Менэ килеп житте кышкы ял кэннэре дэ. Бездэ бу елны куп итеп кар явды, урмандагы тирэклэр ап-ак кар астына кумелде. Бердэнбер кэнне мин чангы шуарга урманга киттем. Андагы кошларнын куплеген куреп ислэрем китте, тукран тирэктэ шакылтый-шакылтый корт чуплий, саесканнар парлап очалар, тавышлары урманда янгырый, кызыл тушлэр оешмалап бер берсен куышлы уйныйлар. Тирэ як тулган хайваннарнын эзлэре белэн, бигрэктэ куп куян эзе, тэлке эзлэредэ куренэ. Бераз бара торгач кыр кэжэлэрен курдем, магаен бер биш баш бар иде, мине кургэч башларын кутэреп, колакларын минем якка турайтып карап тордыларда, капылт борылып куркып качтылар. Мин болай якындан бердэ кургэнем юк иде кыр кэжэлэрен. Вакытнын уткэнен сизмий дэ калдым, карангы тэшэ башлагач эй борылып кайту ягына чыктым. Рэхэтлэнеп чангыда шуа-шуа арып эйгэ кайтып кэрдем…..
Оцени ответ
Туган ягыма кыш килде
Алтын к?з кит?г?, таягына таянып, ап-ак сакаллы кыш кунакка килде. Ул акрын гына ?ир ?стен? к?б?л?к-к?б?л?к кар яудырырга кереште. Кар б?ртекл?ре, жемелд?шеп, берсе бел?н берсе уйнап, ?ир-анага коелдылар. Озакламый ?ир ?сте ап-ак юрган ябынды. Кыш ?зене? ак кел?мен ??йде. Елгалар, к?лл?р ?сте к?зге кебек шома боз бел?н капланды. Зифа каеннар кар кызларыдай басып торалар.
Узган ??йне? табигый у?айсызлыкларыннан т?мам аптырап ал?ыган урман-кырлар, х?зерг? барысы да тукталып торып, кил?се елда эшне я?а к?ч бел?н ??м я?ача башлап ?иб?р? ?чен ак юрганга т?ренеп, тир?н йокыга талган. Тик песн?кл?рне? агач очыннан килеп ?ит?р-?итм?с н?зек авазлары ??м урман гайб?тчесе — саесканны?, юк х?б?рне бар итеп, агачтан агачка сикерг?л?п, чыркылдап й?р?е ген? кышкы урманга бераз ?анлылык ?р?. Матур кышкы кунакларыбыз — кызылт?шл?р инде октябрь ахырында ук килеп ?итк?нн?р иде. Безне? кышкы урманнар, бакчалар бу матур кошлардан башка бик ямансу булыр иде.
К?зге я?гыр к?нн?ренд?, затлы каурыйларын чылатудан куркып, агач куышында ачлы-туклы гомер уздырган зур чуар тукран, кышкы салкын к?нн?р урнашкач, ??р к?н ирт?к торып эшк? тотына: «Тук-тук-тук».
Урман-кырлар ?стенд? кышкы тантаналы тынлык. Тик басу-кырлар ?стенн?н туктаусыз агылып торган ??я?ле буран гына ??р т?б?кт? кышкы кырыс т?ртипл?рне? ныклыгын к?з?теп, барлап й?ри. К?нн?н-к?н со?арып чыккан кояш, бераз вакыт салкынча елмаеп, урман-кырларны бил?п алган кышкы к?ренешл?рг? к?з ташлый да, к??елг? ятышсыз вакыйгалардан тизр?к читл?шерг? ашыккандай, я?адан офыкка таба т?г?ри башлый ??м тизд?н урман артына т?шеп югала.
Тыныч еллар, у?ышлы ??м б?хетле еллар килсен! Т?кле аяклары? бел?н т?рд?н уз кыш! (VII сыйныф.)
VI—VII сыйныфларда сораулар ярд?менд? фикер й?рт? характерындагы ?аваплар алу эшл?ре оештырыла, ч?нки мондый к?нег?л?р шул типтагы сочuнeнueл?рг? х?зерлек этабын ?тил?р. ? VIII сыйныфта фикер й?рт? тибындагы сочuнeнueл?р ?стенд? системалы эш алып барыла. Фикер й?рт? характерындагы сочuнeнueл?р к?бесенч? сыйныфтан тыш ??м ?ст?м? укылган ?д?биятка, аларны? геройлары турында м?ст?кыйль р?вешт? фикер й?рт?г? нигезл?н?.
?мма фикер й?рт? характерындагы ??р сочuнeнueне? сыйныфтан тыш укуга гына нигезл?н?е д? д?рес т?гел. Аны? ?чен темалар тормыштан ??м ?йл?н?-тир?не? ?зенн?н д? алына. М?с?л?н, «Китап акылы — кояш яктылыгы», «Китап уку — и? яхшы белем алу» ?. б.
Сочинение. И?ади хик?я.
Кышкы урман.
Карлары, бураннары бел?н салкын кыш килде. ?йе, кыш безне? кир?кне бир?! Колакларны, битл?рне чемет?, борыннарны кызарта. Кояш та, аз гына к?ренеп тора да, ашыга-ашыга офыкка кереп югала. ? кышын табигать бик матур була. Аеруча, кыш к?не урман бик матур ??м якты. Куаклар ап-ак б?рек киял?р. Нарат – чыршылар яшел к?лм?кл?ре ?стенн?н мамык ш?л ябыналар. Алар, ?йтерсе? л?, мо?суланып, тир?н уйга чумганнар.
