сертификаты учителям и участникам

Татарстан Республикасы “Лениногорск муниципаль районы” муниципаль берәмлегенең “Лениногорск шәһәре 6нчы урта гомуми белем мәктәбе” муниципаль бюджет гомуми белем учреждениесе

Тема: “ Без — Тукай оныклары.”

Ачык дәресне үткәрде:Вилданова Лилия Зәдит кызы.

3 б сыйныф (рус төркеме).

Тема: Без — Тукай оныклары.

Максат: 1)Укучыларның сәнгатьле,дөрес һәм аңлап уку күнекмәләрен үстерү һәм тикшерү.

2)Бөек шагыйрь Габдулла Тукай турында белгәннәрен тулыландыру,яңа мәгълүматлар бирү.

3)Логик фикерләү сәләтен, сөйләм телен үстерү.

4)Балаларда сабырлык,эшкә бирелгәнлек хисләре тәрбияләү,аларны матурлыкны тоя һәм аңлый белергә өйрәтү.

Җиһазлау: Габдулла Тукай портреты,китаплар,рәсемнәр күргәзмәсе, Габдулла Тукайның “Сабыйлар җыры” шигыре язылган плакат,видеоязма, Габдулла Тукай әсәрләреннән өзекләрне сәхнәләштерү өчен курчаклар,мультфильмнар, презентацияләр.

Дәрес барышы.

I . Оештыру моменты.Уңай психологик халәт тудыру.

-Кадерле балалар һәм безгә кунакка килгән дусларыбыз!Тәрәзә аша кояш елмая.Ул да безгә күңел күтәренкелеге һәм уңышлар тели.Һәрберебезнең күңеле шат, кәефе яхшы.Димәк, дәресне башларга мөмкин.Балалар ,хәзер уку дәресе.Безнең максат сорауларга төгәл җавап бирү,үз фикереңне дөрес итеп әйтә белү сезнең белемнәрегезне җәмәгатьчелек фикере аша тикшерү.

Әйдәгез,дәрестә эшләү һәм утыру кагыйдәләрен галимебез Ризаэтдин бине Фәхретдиннең “Нәсихәт” китабыннан алынган юллар белән ныгытыйк.

1.Үз урыныңда авышмыйча дөрес итеп утыру.

2.Дәрескә күңел салу.

3.Сораган сүзне яхшы аңлап,ачык тавыш белән җавап бирү.

4.Мөгаллимнең һәр сүзен мәхәббәт белән үтәү.

II Уку мәсьәләсен кую.

-Язның иң матур бер көнендә,карлар эреп,бозлар агып киткәч,агач һәм куакларда хуш исле бөреләр уянган чакта башкалардан бер ягы белән дә аерылып тормаган гап-гади бер малай дөньяга килә.Әти-әниле,тигез канатлы була ул.Аңа Габдулла дигән исем бирәләр.Балалар,сүз кем турында бара икән?

— Шагыйрь Габдулла Тукай турында.

-Әйе,балалар, сөекле шагыйребез Габдулла Тукай 1886 елның 26 апрелендә Арча районы Кушлавыч авылында мулла гаиләсендә туа.

III.Уку мәсьәләсен чишү.

-Димәк,без бүген татар халкының бөек шагыйре Габдулла Тукай турында булган белемнәребезне ныгытачакбыз. Аның балалар өчен язган әсәрләрен укырбыз,сөйләп һәм сәхнәләштереп тә күрсәтербез. Балалар, сез аның нинди шигырьләрен,әкиятләрен беләсез?

-“Су анасы”, ”Шүрәле”, “Кәҗә белән сарык”, “Кызыклы шәкерт”, “Бичара куян”, “Безнең гаилә”. Һ.б.

-Сезнең чын Шүрәле һәм Су анасы күргәнегез бармы? Нинди икән алар?

а)Ринат Вәлиевнең “Шүрәле” видеоязмасы күрсәтелә. (Язманы караганнан соң, фикер алышу уздырыла.)

