Сочинение хеллехи варманта 5 класс на чувашском языке

Комментари:

Комментариле

Комментариле

Хĕллехи
вăрманта.

5
класра ирттермелли урок планĕ

Тĕллевсем: 1. Хĕл темăпа çыхăннă сăмахсене
аса илесси, çирĕплетсе хăварасси, пуплеве аталантарасси.

2. Текста илемлĕ вулама вĕрентесси, кайăк
ячĕсене çырма вĕрентесси.

3. Çутçанталăк илемне курма, ăна упрама вĕрентесси.

 Усă курмалли хатĕрсем:
мультимедиллĕ усановка, диалог тĕревĕ, ушкăнсемпе ĕçлемелли схемăсем.

Литература.

1. Андреев И. А.
Чăваш сăмахĕ. Ш. — 2006 (учебник 5 класс).

2. Андреев И. А.,
Иванова Э. Г. Вырăс шкулĕн 5-мĕш класĕнче чăвашла вĕрентесси Ш. — 2001
(пособи).

3, Кузьмина Л. Н.
Чăваш чĕлхи урокĕсем. Вырăс шкулĕнче усă курмалли мелсем. (пособи) Ш. —
2006.

Урок
юхăмĕ.

I. Класа урока йĕркелесси.

1. а) Шăнкăрав сас пачĕ

 Урока чĕнсе.

Aчасем шăпланчĕç

Парта хушшинче.

а) Ырǎ кун пултăр, ачасем!

… … …  

б) Шăппăн ларăр! Шăппăн ларăр!

Урок пырать ку класра.

Эп çыратăп, эп вулатăп,

Калаçатăп чăвашла.

2. Дежурнăйсем.

3. Урок темипе тĕллевĕсемпе
паллаштарасси.

Паян урокра эпир хĕлле çинчен
малалла калаçăпăр.

Хĕллехи вăрманта пулса курăпăр.

Хĕл каçакан кайăк ячĕсене аса илĕпĕр,
ула такка çинчен пĕчĕк калав тăвăпăр.

 4. Малтанлăха паянхи çанталăка сăнласа
парар-ха.

(Диалог) — Халĕ çулталăкăн хăш
вăхăчĕ?

— Хĕллехи уйăх ячĕсене калăр.

 — Паян мĕнле число? Хăш кун? 

— Урамра мĕнле çанталăк? Ǎшă е сивĕ?

— Хĕвел пăхать-и?

 — Тÿпе мĕнле?

— Çил пур е çук? Мĕнле çил?

— Çумăр е юр çăвать-и?

— Çĕр çинче  мĕн выртать?

— Çулсем мĕнле?

— Çынсем мĕнле тумтир тăхăнаççĕ?

— Сана паянхи пек çанталăк килĕшет
е килĕшмест?

— Мĕншĕн?

(монолог) Пĕтĕмĕшле паянхи çанталăк
мĕнле? 

II. Пуплеве аталантармалли материалпа
ĕçлени.

1.      Фонозарядка.

слайд тăрăх 

-ăр — ĕр — юр — çĕр питне хупларĕ юр 

—лă – лĕ — ĕл — халĕ сивĕ хĕл

 — нă — нĕ — ĕн — урамра шап—шур

-ăх -ĕх — ух — ярăнмашкăн
тух

2. Текстпа ĕçлени.

а) словарь ĕçĕ

ă) кăтартуллă
вулав.

Калава вуласа
паратăп, йĕрлесе пырăр. Текста ăнланма тăрăшăр.

б) текст
содержанине ăнланние тĕрĕслесси

Текст мĕн çинчен?
Содержанине кĕскен вырăсла каласа парăр.

в) текста çурма
сасăпа вуласси

г) текста сăнчăрпa вуласси

д) ыйтусене
хуравласси

— Хĕллехи вăрманпа
кам çÿренĕ? Çуран çын-и е йĕлтĕрçĕ-и?

— Хĕллехи вăрман çинчен
кам каласа парать?

— Вăл вăрманта мĕн
тăвать?

— Калавра ĕнер
кунĕпех мĕн çурĕ?

— Йывăç тураттисем
мĕнпе хупланнă?

— Вĕсене пĕренсенех
мĕн пулать?

 — Йĕри — тавра мĕнле?

 — Кайăк сасси
илтĕнет-и?

 — Инçех мар мĕн
сасси илтĕнчĕ?

 — Ула такка мĕн тĕслĕ?

 — Вăл мĕн тăвать?

 — Эсир хĕллехи
вăрманта е рашчара пулса курнă-и?

Пĕтĕмлетÿ: Хĕллехи
вăрманта йĕлтĕр сырса çÿрени сывлăхшăн питĕ усăллă.