Урман ху?асы аю, т?мле т?шл?р к?р?-к?р?, р?х?тл?неп йоклый. Куянкайлар соры туннарын акка алыштырганнар. Урман тавыгы да кышны? р?х?тен бел?: ?йб?тл?п б?ре, мил?ш, кипк?н ?ил?кл?р ашый да, карга чумып йоклый. ?стенн?н ча?гы бел?н ?теп китс?? д? уянмас. Чукырлар салкыннан бер д? курыкмыйлар. Алар кыш к?не д? бала чыгаралар. Сир?к кен? ата чукыр ояга очып кил? д?, ана чукырны алыштыра. ?зе байтак кына утырып, н?ни йомыркаларга т?н ?ылысын бир?. Бу вакытта анасы куак, агачлар тир?сенд? чыр-пыр очып й?ри, тамагын туйдыра. Бу салкында утырып, чеби чыгарып кара! Чукырлар гына шулай итеп кыш к?не бала чыгаралар. Бигр?к га??еп бу табигать!
Урмандагы сихри тынлыкны тукран боза. Ул агачлардагы кортларны ашый. Мен? бер ботактан к?ртлек очып т?ште. Шунда ук аны? артыннан к?лт? койрыклы т?лке й?герде. Бер м?лд? к?ртт? алар арасында к?р?ш башланды: кайсы ?и??р? Тир? – якка кар тузаны очты, пырылдап, к?ртлек т?лке агайдан котылырга азапланды, л?кин ?ир?нк?й к?чле иде. Т?лке аны муеныннан тотып алган да, тыпырчынуына карамыйча, тир?н кардан с?йр?п алып китте. Ул урында кошны? йоннары , т?лке эзл?ре ген? калды. ?йе, кышын да урманда тормыш д?вам ит?…
Мен? кин?т ?ил чыкты. ??я?ле буран башланды. Моны к?реп, агачлар башларын селкеп куйдылар. Тынлыкны? бет?е кош –кортларга да ошамады. Кошлар я т?б?н?йдел?р, я к?кк? к?т?релдел?р. Буран к?ч?йг?ч, алар д? ояларына ашыктылар.
Мин, кардагы урман картасын укый – укый, ча?гыда с?ях?темне д?вам иттем. Шулай да, бик матур ??м серле ул кышкы урман! Табигатьне? г?з?ллеген к?р? ??м тоя белерг? кир?к.
Алтын к?з кит?г?, таягына таянып, ап-ак сакаллы кыш кунакка килде. Ул акрын гына ?ир ?стен? к?б?л?к-к?б?л?к кар яудырырга кереште. Кар б?ртекл?ре, жемелд?шеп, берсе бел?н берсе уйнап, ?ир-анага коелдылар. Озакламый ?ир ?сте ап-ак юрган ябынды. Кыш ?зене? ак кел?мен ??йде. Елгалар, к?лл?р ?сте к?зге кебек шома боз бел?н капланды. Зифа каеннар кар кызларыдай басып торалар.
Узган ??йне? табигый у?айсызлыкларыннан т?мам аптырап ал?ыган урман-кырлар, х?зерг? барысы да тукталып торып, кил?се елда эшне я?а к?ч бел?н ??м я?ача башлап ?иб?р? ?чен ак юрганга т?ренеп, тир?н йокыга талган. Тик песн?кл?рне? агач очыннан килеп ?ит?р-?итм?с н?зек авазлары ??м урман гайб?тчесе — саесканны?, юк х?б?рне бар итеп, агачтан агачка сикерг?л?п, чыркылдап й?р?е ген? кышкы урманга бераз ?анлылык ?р?. Матур кышкы кунакларыбыз — кызылт?шл?р инде октябрь ахырында ук килеп ?итк?нн?р иде. Безне? кышкы урманнар, бакчалар бу матур кошлардан башка бик ямансу булыр иде.
К?зге я?гыр к?нн?ренд?, затлы каурыйларын чылатудан куркып, агач куышында ачлы-туклы гомер уздырган зур чуар тукран, кышкы салкын к?нн?р урнашкач, ??р к?н ирт?к торып эшк? тотына: «Тук-тук-тук».
Урман-кырлар ?стенд? кышкы тантаналы тынлык. Тик басу-кырлар ?стенн?н туктаусыз агылып торган ??я?ле буран гына ??р т?б?кт? кышкы кырыс т?ртипл?рне? ныклыгын к?з?теп, барлап й?ри. К?нн?н-к?н со?арып чыккан кояш, бераз вакыт салкынча елмаеп, урман-кырларны бил?п алган кышкы к?ренешл?рг? к?з ташлый да, к??елг? ятышсыз вакыйгалардан тизр?к читл?шерг? ашыккандай, я?адан офыкка таба т?г?ри башлый ??м тизд?н урман артына т?шеп югала.
Тыныч еллар, у?ышлы ??м б?хетле еллар килсен! Т?кле аяклары? бел?н т?рд?н уз кыш!