б) Презентация карау. ( Г.Тукайның биографиясе белән танышу ).

-Ә хәзер укучыларның үзләрен тыңлыйк.

6. “Кызыклы шәкерт”.

9.”Бала балән Күбәләк.”

10.“Безнең гаилә” шигырьләре тыңлана,әсәрләре сәхнәләштерелә.

IV.Ял итү минуты.

Балалар “Шүрәле” җырын (Н.Сафина шигыре,Р.Курамшин көе) төрле хәрәкәтләр белән башкаралар.

V. Мультфильмнар карау. (“Туган авыл”, “Кышкы кич” һәм “Су анасы”).

VI.Рефлексия.а)”Табышмакларны әйтәм”.

-Балалар, кайсыгыз Тукай әсәрләрен яхшы белә икән?Хәзер шуны тикшереп карыйк.Мин табышмаклар әйтәм,ә сез җавабын табып,кайсы әсәргә туры килгәнен әйтергә тиеш.Игътибар белән тыңлагыз.

1.Нәкъ кеше кебек үзе,

Бар маңгаенда мөгезе.

“Былтыр кысты” дип акыра,

Туганнарын чакыра.(“Шүрәле” әкияте).

2.Туннарга киендерә.

Җылыта,сөендерә,

Тоягы була ярык,

Исеме аның . (“Кәҗә белән сарык”).

3.Кулы юк , балчык ташый.

Балтасы юк,өй ясый.(“Карлыгач”).

4.Кешенең якын дусты,

Йортның тугры сакчысы.

Аннан гел игелек көт.

Ә исеме ничек. (Кызыклы шәкерт).

5.Җәен соры,кышын ак,

Аңа шулай яхшырак. (“Бичара куян”).

6.Чуар, йомшак күлмәге,

Тотсаң уңа бизәге.

Я кала җирдә посып. (“Бала белән күбәләк”).

7.Сакаллы килеш туа,берәү дә гаҗәпләнми.

(“Гали белән Кәҗә”).

8.Мыегы бар,сакалы юк,

Туны бар,чапаны юк;

Файдасы өйдә булгач,

Яланга сәфәре юк. (“ Безнең гаилә”).

б)Тест үткәрү.

1.Г.Тукай кайчан туган?

3.Әти-әнисенең исемнәре ничек иде?

4.Иң усал тәрбияче? (аның исеме).

5.Зиннатулла бабай нинди авылда яшәгән?

6.Кырлайда аны кем тәрбияләгән?

7. Г. Тукайның нинди әсәрләрен яхшы истә калдырдыгыз?

VII.Йомгаклау,укучылар хезмәтен бәяләү.

-Рәхмәт сезгә,балалар,Г. Тукай әсәрләрен яхшы беләсез икән.Аның шигырьләрен әкиятләрен укып, яраткан җырларын җырлап,тормыш сабагы аласыз.Сез-яшь тукайчылар.Изге туган телебезгә,газиз татар теленә Тукай кебек тугры булып усегез.

Тукай! Татар халкы телендә, күңел түрендә яңгырап торган бу исемнең халык өчен нинди кадерле, аның язмышында никадәр әһәмиятле икәне шөбһәсездер. Нигә шулай, берәүләр, ижаты белән әдәбиятта тирән эз калдырып та, халыкныкы булып китә алмый, икенчеләре, әдәбият тарихына гына тугел, халык тарихына җуелмас битләр яза. Г.Тукайга багышланган инша.

Г.Тукай – татар халкы күгендә якты йолдыз.

“Күңел берлән сөям бәхтен татарның,

Курергә шаһлыгын, тәхетен татарның.

