Кышнын матурлыгы сочинение

Кышның үз матурлыгы

Ел
фасылларының һәрберсе үзенчә матур.
Салкын, буранлы, усал
кышның да үз өстенлекләре бар. Җылы
җәйнең кадерен аңларга ярдәм итә ул,
табигатьнең чәчәкле көннәрен сагынырга
өйрәтә.

Кышкы
каникулларда гына бу фасылның бөтен
матурлыгын күреп өлгереп буладыр, чөнки
син иртәдән кичкә кадәрге вакытыңны
үзең теләгәнчә файдалана аласың. Таң
тишегеннән торып укырга барасың да юк,
кара төнгә кадәр дәресләр хәзерләп тә
утырмыйсың.

Кышкы
ял көннәрендә йокым бигрәк тә тиз туя
минем. Кояшның беренче
нурлары бүлмәмә үтеп керү белән, сикереп
торам да тәрәзә җиллекләрен ачып җибәрәм,
тәнне сихәтләндерә торган саф һава
кертәм.

Ашагач-эчкәч,
чаңгыларымны алып, шәһәр кырыендагы
каенлык янына китәм. Анда чаңгычылар
салган шома юллар күп. Җилләр белән үк
ярышмасам да, шактый кызу элдерәм
чаңгыда! Сыйныфташларым
арасында минем белән «бил алышырга»
теләүчеләр әллә ни күп түгел.

Арсам,
туңсам, берәр агач төбенә утырам да,
биштәрдәге термосымны чыгарып, капкачына
кайнар чәй агызам. Шәһәргә моннан бик
үк якын түгел. Кайвакыт җил, буран чыгып,
һава торышы үзгәреп китә, көн салкынайтып
җибәрә. Төрле хәлләр булуы мөмкин, шуңа
күрә үзем белән һәрвакыт чәй-кофе йөртәм.

Агач
төбендә, тәмләп-тәмләп кенә, сөтле чәй
йотканда, тирә-як табигатьне күзәтәм.
Берәр адашкан куянкай килеп чыкмасмы,
дип өметләнәм, тик — бушка. Бу яклардан
алар күптән качып беткәндер инде.
Кайвакытларда каядыр ашыккан, кырыйлатып
кына чабып үткән этләр күренгәли. Бәлки,
алар моннан әллә ни ерак салынмаган
урман каравылчысы өенә җилдерәләрдер.
Урманда этләрсез хуҗалык итү куркыныч.
Алар — синең күршеләрең дә, дусларың
да, гаилә әгъзаларың да.

Кайбер
көннәрдә мине еш күрергә гадәтләнгән
кабарынкы йонлы бер эт яныма да килгәли.
Мин кесәмдә аның өчен күчтәнәчләр дә
йөртәм әле. Әнә шул дуслаштырды да инде
безне.

Кышкы
табигать бигрәк матур, дип уйлыйм мин,
күзләремне дә ала алмыйча, ак каеннарга,
ябалдашлы наратларга, киң итәкле яшел
чыршыларга караганда. Хәзер шуларның
берсенә әкрен генә кагылсаң да,
ботакларындагы, кәүсәләрендәге бөтен
аклык тулаемы белән өстеңә ишелер
шикелле. Берәрсенә кош-мазар килеп
кунса, йомарлап, кар атам. Болай гына,
уйнап кына куркытам. Минем ерактан аткан
йомарламым әле аларга кадәр барып та
җитми, әмма кош сагая, колакларын шомарта,
күзләрен үткенәйтә.

Кайтырга
чыкканда, күкрәкләр киңәйгән, сулыш
юллары тәмам ачылган була. Кычкырып
җырлыйсы, урман-кырлар белән сөйләшәсе
килеп китә.

Соңгы
елларда машиналар күплектән пычранган
юлларга, аклыгының элекке җетелеге
кимегән карларга гына эч тә пошып
куймаса, бу хозурлык, бу матурлыктан
исергән бер хәлдә буласың.

Безнең
як табигате аеруча матур бит ул. Кояшы
— кояш, агачы — агач, тавы — тау урынында.
Чана шуыйм дисәң, кышы бар. Су коеныйм
дисәң, җәенең җылысы җитәрлек.

Кышкы
ялларым әнә шундый бер рәхәтлектә, саф
һавада сәламәтлегемне ныгытып уза
минем. Укуга да теләп тотынасың. Шул
арада дусларыңны да сагынып өлгерәсең.