Мин ирт?н йокыдан тордым. Урынымны ?ыйдым. Бит-кулларымны юдым, тешл?ремне чистарттым. Т?р?з?д?н урамга карасам, б?тен ?ир ап-ак. Кар ява, кар! Киенеп урамга чыктым. Урамда чып-чын кышкы к?н. ?ле кич? ген? кап-кара булган ?ир ап-ак кар бел?н капланган. Б?тен д?ньяда аклык, сафлык х?кем с?р?. Аяк астында я?а яуган кар шыгыр-шыгыр кил?.
Кар б?ртекл?ренд? аклык та, сафлык та, шатлык та бар. Кар яуганда, к?зл?рем ген? т?гел, к??елем д? ирк?л?н?. Ап-ак б?ск? т?ренг?н агачларны кем матур дим?с? Саф, салкын ?авасы? сулап, к?кр?ге?? шифа ??м д?ва аласы?. Керфекл?ре??, ч?че??, иренн?ре?? к?б?л?к кар килеп куна. Бу карлар барысы да синеке. ?илне бишек итеп, кар б?ртекл?ре тирб?л?. Кар ява, яусын ?йд?, шатлыклар чиксез булсын!
?р-я?а ?ирл?рне ?зл?штерг?нд?й, беркем д? аяк басмаган я?а яуган карга эз салып баруы ? ?зе бер мог?иза.
Я?а яуган кар ?стенд? тормышны? бар сулышы ярылып ята. Урам буйлап узганда, кемне?дер ?ен? эз кер?ен, кайсыны?дыр урам буйлап узуын к?р?се?. ?н? ерак т?гел, шаярып уйнашкан эт эзл?ре ярылып ята, а?а каршы якта ? ат чанасы эзе. Мондый хозурлык бары кыш к?не ген? була ала.
? безг?, балаларга, кышын тагын да р?х?т ??м к??елле. Кышны? уеннары гына да ни тора бит! Кар йомарлап атышу, ?епшек кардан кар бабай ??м кар кызы, тагы ?лл? нинди фигуралар ясау дисе?ме ? берсе д? калмый. Тимераякларга, чаналарга, ча?гыларга да чират ?ит?. Арты?нан кар ?ерм?л?ре калдырып, биек-биек таулардан ча?гы-чана шуу нинди к??елле! Ул шугалакта тимераяк шууларны? р?х?тлеге с?йл?п бетергесез! ?зе?не? юешл?неп бетк?не?не д? сизмисе?. Пальто?ны? ит?кл?рен? бозлар катып бет?. Биял?йл?ре?н?н су тама. Алай да ?йг? кайтасы килми. Болар барысы да кыш к?не ген? була торган к?ренешл?р. Шу?а к?р? без кышны яратабыз.
Алтын к?з кит?г?, таягына таянып, ап-ак сакаллы кыш кунакка килде. Ул акрын гына ?ир ?стен? к?б?л?к-к?б?л?к кар яудырырга кереште. Кар б?ртекл?ре, жемелд?шеп, берсе бел?н берсе уйнап, ?ир-анага коелдылар. Озакламый ?ир ?сте ап-ак юрган ябынды. Кыш ?зене? ак кел?мен ??йде. Елгалар, к?лл?р ?сте к?зге кебек шома боз бел?н капланды. Зифа каеннар кар кызларыдай басып торалар.
Узган ??йне? табигый у?айсызлыкларыннан т?мам аптырап ал?ыган урман-кырлар, х?зерг? барысы да тукталып торып, кил?се елда эшне я?а к?ч бел?н ??м я?ача башлап ?иб?р? ?чен ак юрганга т?ренеп, тир?н йокыга талган. Тик песн?кл?рне? агач очыннан килеп ?ит?р-?итм?с н?зек авазлары ??м урман гайб?тчесе — саесканны?, юк х?б?рне бар итеп, агачтан агачка сикерг?л?п, чыркылдап й?р?е ген? кышкы урманга бераз ?анлылык ?р?. Матур кышкы кунакларыбыз — кызылт?шл?р инде октябрь ахырында ук килеп ?итк?нн?р иде. Безне? кышкы урманнар, бакчалар бу матур кошлардан башка бик ямансу булыр иде.
К?зге я?гыр к?нн?ренд?, затлы каурыйларын чылатудан куркып, агач куышында ачлы-туклы гомер уздырган зур чуар тукран, кышкы салкын к?нн?р урнашкач, ??р к?н ирт?к торып эшк? тотына: «Тук-тук-тук».
Урман-кырлар ?стенд? кышкы тантаналы тынлык. Тик басу-кырлар ?стенн?н туктаусыз агылып торган ??я?ле буран гына ??р т?б?кт? кышкы кырыс т?ртипл?рне? ныклыгын к?з?теп, барлап й?ри. К?нн?н-к?н со?арып чыккан кояш, бераз вакыт салкынча елмаеп, урман-кырларны бил?п алган кышкы к?ренешл?рг? к?з ташлый да, к??елг? ятышсыз вакыйгалардан тизр?к читл?шерг? ашыккандай, я?адан офыкка таба т?г?ри башлый ??м тизд?н урман артына т?шеп югала.
Тыныч еллар, у?ышлы ??м б?хетле еллар килсен! Т?кле аяклары? бел?н т?рд?н уз кыш! (VII сыйныф.)