Татар бәхете өчен мин җан атармын:

Татар бит мин, үзем дә чын татар. ”

Тукай! Татар халкы телендә, күңел түрендә яңгырап торган бу исемнең халык өчен нинди кадерле, аның язмышында никадәр әһәмиятле икәне шөбһәсездер. Нигә шулай, берәүләр, ижаты белән әдәбиятта тирән эз калдырып та, халыкныкы булып китә алмый, икенчеләре, әдәбият тарихына гына тугел, халык тарихына җуелмас битләр яза.

Тукай феномены, Тукай талантының бөеклеге һәм яшәү көче хакында күп уйландым мин. Бу уйланулар бер нәрсәне ачык аңларга ярдәм итте: халык язмышы милләт язмышыннан аерылгысыз, халык өметләрен һәм әрнүләрен, сөенечләрен һәм тормышын сурәтләгән иҗат кына озын гомерле, кадерле була икән.

Г.Тукай 1886 елның апрелендә дөньяга килә. Балачагы. ятимлек ачысын татып үтсә дә , язмышында зур роль уйнаган изге күңелле кешеләр яхшылыгы , туган як табигатенең гүзәллеге аны шагыйрьлеккә әзерләгән. Инде 1905 елда Тукайның шигырьләре басыла, үзе таныла башлый. Ләкин бу иҗат гомере 1913 елда туктап, өзелеп кала. Нибары унсигез елга сузылган бу юл Г.Тукайга мәңгелек дан, исем, дәрәҗә алып килде.

Жисми яктан шагыйрь тормыштан китсә дә, еллар үткән саен Тукай шәхесе безгә якыная, кадерлерәк була бара. Аның тарафыннан иҗат ителән 400 дән артык классик шигырь , 9 поэма, 350 дән артык чәчмә әсәре чын татар телендә язылуы, телнең нәфислеге һәм саф булулары белән аерылып тора.

Тукай ижаты куптән инде халыкара хәзинәгә әверелде. Ул татар әдәбиятында дөнья халыкларының телләренә иң күп тәржемә ителгән әдип. Тукай иҗаты дөнья мәдәнияты бакчасындагы татар чәчәге ул. Үзе дә төрек, гарәп, фарсы, рус, казах, татар телләрен яхшы белеп Пушкин, Лермонтов , Толстой, Крылов, Некрасовны, рус теле аркылы көнбатыштан Байронны, Шекспир, Гейне, шәрыкътан оригиналда Хафиз, Сабир, Сәгъди, Низаминыукыган, тәржемә иткән, алар иҗаты белән татар халкын һәм башка төрки халыкларны таныштырган язучыларның беренчесе.

Шуңа күрә дә безнең куңелләрдә, йөрәкләрдә, Тукай рухы, Тукай шигырьләре, Тукай моңнары. Тукай рухы яшәгәндә, Тукай моңнары яңгыраганда татар милләте, аның теле яшәр, киләчәге якты булыр!

Оценить 1078 0

Тема: Без- Тукай оныклары

Максатлары: : Балаларның сөйләм телен үстерү, Г.Тукай иҗатына кызыксыну уяту, аңа ихтирам , шигырьләренә соклану хисе тәрбияләү.

Җиһазлау: Рәсемнәр, “Туган тел” җыры, Г. Тукай портреты, кроссворд, электрон фотоальбом, китаплар күргәзмәсе.

Уңай психологик халәт тудыру

Дежур укучы белән әңгәмә.

Укучылар, бу җыр сезгә танышмы?

Сүзләрен кем язган?

Әйе, Г. Тукай. Дим ә к, без б ү ген кем турында сөйләшәбез.Чыннан да дәресебезнең темасы: “Без — Тукай оныклары “дип атала.Бүгенге дәресебез гадәти булмаган . –Без бүген сезнең белән Г.Тукай иҗатына багышланган тамчы- шоу уенын уйныйбыз.

2 командага капитан сайларга һәм исем бирергә кирәк.

“ Зирәкләр “һәм “Тапкырлар”.

“ Без ярышта “Зирәкләр

Тормышта без кирәкләр

Ә без исә “Тапкырлар”,

Ярышларда батырлар. Жюри сайлана.