2.      Физкультмнутка:

Сивĕ çилĕ лăпкăн вĕрчĕ,

Тайăлаççĕ йывăçсем.

Пит ÿсесшĕн вĕсем
çÿллĕ

Эпир лартнă йывăçсем.

             Ак
эпир те кармашатпăр,

             Халь
çитесшĕн вĕсене.

             Кăшт
хумханнă хыççăн пурте

             Ларар
парта хушшине.

4. Ула такка çинчен
калаçу иртересси.

 а) — Эсир ула
такка çинчен килте мĕнле интереслĕ материал тупрăр?

а) Ачасем чăвашла
каласа (вуласа) параççĕ. Тăлмачă
вырăсла куçарса парать.              Пĕрремĕш вĕренекен. Ула такка тÿррĕн
вĕçмест, пысăк хум çинче ишнĕн хăпарса – анса вĕçет. Çĕрле çÿреме юратмасть.
Утаймасть — аран — аран куçкалать кăна. Йывăç тăрăх улăхма тесен вара ула такка
пек маçтăр çук.

Иккĕмĕш вĕренекен. Кун
çутинче кунĕпех апат шыраса çÿреççĕ. Çак ĕçре ула таккасем питĕ тимлĕ. Йывăçа
тĕпĕнчен пуçсласа вĕçне çитичченех тĕрĕслесе тухаççĕ, мĕнпур хушăка, çурăка сăнаççĕ,
таккаса тĕпчеççĕ. Йывăç хуппи айĕнчи хурт- кăпшанка е унăн личинкисене тупсанах
ула такка вĕсене сăмсипе хыпса илет. Йывăç çурăкĕнчи е хушăкĕнчи пĕр-пĕр
чĕрчуна асăрхасан сăмсипе таккаса шăтăк шǎтăрать, унтан ăна вăрăм та çыпçăнчăк
чĕлхипе туртса кăларать.  

Виççĕмĕш
вĕренекен.
Кĕркуннерех ула таккасен апачĕ улшăнать. Ытларах лăсăллă йывăçсен вăррисемпе
тăранса пурăнма тытăнаççĕ. Йĕкеле сăмсипе шаккаса уçать, йĕкел хуппи ăшĕнчен вǎррине
туртса кăларать. Сăнанă тăрăх, ула таккана пĕр йĕкеле çисе яма 5 – 8 минут кирлĕ.

Тǎваттăмĕш
вĕренекен.
Тĕрлĕрен сиенлĕ хурт- кăпшанкăна çинисĕр пуçне вĕсем йывăç хăвăлĕсем туса
тĕрлĕрен вĕçен кайăксене ĕрчеме лайăх условисем туса параççĕ. Çавăнпа пĕрлех вăрман,
парк, сад ĕçченĕсене йывăçсен сывлăхне пĕлтерсе тăраççĕ, мĕншĕн тесен çак ула
таккасем чирлĕ йывăçсене çеç таккаççĕ.  

в) Ула такка
çинчен калав тăвасси

·       
учитель
ачасем (слайд тăрăх)

 — Эсĕ ула такка
курнă-и?

Эпĕ ула такка
курнă.

 — Ула такка мĕн
тĕслĕ?

 — Ула такка
шурă-хура çунатлă, шурǎ хырăлă, пуçĕ хĕрлĕ.

— Вăл мĕн пысăкăш?

— Вăл пысăках мар
кайăк.

— Сасси мĕнле
илтĕнет?

— Сасси так-так
тесе илтĕнет.

— Ула такка усăллă
кайăк-и?

— Ула такка усăллă
кайăк.

— Мĕншĕн ула
таккана вăрман санитарĕ теççĕ?

— Ула таккана вăрман
санитарĕ теççĕ. Мĕншĕн тесен вăл йывăçсемшĕн сиенлĕ хурт-кăпшанкăсемпе тăранса
пурăнать.

·       
ушкăнсемпе
ĕçлени

пĕрремĕш ушкăн

иккĕмĕш ушкăн

виççĕмĕш ушкăн

5. Çыру ĕçĕ.

Пирĕн вăрмансенче
тата мĕнле кайăксем хĕл каçаççĕ?

(слайд ÿкерчĕк)

 а) Чана, чакак, уйăп, шалинкурăс, кăвакарчăн, ула такка, çерçи, ула курак, кăсăя.

а) кайăк ячĕсене
тетраде çырса хурăр

б) тĕрĕслетпĕр

в) — Çак кайăксене
пирĕн патра хĕл каçма çăмăл-и?

 — Пирĕн вĕсене
мĕнле пулăшмалла?

Пирĕн вĕсем валли
сырăш тумалла.