VI—VII сыйныфларда сораулар ярд?менд? фикер й?рт? характерындагы ?аваплар алу эшл?ре оештырыла, ч?нки мондый к?нег?л?р шул типтагы сочинениел?рг? х?зерлек этабын ?тил?р. ? VIII сыйныфта фикер й?рт? тибындагы сочинениел?р ?стенд? системалы эш алып барыла. Фикер й?рт? характерындагы сочинениел?р к?бесенч? сыйныфтан тыш ??м ?ст?м? укылган ?д?биятка, аларны? геройлары турында м?ст?кыйль р?вешт? фикер й?рт?г? нигезл?н?.
?мма фикер й?рт? характерындагы ??р сочинениене? сыйныфтан тыш укуга гына нигезл?н?е д? д?рес т?гел. Аны? ?чен темалар тормыштан ??м ?йл?н?-тир?не? ?зенн?н д? алына. М?с?л?н, «Китап акылы — кояш яктылыгы», «Китап уку — и? яхшы белем алу» ?. б.
⇐ Предыдущая12345678910Следующая ⇒
Date: 2015-09-18; view: 1290; Нарушение авторских прав
Кыш
Без ял к?ненд? ча?гыда урманга барырга уйлаган идек.
Мен? б?ген ял к?не. Кыш шундый матур! Тир?-якка к?з салса?, ?йтерсе? л? б?тен ?ир й?зен? ап-ак, тип-тигез кел?м япканнар. ?ле ул гынамы со?? Кел?м ?стенд? ме?л?г?н к?меш йолдыз ?емелди диярсе?.
Ак кардан к?зл?р камаша. К?к й?зе з?п-з??г?р, бер ген? болыт ?с?ре д? юк. Кояш югары к?т?релг?н, тик ул х?зер ?ылытмый. ?йл?н?-тир? тып-тын, ара-тир? чыпчыклар чыркылдашканы ишетелеп куя.
Без урманга юл тоттык. Ни?аять, урманга килеп ?иттек. Биред? агачлар бик горур кыяф?тт? ??м тыныч кына басып торалар. Алар инде к?пт?н ??йге яшел киемн?рен салып, кар-б?сл?рг? т?ренеп, кышкы йокыга талганнар. Кайбер агачлар башларына ак б?рек киг?нн?р. Биред? д? ?зен? бер т?рле тынычлык х?кем с?р?. Ч?! Н?рс? кыштырдый? Кышкы ак тунын киг?н куян ик?н. ?н?, як-ягына каранды да, колакларын торгызып, чабып китте. Кайдадыр тук-тук итк?н тукран тавышы да ишетелг?л?п куя.
VI сыйныфта ел фасылларын берг? берл?штереп т? язарга була. М?с?л?н, «Табигать мизгелл?ре» диг?н темага сочuнeнue язганда т?б?нд?ге моментларга тукталырга м?мкин.
Г. Тукайны? «Анда бик салкын в? эссе т?гел, урта ?ава, ?ил д? вакытында исеп, я?гыр да вакытында ява», диг?н с?зл?рен эпиграф итеп алырга м?мкин.
План.
1. Яз башы.
2. Туган ягым каеннары.
3. Ч?ч?кле ??й озак к?ттерм?де.
4. Алтын к?з д? ?итте.
5. Кырга ак кардан юрган ябылган.
6. Туган илг? м?х?бб?т кечкен?д?н ?зе? яш?г?н т?б?кне яратудан башлана.
Туган як, аны? г?з?л табигате турында М?слим урта м?кт?бе (М?слим районы) укучыларыны? язмасыннан ?зек китер?без.
«Туган ягыма алтын к?з килде»
(сочинение)
Сары тос-к?з т?се. Сары т?с – сагыш т?се, дил?р. Сагышы шул к?з.
Кояшлы к?нн?р бакча, парк, урманнар алтынга манчылгандай була. Юкка гына к?зне алтын димил?р. Алтын к?зг? багышлап к?пме шигырьл?р, ?ырлар, картиннар и?ат ителг?н. Алтын к?з диюг? без табигатьт?ге тышкы буяу – биз?кл?рне ген? к?зд? тотмыйбыз, ?лб?тт?. К?зне? алтынлыгы, аны? кадерле, барыннан да бигр?к, к?зге муллык бел?н билгел?н?.
К?з башлану бел?н к?нн?р кыскалана. Сизелертек салкынайта. К?к йозен авыр болытлар каплап ала. Мен? ирт?д?н я?гыр сиб?л?рг? тотына. Кайбер к?нне иренеп кен? сиб?л?г?н я?гыр кичк? кад?р туктамый. Салкын ?ил ис?, к?н кара?гылана. ? ирт?н ялт итеп кояш чыга. К?к й?зе шундый з?нг?р, саф! ?ир ?стен?, ак ??йм?д?й булып ап – ак томан сузылып яткан. Салкын. ??йге т?сен ?уйган ?л?нн?рд? нечк? боз кис?кл?ре к?рен?. Кырау т?шк?н. Ак томаннар арасыннан, кызыл т?г?р?к булып, кояш к?т?рел?. Ул ?зене? тансык нурлары бел?н ?ирне ?ылытырга тырыша. Акрын гына томан тарала.