Балалар, ә сез сәяхәт итәргә яратасызмы?

Ә без нинди маршрут белән сәяхәт итәргә җыенабыз соң, беләсезме?

Менә бу кроссвордны чишсәгез, җавабы табылачак.

. рәхмәт укый: сакалын селкетә. ( Кәҗә)

Кайсы әкияттә малай таракны урлый?(“ Су анасы” )

Былтыр кайсы әкияттән?( “ Шүрәле”)

4. Г. Тукайның “Туган . ” шигыре( Тел)

5. Шагыйрьнең туган көне кайчан?( апрель)

6. “Кызыклы шәкерт” шигырендә малай нәрсәгә эндәшә?( Акбай)

Димәк, без сезнең белән Кырлайга барачакбыз.

Кырлай авылмы, шәһәрме?!

Укучылар Г. Тукай турында нәрсәләр беләсез, кем әйтә?

Ә нинди әсәрләрен яратып укыйсыз? Безгә дә сөйләп күрсәтегез әле.( “ Шүрәле”, “Су анасы”әсәрләреннән өзек)

1 тур “Син Тукайны беләсеңме?”.

б) 26 апрель

а) Кушлавыч

а) Шагыйрь

а) Апуш

а) “Бала белән Күбәләк”

б) “Гали белән Кәҗә”

в) “Яз җитә”

в) “Сертотмас үрдәк”

“ З” . Г. Тукайның автобиографик әсәренең исеме?

а) “Исемдә калганнар”

ә) “ Бала белән күбәләк”

— Жюрига сүз бирелә. Девиз һәм беренче конкурс өчен баллар куела.

— Ә сез укучылар Г.Тукай турында нәрсәләр беләсез?( 1 укучы сөйли)

2 тур “ Сез игътибарлымы?”.: Бу рәсемнәрдә Г. Тукайның кайсы әсәрләреннән иллюстрацияләр бирелгән? (Рәсемнәрне күрсәтү).

“ Су анасы” әкияте

“ Бишек җыры” шигыре

“ Исемдә калганнар” әсәре.

Видеоязма күрсәтелә (“ Туган авыл”)

1)“ Безнең Гали бигрәк тату кәҗә белән,

Менә кәҗә карап тора тәрәзәдән”.( гали белән кәҗә”)

2) Нәкъ Казан артында бардыр бер авыл, Кырлай диләр. ( “ Шүрәле”)

3)Китте болар . Бара , һаман бара, бара,-

Күренмидер күзләренә ак һәм кара,

Бара болар күпме белгәч, алла белә,

Юл өстендә үлгән бүре башын таба”.( “ Кәҗә белән сарык”)

4) “ Ах җүләр маэмай! Тырыш яшьләй,

Зурайгач җайсыз ул” ( “ Кызыклы шәкерт”)

5)” Бу кадәр күп очып армыйсың син ничек?”( Бала белән күбәләк”)

Ял итү:Кызлар “ Бала белән күбәләк” шигырен көйгә дә салалар.Җыр.

4 тур капитаннар ярышы

“ Әйдәгез сүзләр төзик”. “Туган тел” сүзе.

“ Туган тел” мул ьтфильмы карала. Жюри нәтиҗә ясый.

Йомгаклау. — Һәр команданың баллары әйтелә. Жюрига сүз бирелә.

Балалаларның фикерләре тыңлана.Нәтиҗә ясала.” Туган тел “ җыры җырлана ( басып)

Тукайның нинди шигырьләрен беләсез? Әйдәгез сөйләп үтик.

Безнең гаилә”( Азылгәрәев)

“ Гали белән кәҗә”

Г.Тукайның күп кенә шигырьләренә көй салынган, мәсәлән: Туган тел, “ бала белән күбәләк”

“ Бала белән күбәләк” җырын башкаралар.