Апат çитермелле. 

III. Пĕтĕмлетÿ.

1.     Хĕллехи вăрмана
эпир калав тăрăх мĕнле сăнларăмăр. Пĕтĕмĕшле калǎр.

                              
юрпа хупланнă

юр çăвать                                         
                            тÿлек, шăп

                               
хĕллехи вăрман

тĕлĕрет                                                                   
кайăк сасси илтĕнмест

2.     «Юр
тăкăнать» юрă.

 Е.
М. Иванова.
Çĕнĕ Шупашкар хулинчи 18-мĕш лицейре чăваш чĕлхине вĕрентекен

Кĕрхи вăрманта пултăмăр

Хĕвеллĕ ăшă кун эпир Мăн Ямаш çывăхĕнчи вăрмана, Çут çырма уçланкине класс ертÿçипе пĕрле экскурсие кайрăмăр. Хĕвел çуллахи пек йăл кулса пăхать, пирĕн кăмăла тивĕçтерет, хăйĕн ылтăн пайăркисене çĕр çине сапалать. Ылтăн кĕркунне вăрманта мĕн тери аван! Йĕри-тавра сарă, кĕрен, хăмăр тĕс куçа илĕртет. Сарă, кĕрен тутăр çыхнă хурăнсемпе вĕренесем пире алă çупсах кĕтсе илчĕç. Ăшă çилĕ вĕрнипе çулçисем шĕпĕлтетеççĕ, пĕр-пĕрин хушшинче темĕн пăшăлтатаççĕ. «Килĕрех, килĕр. Эпир сире яланах тарават», — теççĕ пулас. Вĕсене хирĕç сăмах хушмасăр чăтаймарăмăр,  кăмăлтан тав турăмăр.

Класс ертÿçи пире вăрмана сăнама, илемне курма вĕрентрĕ. Мĕн чухлĕ илем! Çав илеме курма пĕлмелле кăна иккен. Çут çанталăкăн кашни вăхăчĕ хит-ре. Ура айĕнчи çулçă чăштăртатни те кăмăла çĕклет. Хурăн, вĕрене, пилеш, палан çулçисене пĕр çĕре пуçтаратăн та çÿлелле ывăтатăн. Сан тăрăх авкаланса çулçăсем çĕр çине вăраххăн ÿкеççĕ. Акă вăл ăçта савăнăç!? «Çулçă çумăрĕ» айĕнче питех те лайăх. Тулли кăмăлпа сывлатăн, уçă сывлăш чуна уçать.

Кунтах акă пилеш хăйĕн вут пек çимĕçĕсемпе мăнаçланса ларать. Китайка йывăççи те вĕтĕ çимĕçĕсемпе мухтанать. Вĕсем патне пымасăр чăтаймарăмăр, тутанса та пăхрăмăр. Вăрманта кăмпасем курăнсах каймаççĕ, мăйăрсем те тахçанах çĕр çине тăкăнса пĕтнĕ ĕнтĕ. Кайăк юррисем те илтĕнмеççĕ. Унта-кунта чакак чаклатни те, улатакка йывăç тăрринче таклаттарни çеç илтĕнет. Кĕрхи вăрманта класпа пĕрле сăн ÿкерĕнтĕмĕр.

Лилиана БАРАНОВА.

Назад

Обновлено: 09.01.2023

• Для учеников 1-11 классов и дошкольников
• Бесплатные сертификаты учителям и участникам

Тема: Кĕркунне 5 класс

Урок тĕсĕ: ăмăрту урокĕ

Т ĕ ллев ĕ сем:

Пĕлÿлĕх ĕç-хĕлĕ тĕлĕшĕнчен: кирлĕ информацие шыраса тупма, палăртма, информаци паракан хатĕрсемпе ĕçлеме, текстран кирлĕ информацие суйласа илме, ч ă ваш чĕлхинчен вырăс чĕлхине, вырăсларан чăвашла куçарма пĕлни.

Йĕркелÿ ĕç-хĕлĕ тĕлĕшĕнчен: ĕçе мĕн тĕллевпе пурн ăç ланине ă нланни; ачасем хăйсен шухăшне ыттисене пĕлтерме, шухăш тĕрĕс е тĕрĕс мар пулнине палăртма, лартнă ыйтăва татса пама пултарни; вĕреннĕ ĕçĕн результатне хаклама пĕлни.

Хутш ă ну универсал вĕренÿ ĕç-хĕлĕ тĕлĕшĕнчен : ыйтусем пама, учитель хаклавне тĕрĕс ăнланма, учитель палăртнă йăнăшсене тупса тĕрĕс хÿтĕлеме, учительпе тата класри ачасемпе вĕренÿре хутшăнма пултарни.