Яз, яз, яз җитә

Яз
җитә. Тәрәзәләрне көндезләрен кояшка
ачалар. Өленгеләр тартып куелган. Якты
нурлар, кошлар сайраганы, чишмәнең
яңадан терелгән тавышы, борынын төртеп
килгән чирәм…

Яз
җитә — язгы яллар алып килә. Шәһәр
мәктәпләрендә алар бераз иртәрәк була.
Ә без зур елга буенда яшибез. Яз көннәрендә
ул тагын да киңәеп китә. Күтәрелгән
юллар да су астында кала. Кайбер елларны
асылмалы күперләр агып киткәли. Укуыбыз
күрше авылда булганга, каникулларны
бераз соңгарак калдыралар. Менә шушы
ташу вакытларына, пычрак көннәргә туры
китерергә тырышалар.

Пычрак,
ташулы, шау-шулы булса да, яз яз инде ул!
Табигатьнең яшәргән, күңелнең алгысыган
вакыты. Күрше кызлары да
матураеп киткән кебек. Әни дә йомшарып
куйган шикелле. Әбекәйнең
дә пешергән күмәчләре кабарыбрак
күренә. Яратып ашыйсың, тәмләп йоклыйсың,
уйнап туймыйсың. Әти-әни күзгә чалынып,
берәр эш кушканчы, урамга
ычкынырга гына торасың. Эш эшлисе
килмәгәннән түгел бу, язгы уеннар аеруча
күңелле. Тупыл төбендәге шәрәләнгән
җирдә көн саен пәке кадашлы уйныйбыз.
Ун, егерме, илле, йөз, мең, әллә нинди зур
саннарга барып җиткәнче, тәмам туйдырганчы.
Аннан елга буена төшеп китәбез. Су
күтәрелгәндә, болын өстенә кергән вак
маймычларны сөзеп өрибез, бәләкәйрәк
күлдәвекләрдә йөздергән булабыз, аннан
тагын, үссеннәр әле дип, елгага җибәрәбез.

Яз
көннәрендә елга тирәсендә олы кешеләр
дә күп кайнаша. Алар да
балык сөзә. Уылдык салырга күтәрелгән
балыкларның юкка чыгуы
күңелне әрнетә. Җәен без кармакка тотасы
кызылканатлар, чабаклар,
кыртышлар, хәтта чуртанчыклар бит ул,
дип уйлыйсың. Кайвакытта төнгә елгага
салып куйган ауларга эләккән
балыкларны тоткынлыктан ычкындырабыз
без. Йөзсеннәр, үрчесеннәр,
үссеннәр, аз булса да дөнья ямен күреп
калсыннар.

Язгы
ялларны бик кыска ясаганнар. Уйнап туеп
та өлгермисең, тагын
мәктәпкә китәсең. Тәнәфес вакытларында
җыелып аласың да мактанышырга
тотынган буласың. Кем нәрсә эшләгән,
ничек ял иткән. Арттырганнары сизелеп
торса да, иптәшләреңне кимсетмисең,
үзеңнең дә язгы яллар белән мактанасың,
горурланасың килә бит, тик бер нәрсә
ачык: безнең һәрберебез
шул бер атна эчендә дә матурланып,
олыгаеп, ныгып, яз кояшы астында каралып
киткән.

Яз,
яз, яз җитә. Тәрәзәләрне кояшка ачалар.
Өленгеләр тартылган.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]

• #
• #
• #
• #
• #
• #
• #
• #
• #
• #
• #

Кыш − табигать фасыллары арасында иң салкыны. Алтын көз үтүгә, таягына таянып, ап-ак сакалын җирдән сөйрәп, кунакка килә ул. Килә дә җир өстенә күбәләк-күбәләк карлар яудыра. Кар бөртекләре, җемелдәшеп, бер-берсе белән уйнап, Җир-анага коелалар. Кыш, шулай итеп, үзенең ак келәмен җәя. Кыш ул битләрне өшетердәй зәмһәрир салкыннарга, күз күремен киметердәй бураннарга да бик бай. Көннән-көн соңрак чыккан кояш та, үзенең саранлыгын күрсәтеп, салкынча гына елмая. Кыш үзенең аклыгы, сафлыгы белән күңелгә якын, үзенчә матур. Чын кышны, билгеле инде, урманда гына тоярга була. Ә кырлар, яз җиткәнче ял итәргә уйлап, ап-ак юрганга төренәләр дә тыныч кына тирән йокыга талалар. Анда ап-ак кардан башка берни дә күреп булмый.