К?з к?не яктылык та, ?ылылык та шактый ук кими. Шу?а к?р? яфракларны? яшеллеге сары, кызгылт- сары, к?гел?ем т?слерг? алмашына.
Агачлардан усак, мил?ш, ?р?нгене? ген? к?зге яфраклары кызыл. Калган агачларны? яфраклары саргая, л?кин бар да ?зенч?: каен яфраклары ачык сары т?ск?, караманыкы – кара?гы сары, им?ннеке – саргылт сары, юк?неке – алтынсу сары т?ск? кер?. Читт?н караганда, агачны? яфраклары бар да бер т?сле к?рен?. ? кулы?а алып караса? – нинди ген? т?сл?р юк монда! Яшел буй – буй сызыклар, к?р?н таплар, соры биз?кл?р. Бар агачлар h?м куаклар, и? матур киемн?рен киеп, к?зге б?йр?мг? ?зерл?нг?н сыман. Усал, ачы к?зге ?ил, яфракларны ботакларыннан ?зеп алып, ?лл? кайларга очырып алып кит?. Сары, кызыл, к?р?н, ш?мах? яфраклар, hавада бераз тирб?леп очканнан со?, ?ай гына ?ирг? яталар. ?йтерсе? л? ?ир ?стен? сары юрган т?ш?лг?н. Тизд?н агачлар ялангач кала.
К?з башында ук к?п кен? кошлар т?ркемн?рг? ?ыела башлыйлар. Аларны? к?зге с?ях?тл?рен? вакыт ?ит?. Бер?мл?п т?, т?ркемл?п т?, кошлар туган якларыннан, кыш ?тк?р? ?чен, ерак ?ирлерг? очып кит?. Кайберл?ре бик ерак та китми, ? кайберл?ре ме?н?г?нч? километр юл узалар.
К?зне? аяз к?ннеренд?, кыйгач ?епк? тезелешеп, торналар очып уза. Сиск?ндергеч таныш тавышлары бик якында, колак т?бенд? ген? я?гырый кебек, ? ?зл?ре ?н? нинди биект?, ак болытларга орынып ук очып баралар. Канатны канатка туры китереп, тигез р?т булып, чел?нн?р оча. ? кыр ?рд?кл?ре ерак очышлар вакытында бер – бер артлы тезел?л?р, кайчакта аларны? сафлары дуга формасында була. Сыерчык, мил?ш чыпчыгы кебек ваграк кошлар, т?ртипсез р?вешт?, к?т? булып очалар. М?ст?кыйль булып, аерым очкан кошлар да бар.
7 сыйниф укучысы Батдалов Илнур эше
2014 ел
Мин кышны бик яратам.Чонки без кыш конендэ чангыда шуабыз,хоккей уйныйбыз.Туган ягыма кыш килде
Алтын к?з кит?г?, таягына таянып, ап-ак сакаллы кыш кунакка килде. Ул акрын гына ?ир ?стен? к?б?л?к-к?б?л?к кар яудырырга кереште. Кар б?ртекл?ре, жемелд?шеп, берсе бел?н берсе уйнап, ?ир-анага коелдылар. Озакламый ?ир ?сте ап-ак юрган ябынды. Кыш ?зене? ак кел?мен ??йде. Елгалар, к?лл?р ?сте к?зге кебек шома боз бел?н капланды. Зифа каеннар кар кызларыдай басып торалар.
Узган ??йне? табигый у?айсызлыкларыннан т?мам аптырап ал?ыган урман-кырлар, х?зерг? барысы да тукталып торып, кил?се елда эшне я?а к?ч бел?н ??м я?ача башлап ?иб?р? ?чен ак юрганга т?ренеп, тир?н йокыга талган. Тик песн?кл?рне? агач очыннан килеп ?ит?р-?итм?с н?зек авазлары ??м урман гайб?тчесе — саесканны?, юк х?б?рне бар итеп, агачтан агачка сикерг?л?п, чыркылдап й?р?е ген? кышкы урманга бераз ?анлылык ?р?. Матур кышкы кунакларыбыз — кызылт?шл?р инде октябрь ахырында ук килеп ?итк?нн?р иде. Безне? кышкы урманнар, бакчалар бу матур кошлардан башка бик ямансу булыр иде.
К?зге я?гыр к?нн?ренд?, затлы каурыйларын чылатудан куркып, агач куышында ачлы-туклы гомер уздырган зур чуар тукран, кышкы салкын к?нн?р урнашкач, ??р к?н ирт?к торып эшк? тотына: «Тук-тук-тук» .
Урман-кырлар ?стенд? кышкы тантаналы тынлык. Тик басу-кырлар ?стенн?н туктаусыз агылып торган ??я?ле буран гына ??р т?б?кт? кышкы кырыс т?ртипл?рне? ныклыгын к?з?теп, барлап й?ри. К?нн?н-к?н со?арып чыккан кояш, бераз вакыт салкынча елмаеп, урман-кырларны бил?п алган кышкы к?ренешл?рг? к?з ташлый да, к??елг? ятышсыз вакыйгалардан тизр?к читл?шерг? ашыккандай, я?адан офыкка таба т?г?ри башлый ??м тизд?н урман артына т?шеп югала.