Урокра кирлĕ хатĕрсем: компьютер, мультимедиллĕ проектор.

Урок эпиграфĕ: Çулталăкăн пур вахăчĕ те илемлĕ.

Урокра усă курнă литература:

Абрамова Г.В. Чăваш чĕлхи: Вырăс шкулĕн 6-мĕш класĕ валли – Шупашкар: Чăваш кĕнеке издательстви, 2015.

Андреев И.А., Гурьева Р.И. Чăваш чĕлхи: 5 класс – Шупашкар: Чăваш кĕнеке издательстви, 2006.

Степанова З.М. Хальхи уроксемпе класс тулашĕнчи ĕçсем. – Шупашкар Л.А.Наумов издательстви, 2008.

Ÿкерчĕксене учебниксенчен, интернетран илнĕ.

Слайдсен аннотацийĕ:

1-мĕш слайд: Урок теми.

6-мĕш слайд: Çумăр çăвать предложение анлăлатасси.

7-мĕш слайд: Капитансен конкурсĕ.

19-мĕш слайд: Куçа кантармалли самант.

20-21-мĕш слайдсем: Кĕлеткене кантармалли самант.

Урок юх ă м ĕ:

I . Класа й ĕ ркелени .

Урок тĕллевне калани. (1-мĕш слайд)

Класа 2 ушкăна пайлани. Ушкăнсем капитана суйлаççĕ, ушкăна ят параççĕ (килте хатĕрлесе килнĕ эмблемăсене çакасси)

Жюри членĕсене суйласси

II . Ăмăрту-урок.

Ушкăнсем пĕр-пĕрне паянхи çанталăк çинчен ыйтусем параççĕ. (Хуравсем тĕрĕс те тулли пулмалла)

Паян урамра ăшă е сивĕ? Тÿпе мĕн тĕслĕ ?

Хĕвел пăхать-и? Урамра ачасем мĕнле тăхăннă?

Çумăр çăвать-и? Йывăçсем мĕнле?

Мĕнле çил вĕрет? Паян урамра миçе градус?

Çынсем мĕнле тумланаççĕ? Сана паянхи çанталăк килĕшет-и?

Абзацсене тĕрĕс вырнаçтарса текст тăвасси: тĕрĕс те илемлĕ вуласа парасси (Слайдпа тĕрĕслесси), содержанине вырăсла каласси.

1-мĕш ушкăн валли текст (4-мĕш слайд)

Ылтăн кĕркунне.

Сарăхнă, хĕрелнĕ çулçăсем туратсем çинчен вĕлтĕртетсе вĕçсе анаççĕ. Вăрман çаралсах пырать. Вĕçен кайăксем те кăнтăра вĕçсе кайнă.

Мĕнле илемлĕ кĕркуннехи вăрманта! Ем-ешĕл йывăçсем хушшинче сарă, хĕрлĕ çулçăсем курăнаççĕ. Вĕрене сап-сарă ларать, ăвăс та хĕрелнĕ, шĕшкĕ те хăмăрланнă. Паланпа улмуççи çулсисем те саралма тытăннă.

Ылтăн кĕркунне çитрĕ. Уй-хир пушанчĕ. Кăвак тÿпере пĕлĕтсем шăваççĕ, анчах унăн ăшши çуллахи пек мар.

Словарь ĕçĕ

ем-ешĕл – зеленый
çаралсах пырать – пустеет

2-мĕш ушкăн валли текст (5-мĕш слайд)

Хура кĕркунне.

Халь пĕтĕмпех урăхла. Çаралса юлнă вăрман кичеммĕн курăнать. Ăна симĕс хырпа чăрăш та илем кÿмеççĕ. Вăрман пуш-пушă.

Нумаях пулмасть вăрман питĕ илемлĕччĕ. Хĕрлĕ, сарă, хăмăр – пур тĕс те пурччĕ ун çинче. Вĕрене чи илемличчĕ.

Ку кĕркунне çанталак уяр тăчĕ. Тăкăннă çулçăсем кăшт çил вĕрнипех чаштăртатчĕç. Пусмассерен тип турат çатлатни илтĕнетчĕ.

Словарь ĕçĕ

кичеммĕн курăнать – виднеется скучным

пусмассерен – с каждым шагом

Çумăр çăвать предложение анлăлатасси . (6-мĕш слайд)

4-мĕш ĕç. Капитансен конкурсĕ (Доска умне капитансене чĕнесси, ыйтусем çине кам маларах тата тĕрĕсрех хуравлать) (7-мĕш слайд)

Çулталăкра миçе вăхăт?