(Балалар шигырьләр сөйлиләр)

Г. Тукайның нинди китапларын беләсез? ( китаплар күргәзмәсе белән таныштыру) .

“ Шүрәле”, “Су анасы”

1) . Г.Тукай ничәнче елны туган?

2). 2. Г. Тукай туган авылы.

3). Г.Тукайны тудырган ата-анасының исемнәре.

4)Кайсы әсәр аныкы түгел?

1)” Су анасы”, 2)” Җилләр” 3) “ Кызыклы шәкерт “

5)Г.Тукай музейлары булган ьирлщрҗирләр

2 тур: Әсәрләрнең исемнәрен әйтергә кирәк.

1)“ Безнең Гали бигрәк тату кәҗә белән,

Менә кәҗә карап тора тәрәзәдән”.( гали белән кәҗә”)

2)Китте болар . Бара , һаман бара, бара,-

Күренмидер күзләренә ак һәм кара,

Бара болар күпме белгәч, алла белә,

Юл өстендә үлгән бүре башын таба”.( “ Кәҗә белән сарык”

2) Нәкъ Казан артында бардыр бер авыл, Кырлай диләр. ( “ Шүрәле”)

4)” Бу кадәр күп очып армыйсың син ничек?”( Бала белән күбәләк”)

5) “ Ах җүләр маэмай! Тырыш яшьләй,

Зурайгач җайсыз ул” ( “ Кызыклы шәкерт”)

6. 4. Г.Тукайны тудырган ата-анасының исемнәре.

3 тур. Үзегез теләгән берәр әсәрдән өзекне күрсәтегез.

Йомгаклау.Укучылар ясый. 26 апрельдә без Г. Тукайның туган көнен билгеләп үтәбез. Тукай безгә бик күп кызык геройлар, матур һәм сәнгатьле шигырьләр бүләк итте. Ләкин аның татар милләтенә иң мөёим бүләге “Туган тел” шигыре.Щйдщгез щле басып “ Туган тел” җырлыйк әле.

Дәрес тәмам.Сау булыгыз..

У вас недостаточно прав для добавления комментариев
Чтобы оставлять комментарии, вам необходимо авторизоваться.
Если у вас еще нет учетной записи на нашем сайте, предлагаем зарегистрироваться.
Это займет не более 5 минут.

Для скачивания материалов с сайта необходимо авторизоваться на сайте (войти под своим логином и паролем)

Если Вы не регистрировались ранее, Вы можете зарегистрироваться.
После авторизации/регистрации на сайте Вы сможете скачивать необходимый в работе материал.

Заказать рецензию на методическую разработку
можно здесь

Я тоже работаю по программе Неменского постоянно ищу что-то новенькое, ваши презентации просто клад. Подробнее.

Оказание первой помощи в образовательных учреждениях Пройти обучение

Диплом за отличное владение и эффективное применение современных педагогических методик в условиях реализации ФГОС

Благодарность руководству образовательного учреждения за поддержку и развитие профессионального потенциала педагогического работника

• Свидетельство о регистрации средства массовой информации ЭЛ № ФС 77 — 58841 от 28 июля 2014 года выдано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационный технологий и массовых коммуникации (Роскомнадзор).
• Лицензия на осуществление образовательной деятельности № 4276 от 19.11.2020 года. Серия 78 ЛО № 0000171 Выдана Комитетом по образованию Правительства Санкт-Петербурга
• В соответствии с Федеральной целевой программой развития системы образования на 2011–2015 гг. и проектом концепции федеральной целевой программы развития образования на 2016–2020 гг.

Читайте также:

  

• Напишите сочинение рассуждение объясните как вы понимаете фрагмент текста это вы пока умом понимаете

  

• Возвращаясь к своему детству я вспоминаю маленькую сочинение егэ

  

• Сказка про снегурочку сочинение

  

• Поэтическая родина пушкина сочинение

  

• Сочинение на тему выигрыш приза