Тыныч еллар, у?ышлы ??м б?хетле еллар килсен! Т?кле аяклары? бел?н т?рд?н уз кыш!
Кышкы урмандагы табигатьнең гүзәллеген күзәтү, аны тасвирлау.
Скачать:
Предварительный просмотр:
Сочинение. Иҗади хикәя.
Кышкы урман.
Карлары, бураннары белән салкын кыш килде. Әйе, кыш безнең кирәкне бирә! Колакларны, битләрне чеметә, борыннарны кызарта. Кояш та, аз гына күренеп тора да, ашыга-ашыга офыкка кереп югала. Ә кышын табигать бик матур була. Аеруча, кыш көне урман бик матур һәм якты. Куаклар ап-ак бүрек кияләр. Нарат — чыршылар яшел күлмәкләре өстеннән мамык шәл ябыналар. Алар, әйтерсең лә, моңсуланып, тирән уйга чумганнар.
Урман хуҗасы аю, тәмле төшләр күрә-күрә, рәхәтләнеп йоклый. Куянкайлар соры туннарын акка алыштырганнар. Урман тавыгы да кышның рәхәтен белә: әйбәтләп бөре, миләш, кипкән җиләкләр ашый да, карга чумып йоклый. Өстеннән чаңгы белән үтеп китсәң дә уянмас. Чукырлар салкыннан бер дә курыкмыйлар. Алар кыш көне дә бала чыгаралар. Сирәк кенә ата чукыр ояга очып килә дә, ана чукырны алыштыра. Үзе байтак кына утырып, нәни йомыркаларга тән җылысын бирә. Бу вакытта анасы куак, агачлар тирәсендә чыр-пыр очып йөри, тамагын туйдыра. Бу салкында утырып, чеби чыгарып кара! Чукырлар гына шулай итеп кыш көне бала чыгаралар. Бигрәк гаҗәеп бу табигать!
Урмандагы сихри тынлыкны тукран боза. Ул агачлардагы кортларны ашый. Менә бер ботактан көртлек очып төште. Шунда ук аның артыннан көлтә койрыклы төлке йөгерде. Бер мәлдә көрттә алар арасында көрәш башланды: кайсы җиңәр? Тирә – якка кар тузаны очты, пырылдап, көртлек төлке агайдан котылырга азапланды, ләкин җирәнкәй көчле иде. Төлке аны муеныннан тотып алган да, тыпырчынуына карамыйча, тирән кардан сөйрәп алып китте. Ул урында кошның йоннары , төлке эзләре генә калды. Әйе, кышын да урманда тормыш дәвам итә…
Менә кинәт җил чыкты. Җәяүле буран башланды. Моны күреп, агачлар башларын селкеп куйдылар. Тынлыкның бетүе кош –кортларга да ошамады. Кошлар я түбәнәйделәр, я күккә күтәрелделәр. Буран көчәйгәч, алар дә ояларына ашыктылар.
Мин, кардагы урман картасын укый – укый, чаңгыда сәяхәтемне дәвам иттем. Шулай да, бик матур һәм серле ул кышкы урман! Табигатьнең гүзәллеген күрә һәм тоя белергә кирәк.
- Главная
- Вопросы и ответы
- Сочинение на тему зимний вечер на татарском языке
Сочинение на тему зимний вечер на татарском языке
Кышкы кич… тоелса да шундый ук кичне да катнашты. Әмма барыбер кыш көне бу нечто аерым, әгәр чагыштырып белән темным ул арада тәүлек башка ел фасыллары.
Добавить комментарий
Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *
Комментарий
Имя *
Email *
Бу кышкы каникуллар вакытында мин моңа кадәр шәһәрдә. Каникуллар башланды берничә көн эчендә Яңа елга кадәр, кебек тоелды миңа алар барырга бик озак. Яңа ел алдыннан төшми бик күп кар, придавало кышка, бигрәк тә, әкият төре. Без яңа елны каршыладык, өйдә бөтен гаилә белән. Булса да, мин инде ышанмыйм әкият, миңа синнэн нинди дә булса могҗиза яки волшебства. Һәм менә ул булган!
Дөресрәге, бу бик сәер случайность. Кыямәт көне кайчан бәйрәм алдыннан әни озак возилась кухняда, ә без папа наряжали чыршы, ишек кинәт шалтыраттылар. Без көттек, ђбине белән цезарь, һәм шуңа күрә мин побежала ишекне ачарга. Взглянула » глазок һәм поверила нең глазам. За дверью басып тордылар чын Кыш Бабай кш пәлтәсенекен белән зур бородой, ә аның янында кар кызы белән белокурой косой. Нигә мин шунда уйлап куйдым, чын, чөнки соңгы тапкыр иде бу уңышсыз переодетый әти. Барысы да булып чыкты җиңелрәк, яхшырак булыр иде. Кыш бабай һәм кар кызы булып чыкты актерлар, алар ялгышты фатиры, тик волшебную конфет мин барыбер алды.
Беренче январские көннәре, кышкы каникуллар булып чыкты солнечными һәм бик морозными. Бу көннәрдә әйбәт иде гулять урамда уйный, төрле кышкы уеннары-уеннар. Дөрес, слепить снеговика булмады, чөнки мондый салкыннар, кар булып чыга сыпучим һәм бөтенләй липким. Соң, шундый күңелле җәяү йөрү, бигрәк тә, рәхәт калырга йорт, анда мине көтте кайнар әниләр төшке аш. Ә кичләрен без папа укыдылар, китаплар һәм уйнады өстәл уеннары, дип хыялланып күпкә интересней компьютер.