Сентябрь, октябрь, ноябрь мĕнпе пĕтеççĕ?

Шкула каймалли пĕрремĕш кун?

Кĕркунне каç мĕн тăвать?

Халĕ кун тăршше миçе сехет?

Кĕркунне кун мĕн тăвать?

Çĕнĕ çулăн пĕрремĕш кунĕ?

Кайăксем ăçта вĕçсе каяççĕ?

Кĕркунне йывăçсем мĕн тĕслĕ?

Сентябрь уйăхĕнче мĕн пуçланать?

У: Ачасем, сирĕн умра карточкăсем. Килти ĕçе пурнăçланă чух ачасем предложенисенче йăнăшсем тунă. Пирĕн вĕсене тупса тÿрлетмелле.

1. Кĕркунне ачасем лопатăпа ĕçлеççĕ.

2. Осенью хĕвел сахал пăхать.

3. Ачасем резиновый сапоги тăхăнаççĕ.

4. Манăн чи юратнă праздник – сентябрĕн 1-мĕшĕ.

5. Кайăксем юга вĕçсе каяççĕ.

6. Йĕри-тавра грязь анчах.

7. Йывăçсем çинче çулçăсем пожелтели.

8. Кĕркунне часто çумăр çăвать.

Слайдпа тĕрĕслесси (9-мĕш слайд)

1. Кĕркунне ачасем кĕреçепе ĕçлеççĕ.

2. Кĕркунне хĕвел сахал пăхать.

3. Ачасем резина атă тăхăнаççĕ.

4. Манăн чи юратнă уяв – сентябрĕн 1-мĕшĕ.

5. Кайăксем кăнтăра вĕçсе каяççĕ.

6. Йĕри-тавра пылчăк анчах.

7. Йывăçсем çинче çулçăсем саралчĕç .

8. Кĕркунне час-часах çумăр çăвать.

У: Слайдсем çинче тупмалли юмахсемпе 4 ÿкерчĕк, пĕр ÿкерчĕкĕ — хурав.

Тупмалли юмахсен тупсăмĕсене тупăр.

Çулла тумланать, хĕлле пăрахать. ( Вăрман, ача, упа, пулă)

Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çÿрет ( Хĕвел, чечек, çулçă, пукане)

Çулла симĕс кĕрĕк тăхăнать, кĕркунне — сарă кĕрĕк. (Йывăç, хăяр, çын, кушак)

Çĕр ăшĕнчен шлепке тахăнса тухать. (Кăмпа, шлепке, çырла, çын)

Пĕчĕк хуранăн пăтти тутлă. (Мăйăр, хуран, пăтă, çĕр улми)

Юнĕ пур, чунĕ çук. (Палан, пакша, çулçă, ача)

Кěрхи шывра çуралать, çурхи шывра çухалать. (Пăр, Хĕл Мучи, Юр пике, юр)

Пĕр салтакăн пин алă, пин ура. (Йывăç, салтак, чечек, сухан)

7-мĕш ĕç. Кану саманчě.

1. Куçа кантармалли самант. (19-мĕш слайд) Экран çинче çулçă куçнине, вылянине куçпа кăна сăнасси.

2. Кĕлеткене кантармалли самант.

Икĕ ушкăнри пур ачана та сăмахсем валеçсе панă. Ушкăнри ачасен çак сăмахсене алфавит йĕркипе вырнаçтарса доска умĕнче хăйсен вырăнне тупасси, вĕсем патне паллă ячĕсем тупасси.

1-мĕш ушкăн сăмахĕсем (20-мĕш слайд)

кĕркунне, çумăр, хĕвел, çулçă, атă, юпа

2-мĕш ушкăн сăмахĕсем (21-мĕш слайд)

чÿк, вĕрене, пылчăк, кăмпа, авăн, çил

У: Ачасем, сирĕн умра каснă хут таткисем. Сирĕн çак каснă пайсенчен сюжетлă ÿкерчĕк пуçтармалла. Пуçтарнă ÿкерчĕк тăрăх калав йĕркелемелле. (Ачасем ĕçленĕ чух чăвашла кĕвĕ янăрать)

(ÿкерчĕксене слайдпа тĕрĕслесси, калавне слайд çинчи ÿкерчĕкпе усă курса каласа парасси) (23-24-мĕш слайдсем)

Кашни ушкăнăн кĕске вăхăтра (1 минут) ыйтусем çине хуравламалла.

1-мĕш ушкăн ыйтăвĕсем.

1. Халĕ çулталăкăн хăш вăхăчĕ?

2. Кĕркунне пуçа мĕн тăхăнаççĕ?

3. Кайăксем хĕл каçма ăçта вĕçсе каяççĕ?