Урманда песнәкләрнең һәм урман гайбәтчесе саесканның агачтан агачка сикереп йөрүе кышкы урманга азмы-күпме җанлылык өрә. Ап-ак түшәк өстендәге җәнлек эзләре дә урманның бөтенләй үк йоклап ятмавын күрсәтә. Салкын көннәрдә агачлар бәс белән каплана. Әйтерсең, агачларны үтәкүренмәле ап-ак ефәк белән чорнап чыкканнар. Урман эчендә сузылып киткән чаңгы эзеннән барганда, чаңгы таягы белән агачка кагыласың, йомшак кына энҗе бөртекләре коела. Агачларның кышкы салкыннарда шартлаулары ишетелә. Пышылдап кына әйтелгән сүзләр дә еракларга яңгырый.

Бөтен дөньяда матурлык, аклык, сихри тынлык. Бөтен дөньяга яшәү матурлыгы турында кычкырасы килә. Тик тукталып каласың. Синең тавышыңнан агачлардагы аклык коелыр да, матурлыкка зыян килер кебек. Кышкы урман гаҗәеп матур шул! Кыргый җәнлекләр дә кышны һәрберсе үзенчә үткәрә. Аю кар астындагы өнендә йоклап ята. Төлке үзенә азык эзли. Тиен көз көне киптергән чикләвекләрен, гөмбәләрен ашый. Куян ак тунын кигән. Керпе кар астында йоклый. Кышын кыргый җәнлекләргә яшәү бик авыр. Аларга азык җитми. Шуңа күрә без аларга бераз ярдәм итәргә тиешбез. Кошларга җимлекләр ясап элергә һәм аларны һәрвакыт карап, тулыландырып торырга кирәк. Урман − безнең зур байлыгыбыз. Аның ямен җибәрмәсәк, агачларны кисмәсәк һәм сындырмасак, кошларны атмасак, урманны сакласак иде.

Ландыш Ибниева,

Арча районы Урта Пошалым төп гомумбелем бирү мәктәбенең 7 нче сыйныф укучысы

Скачать:

  Мин кышны бик яратам.Чонки без кыш конендэ чангыда шуабыз,хоккей уйныйбыз.Туган ягыма кыш килде 
Алтын көз китүгә, таягына таянып, ап-ак сакаллы кыш кунакка килде. Ул акрын гына җир өстенә күбәләк-күбәләк кар яудырырга кереште. Кар бөртекләре, жемелдәшеп, берсе белән берсе уйнап, җир-анага коелдылар. Озакламый җир өсте ап-ак юрган ябынды. Кыш үзенең ак келәмен җәйде. Елгалар, күлләр өсте көзге кебек шома боз белән капланды. Зифа каеннар кар кызларыдай басып торалар. 
Узган җәйнең табигый уңайсызлыкларыннан тәмам аптырап алҗыган урман-кырлар, хәзергә барысы да тукталып торып, киләсе елда эшне яңа көч белән һәм яңача башлап җибәрү өчен ак юрганга төренеп, тирән йокыга талган. Тик песнәкләрнең агач очыннан килеп җитәр-җитмәс нәзек авазлары һәм урман гайбәтчесе — саесканның, юк хәбәрне бар итеп, агачтан агачка сикергәләп, чыркылдап йөрүе генә кышкы урманга бераз җанлылык өрә. Матур кышкы кунакларыбыз — кызылтүшләр инде октябрь ахырында ук килеп җиткәннәр иде. Безнең кышкы урманнар, бакчалар бу матур кошлардан башка бик ямансу булыр иде. 
Көзге яңгыр көннәрендә, затлы каурыйларын чылатудан куркып, агач куышында ачлы-туклы гомер уздырган зур чуар тукран, кышкы салкын көннәр урнашкач, һәр көн иртүк торып эшкә тотына: «Тук-тук-тук» . 
Урман-кырлар өстендә кышкы тантаналы тынлык. Тик басу-кырлар өстеннән туктаусыз агылып торган җәяүле буран гына һәр төбәктә кышкы кырыс тәртипләрнең ныклыгын күзәтеп, барлап йөри. Көннән-көн соңарып чыккан кояш, бераз вакыт салкынча елмаеп, урман-кырларны биләп алган кышкы күренешләргә күз ташлый да, күңелгә ятышсыз вакыйгалардан тизрәк читләшергә ашыккандай, яңадан офыкка таба тәгәри башлый һәм тиздән урман артына төшеп югала. 
Тыныч еллар, уңышлы һәм бәхетле еллар килсен! Төкле аякларың белән түрдән уз кыш!

Укучылар иҗаты

Кышкы матурлык

Балтач районы Бөрбаш урта мәктәбенең 7 нче сыйныф укучылары иҗаты.

Следите за самым важным и интересным в Telegram-каналеТатмедиа

К сожалению, реакцию можно поставить не более одного раза
Мы работаем над улучшением нашего сервиса