Мин кышны бик яратам.Чонки без кыш конендэ чангыда шуабыз,хоккей уйныйбыз.Туган ягыма кыш килде
Алтын көз китүгә, таягына таянып, ап-ак сакаллы кыш кунакка килде. Ул акрын гына җир өстенә күбәләк-күбәләк кар яудырырга кереште. Кар бөртекләре, жемелдәшеп, берсе белән берсе уйнап, җир-анага коелдылар. Озакламый җир өсте ап-ак юрган ябынды. Кыш үзенең ак келәмен җәйде. Елгалар, күлләр өсте көзге кебек шома боз белән капланды. Зифа каеннар кар кызларыдай басып торалар.
Узган җәйнең табигый уңайсызлыкларыннан тәмам аптырап алҗыган урман-кырлар, хәзергә барысы да тукталып торып, киләсе елда эшне яңа көч белән һәм яңача башлап җибәрү өчен ак юрганга төренеп, тирән йокыга талган. Тик песнәкләрнең агач очыннан килеп җитәр-җитмәс нәзек авазлары һәм урман гайбәтчесе — саесканның, юк хәбәрне бар итеп, агачтан агачка сикергәләп, чыркылдап йөрүе генә кышкы урманга бераз җанлылык өрә. Матур кышкы кунакларыбыз — кызылтүшләр инде октябрь ахырында ук килеп җиткәннәр иде. Безнең кышкы урманнар, бакчалар бу матур кошлардан башка бик ямансу булыр иде.
Көзге яңгыр көннәрендә, затлы каурыйларын чылатудан куркып, агач куышында ачлы-туклы гомер уздырган зур чуар тукран, кышкы салкын көннәр урнашкач, һәр көн иртүк торып эшкә тотына: «Тук-тук-тук» .
Урман-кырлар өстендә кышкы тантаналы тынлык. Тик басу-кырлар өстеннән туктаусыз агылып торган җәяүле буран гына һәр төбәктә кышкы кырыс тәртипләрнең ныклыгын күзәтеп, барлап йөри. Көннән-көн соңарып чыккан кояш, бераз вакыт салкынча елмаеп, урман-кырларны биләп алган кышкы күренешләргә күз ташлый да, күңелгә ятышсыз вакыйгалардан тизрәк читләшергә ашыккандай, яңадан офыкка таба тәгәри башлый һәм тиздән урман артына төшеп югала.
Тыныч еллар, уңышлы һәм бәхетле еллар килсен! Төкле аякларың белән түрдән уз кыш!
Кышның үз матурлыгы
Ел
фасылларының һәрберсе үзенчә матур.
Салкын, буранлы, усал
кышның да үз өстенлекләре бар. Җылы
җәйнең кадерен аңларга ярдәм итә ул,
табигатьнең чәчәкле көннәрен сагынырга
өйрәтә.
Кышкы
каникулларда гына бу фасылның бөтен
матурлыгын күреп өлгереп буладыр, чөнки
син иртәдән кичкә кадәрге вакытыңны
үзең теләгәнчә файдалана аласың. Таң
тишегеннән торып укырга барасың да юк,
кара төнгә кадәр дәресләр хәзерләп тә
утырмыйсың.
Кышкы
ял көннәрендә йокым бигрәк тә тиз туя
минем. Кояшның беренче
нурлары бүлмәмә үтеп керү белән, сикереп
торам да тәрәзә җиллекләрен ачып җибәрәм,
тәнне сихәтләндерә торган саф һава
кертәм.
Ашагач-эчкәч,
чаңгыларымны алып, шәһәр кырыендагы
каенлык янына китәм. Анда чаңгычылар
салган шома юллар күп. Җилләр белән үк
ярышмасам да, шактый кызу элдерәм
чаңгыда! Сыйныфташларым
арасында минем белән «бил алышырга»
теләүчеләр әллә ни күп түгел.
Арсам,
туңсам, берәр агач төбенә утырам да,
биштәрдәге термосымны чыгарып, капкачына
кайнар чәй агызам. Шәһәргә моннан бик
үк якын түгел. Кайвакыт җил, буран чыгып,
һава торышы үзгәреп китә, көн салкынайтып
җибәрә. Төрле хәлләр булуы мөмкин, шуңа
күрә үзем белән һәрвакыт чәй-кофе йөртәм.
Агач
төбендә, тәмләп-тәмләп кенә, сөтле чәй
йотканда, тирә-як табигатьне күзәтәм.
Берәр адашкан куянкай килеп чыкмасмы,
дип өметләнәм, тик — бушка. Бу яклардан
алар күптән качып беткәндер инде.
Кайвакытларда каядыр ашыккан, кырыйлатып
кына чабып үткән этләр күренгәли. Бәлки,
алар моннан әллә ни ерак салынмаган
урман каравылчысы өенә җилдерәләрдер.
Урманда этләрсез хуҗалык итү куркыныч.
Алар — синең күршеләрең дә, дусларың
да, гаилә әгъзаларың да.