4. Кĕркунне мĕн çăвать?

5. Кĕр уйăхĕсем миçе?

6. Хырпа чăраш мĕн тĕслĕ?

7. Кĕркунне йывăçсем çинчен мĕн тăкăнать?

8. Пилеш çырлисем мĕн тĕслĕ?

9. Кĕрхи пĕрремĕш уйăх мĕн ятлă?

10. Кĕркунне купăста лартаççĕ-и, касаççĕ-и?

11. Палан вырăсла мĕнле пулать?

2-мĕш ушкăн ыйтăвĕсем.

1. Кĕркунне хыççăн мĕн çитет?

2. Кĕркунне йывăçсем мĕн тĕслĕ?

3. Кĕркунне урана мĕн тăхăнаççĕ?

4. Çĕр улмине хăçан кăлараççĕ?

5. Вăрманта кĕркунне мĕн пуçтараççĕ?

6. Урамра мĕн çăрăлать?

7. Чăрăшсем çинче çулçăсем ÿсеççĕ-и?

8. Çурçĕртен мĕнле çил вĕрет?

9. Пилеш вырăсла мĕнле пулать?

10.Хура кĕркунне йывăçсем мĕнле тăраççĕ?

11. Кăрăç чăвашла мĕнле пулать?

(Ачасем ĕçленĕ чух чăвашла кĕвĕ янăрать)

III . Жюри членĕсем ушкăнсен ĕçĕсене пĕтĕмлетеççĕ: çĕнтерÿçĕсене палрăтаççĕ.

IV . Рефлекси. Капитансем ушкăнри ачасене оценкăсем лартаççĕ, вĕренекенсем урок килĕшнипе килĕшменнине тĕрлĕ тĕслĕ çулçăсем кăтарса палăртаççĕ, хăш ĕç ытларах килĕшнине калаççĕ.

Ылтăн кĕркунне.

Сарăхнă, хĕрелнĕ çулçăсем туратсем çинчен вĕлтĕртетсе вĕçсе анаççĕ. Вăрман çаралсах пырать. Вĕçен кайăксем те кăнтăра вĕçсе кайнă.

Мĕнле илемлĕ кĕркуннехи вăрманта! Ем-ешĕл йывăçсем хушшинче сарă, хĕрлĕ çулçăсем курăнаççĕ. Вĕрене сап-сарă ларать, ăвăс та хĕрелнĕ, шĕшкĕ те хăмăрланнă. Паланпа улмуççи çулсисем те саралма тытăннă.

Ылтăн кĕркунне çитрĕ. Уй-хир пушанчĕ. Кăвак тÿпере пĕлĕтсем шăваççĕ, анчах унăн ăшши çуллахи пек мар.

Хура кĕркунне.

Халь пĕтĕмпех урăхла. Çаралса юлнă вăрман кичеммĕн курăнать. Ăна симĕс хырпа чăрăш та илем кÿмеççĕ. Вăрман пуш-пушă.

Нумаях пулмасть вăрман питĕ илемлĕччĕ. Хĕрлĕ, сарă, хăмăр – пур тĕс те пурччĕ ун çинче. Вĕрене чи илемличчĕ.

Ку кĕркунне çанталак уяр тăчĕ. Тăкăннă çулçăсем кăшт çил вĕрнипех чаштăртатчĕç. Пусмассерен тип турат çатлатни илтĕнетчĕ.

Й ă н ă шсене туп ă р

Мана кēркуннере çулçā тāкāнни килēшеть. Ташланā евēр курāнать. Тата утса пынā чух кāштāртатни. Паллах цывāçсем юмахри Пек тēрлē тēспе çутатни яланах куça илēртет.
Ылтāн кēркунне вāрмантан пуçланать. Унта çулçāсем сарални кēркунне çитнине пēлтереть.
Пушā вāхāт тупса тинēс хēррине канма каймалла

Керкунне пите илемле хайен вахачепе, йыващсен щулщисем ылтан тесле пулса щер щине лапкан укещще. Кащхине сиве пулсан та кантарла хевелле, .ашша. Щут щанталак враххан хатерлет пире хелле валли. Эпе пите кететеп ылтан керкунне пущланассине. Ак пущланать те вал. Щынсем хайсен керхи ещсене вещлесен пуша вахатра кенеке вулама та пултарещ. Аша плед тата вери чай ромашкапа илен те, сада кресло-качалка щине тухса ларса вулама пущлан. Хитре фотоукерчек те тума пултаратан. Пите аван. Эпе щак вахатсемпе пите саванатап. Менле илемле пирен щут щанталак, менле телентермеш вал!