Кайбер
көннәрдә мине еш күрергә гадәтләнгән
кабарынкы йонлы бер эт яныма да килгәли.
Мин кесәмдә аның өчен күчтәнәчләр дә
йөртәм әле. Әнә шул дуслаштырды да инде
безне.
Кышкы
табигать бигрәк матур, дип уйлыйм мин,
күзләремне дә ала алмыйча, ак каеннарга,
ябалдашлы наратларга, киң итәкле яшел
чыршыларга караганда. Хәзер шуларның
берсенә әкрен генә кагылсаң да,
ботакларындагы, кәүсәләрендәге бөтен
аклык тулаемы белән өстеңә ишелер
шикелле. Берәрсенә кош-мазар килеп
кунса, йомарлап, кар атам. Болай гына,
уйнап кына куркытам. Минем ерактан аткан
йомарламым әле аларга кадәр барып та
җитми, әмма кош сагая, колакларын шомарта,
күзләрен үткенәйтә.
Кайтырга
чыкканда, күкрәкләр киңәйгән, сулыш
юллары тәмам ачылган була. Кычкырып
җырлыйсы, урман-кырлар белән сөйләшәсе
килеп китә.
Соңгы
елларда машиналар күплектән пычранган
юлларга, аклыгының элекке җетелеге
кимегән карларга гына эч тә пошып
куймаса, бу хозурлык, бу матурлыктан
исергән бер хәлдә буласың.
Безнең
як табигате аеруча матур бит ул. Кояшы
— кояш, агачы — агач, тавы — тау урынында.
Чана шуыйм дисәң, кышы бар. Су коеныйм
дисәң, җәенең җылысы җитәрлек.
Кышкы
ялларым әнә шундый бер рәхәтлектә, саф
һавада сәламәтлегемне ныгытып уза
минем. Укуга да теләп тотынасың. Шул
арада дусларыңны да сагынып өлгерәсең.
Яз, яз, яз җитә
Яз
җитә. Тәрәзәләрне көндезләрен кояшка
ачалар. Өленгеләр тартып куелган. Якты
нурлар, кошлар сайраганы, чишмәнең
яңадан терелгән тавышы, борынын төртеп
килгән чирәм…
Яз
җитә — язгы яллар алып килә. Шәһәр
мәктәпләрендә алар бераз иртәрәк була.
Ә без зур елга буенда яшибез. Яз көннәрендә
ул тагын да киңәеп китә. Күтәрелгән
юллар да су астында кала. Кайбер елларны
асылмалы күперләр агып киткәли. Укуыбыз
күрше авылда булганга, каникулларны
бераз соңгарак калдыралар. Менә шушы
ташу вакытларына, пычрак көннәргә туры
китерергә тырышалар.
Пычрак,
ташулы, шау-шулы булса да, яз яз инде ул!
Табигатьнең яшәргән, күңелнең алгысыган
вакыты. Күрше кызлары да
матураеп киткән кебек. Әни дә йомшарып
куйган шикелле. Әбекәйнең
дә пешергән күмәчләре кабарыбрак
күренә. Яратып ашыйсың, тәмләп йоклыйсың,
уйнап туймыйсың. Әти-әни күзгә чалынып,
берәр эш кушканчы, урамга
ычкынырга гына торасың. Эш эшлисе
килмәгәннән түгел бу, язгы уеннар аеруча
күңелле. Тупыл төбендәге шәрәләнгән
җирдә көн саен пәке кадашлы уйныйбыз.
Ун, егерме, илле, йөз, мең, әллә нинди зур
саннарга барып җиткәнче, тәмам туйдырганчы.
Аннан елга буена төшеп китәбез. Су
күтәрелгәндә, болын өстенә кергән вак
маймычларны сөзеп өрибез, бәләкәйрәк
күлдәвекләрдә йөздергән булабыз, аннан
тагын, үссеннәр әле дип, елгага җибәрәбез.
Яз
көннәрендә елга тирәсендә олы кешеләр
дә күп кайнаша. Алар да
балык сөзә. Уылдык салырга күтәрелгән
балыкларның юкка чыгуы
күңелне әрнетә. Җәен без кармакка тотасы
кызылканатлар, чабаклар,
кыртышлар, хәтта чуртанчыклар бит ул,
дип уйлыйсың. Кайвакытта төнгә елгага
салып куйган ауларга эләккән
балыкларны тоткынлыктан ычкындырабыз
без. Йөзсеннәр, үрчесеннәр,
үссеннәр, аз булса да дөнья ямен күреп
калсыннар.
Язгы
ялларны бик кыска ясаганнар. Уйнап туеп
та өлгермисең, тагын
мәктәпкә китәсең. Тәнәфес вакытларында
җыелып аласың да мактанышырга
тотынган буласың. Кем нәрсә эшләгән,
ничек ял иткән. Арттырганнары сизелеп
торса да, иптәшләреңне кимсетмисең,
үзеңнең дә язгы яллар белән мактанасың,
горурланасың килә бит, тик бер нәрсә
ачык: безнең һәрберебез
шул бер атна эчендә дә матурланып,
олыгаеп, ныгып, яз кояшы астында каралып
киткән.
Яз,
яз, яз җитә. Тәрәзәләрне кояшка ачалар.
Өленгеләр тартылган.
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #
- #