Салам пурне те! Ылта́н ке́ркунне тапха́рне щав Тери юрататпа́р! Щав ва́ха́тра са́н у́керче́к Тума ка́ма́ллатпа́р!
Ка́щал та щемьепе илемле́ фотосем то́васша́н)))

Ырӑ ир, Маша!
Ҫулла иртсе кайрӗ пулсан та, кӗркуннене эпӗ хавассӑн кӗтсе илтӗм!

Ман валли кӗркунне — хамӑн ӗҫсене, шухӑхшсене, ӗмӗтсене пурнӑҫа ҫавӑрма ҫӗнӗ вӑй хӑват паракан ҫутҫанталӑк тапхӑрӗ!
Ҫак тапхӑрта эпӗ хавхаланупа пӗтемпех ӗҫе, вӗренӳве путатӑп.
Показать полностью.

Вӑй хӑват тата кӗркуннехи илӗм парса тӑрать!
Пушӑ вӑхӑт тупса эпӗ тӑван яла кайса килме ҫул тытӑп, нумай вăхăт тӑвансене курман-ҫке..

Кӗркунне ман валли кашни кун пӗтемпех усӑллӑ иртет: веренӳ, ӗҫ, студенсен пурнӑҫӗ..

Наталия Новикова

Салам. Щанталакан пур тапхарен те хайен илеме пур, ана курма щещ веренмелле. Щу кунесем иртрещ пулин те, кулянмалла мар, ман шутпа. Керкунне вал — тутла чей, кофе е какао, аша плед, терле тесле тутарсемпе шарфсем, урамра ущарах пулсан та ущалса щюреме пур-перех аван

Ырӑ ир, Мария! Кĕркунне, чӑнах та, пуҫланчĕ. Унӑн «ылтӑн» тапхӑрĕ питĕ килĕшет мана. Симĕс тĕсрен пуҫласа йĕпкĕн кĕрене ҫитиччен сарӑлать ун палитри. Куҫа илĕртеҫҫĕ ҫак тĕссем.

Уса курна технологисем : информаципе хутшану технологийесем .

Ес мелесемпе меслечесем : ыйту – хурав , учитель самахе , каласу , шырав –

тепчев ,тишкеру – петемлету , илемле вулав , тест ирттересси .

Пуплев ханахавесем: сасасене терес каласси ; ыйтусем парас , хуравлас ,

илемле те терес вулас ханахусене аталантарасси ; самах

йышне пуянлатасси , сыханулла пуплеве аталантарасси .

Курамлах хатересем : компьютер , проектор , экран ,слайдсем , валесу

Словарь есе : тинех ,чатамсарран , лаплантар , кус курать , перре те,

Урок юхаме:

1. Урок темипе , йеркипе паллаштарни .

— Эпир паян султалакан хаш вахаче синчен каласапар – ши ? ( Хелле синчен )

2. Темапа еслени.

— Ачасем , чи малтан султалак вахачесем синчен аса илсе хаварар- ха .

Султалакра мисе вахат , весен ячесем менле – ши ?

(Тавата вахат : хелле , суркунне , сулла , керкунне )

— Кашни вахат мисе уйах тасалать ,уйах ячесене те аса илсе хаварасче.

(Кашни вахат висе уйах тасалать .

Хеллехи уйахсем : раштав , карлач , нарас .

Суркуннехи уйахсем : пуш , ака , су .

Суллахи уйахсем : сертме , ута , сурла .

Керкуннехи уйахсем : аван , юпа , чук .)

— Пите терес , ачасем . Хале хелле синчен тепленрех каласапар . Хелле ситнине чи малтан сут санталакра пулса иртне менле улшанусем катартассе –ши ? (2 слайд « Шура юре суре ,суре … )

(Уйсемпе – хирсенче , вармансенче , ялсемпе – хуласенче , пур серте те шап-шура , капаш юр выртать . )

( Хевел хытах ашатаймасть, сиве сил верет , юр савать )

— Маттур ,пите терес палартрар , ачасем . Хел ситсен сынсен пурнасенче улшанусем пулассе – ши ?

(Санталак сиве пирки сынсем аша тумтир тахана пусларес : керек , пальто алсиш , самата , калпак , шарф .)

-Хелле ачасемшен саванасла вахат . Меншен ?

(Хелле ачасем йелтерпе , сунашкапа , конькипе яранассе . Печекреххисем юртан юр келетке тавассе )

Тинех чан-чан хел ситре . Ир те , кас та юр савать . Хура сере шуратать . Сиве кунсем те тарассе . Чуречесем хитре эрешсемпе витенчес . Юхан шывсем , певесем , кулесем шанчес . Йери-тавра – шап-шура юр.

Эпе хеле чатамсарран кететеп , меншен тесен конькипе яранма юрататап Эпир семьепе час-часах хеллехи варманта пулатпар , унта йелтерпе яранатпар . Паян эпе веренместеп , канатап . Кантарла йелтер илтем те урама васкарам . Манан йамак та перле утре . Вал аша курткапа , калпакпа , атапа.

— Таня , эпир йелтерпе яранатпар-и ? – ыйтре манран йамак .

— Яранапар , яранапар , — лаплантартам ана .

— Нумай яранапар-и ? — тере йамак .

-Кус курать, — хуравларам эпе.

Эпир йамакпа урамра нумай ярантамар . Сиве санталакран перре те харамарамар. Яранна вахатра вара печек сава сыртамар.

Юратна шура хел!

Сана саватпар – пел !

— Ачасем , калава хавар теллен вулама пусличчен , доска синчи сене самахсемпе паллашар .Черетлен вуласа пурте перле каласа пырар : тинех –наконец-то ; чатамсарран – с нетерпением ; йелтер – лыжи ; витенчес – покрылись ; певе – пруд ; лаплантар – успокоил ; кус курать – видно будет ; перре те – нисколько ; саватпар – обожаем .

Кантакран шаккать ирех

Касая тус сивере .

Кунсем сивее тана чух

Кучченес пире пит чух.

Сад пахчинче сурсертен

Уйап килне ханана .

Уме пите херлерен

Улма тейен эс ана.

1 .Хел таманла пулсан

2.Сил кантар енчен версен-

3.Сене сул куне юр сусан

4. Серсисем йывас таррине ларса чевелтетсен

5.Сарт синче юр нумай пулсан

6.Хелле юр таран пулсан

а) су сумарла пулать .

а) таман пуласса

б)тыра аван пулать .

в)юр савать тессе.

г)сырла нумай пулать .

д)тыра анса пулать.

-Хале калава хавар теллен вулар .Енчен те анланман самахсем тел пулсан , ыйтатпар . (Ачасем вулассе .)

— Калава вырасла кусарапар . Яланхи пекех черетлен еслетпер . (Вуласа кусарассе.)

-Ачасем , калава кам менле анланче ? Вырасла содержанине каласа парар , тархасшан .( Ике , висе ача каласа парассе .)

Текст содержанийепе еслесси :

Ыйтусем сине хуравласси .

-Текстра сулла синчен калана-и ?

— Таня хеле юратать-и ? Меншен ?

— Паян Таня йелтерпе яранче-и ?

-Настя паян урамра пулче-и ? Унта вал мен туре ?

-Таньапа Настя хел синчен калав сырчес-и , сава-и?

-Эсир хел синчен хитре савасем пелетер-и ?

-Ачасем калавра , эсир калана савасенче хел илеме синчен менле самахсемпе , самах савранашесемпе палартса хаварна

— Хаварттан терес хуравсене каласа тухар .

Вереннине петемлетни :

(6,7,8, слайдсемпе еслесси)

-Ачасем , хелле ситсессен сынсен пурнасенче сес мар , тискер чер чунсемпе кайак – кешексен пурнасенче те пысак улшанусем пулса иртессе.Сак улшанусем синчен каласса илер – ха.

(Тискер чер чунсен самесем хуламланассе , хаше –перисен тесесем те улшанассе .

Хаш пер чер чунсем сыварма выртассе :упа , череп , селен- калта .

Чылай кайаксем аша енне хел касма вессе каяссе :чекес , вершен, шанкарч, курак, куккук, шапчак…

Теприсем вара пирен патрах хел касассе : кавакарчан, ухе, тамана , серси,чакак… )

-Ачасем , хеллехи сивере кайаксене апат тупма пите йывар .Эпир весене менле пулашма пултаратпар-ши?

(Ачасем сырашсем туса сакассе , весем сине керпе ,сакар тепренчеке, сала татаке хурса парассе .)

-Ачасем, сак слайд синче эсир менле кайаксене куратар ?

-Весене меншен уйарнине пелетер –и ?

Уйапсемпе касаясем пирен енне хел касма килессе икен . Пилешпе палан , катаркас сырлисене пите камалласа сиессе весем . Уйапсен херле песехисем шура юр синче херле панулми пекех куранассе .

Хел сиввинче кайаксем ан нушаланччер тесен , весене вахатра апат пама ан манар,ачасем ! Кайаксем – пирен печек туссем .

— Ачасем , хел илеме синчен эпир менле самахсемпе калама пултаратпар ?

-Хеллехи вахат сире килешет-и ?

( Капашка шура юр , илертулле тавйкки , Хел Мучипе Юр пике , сил пек

— Ачасем , килте сирен хел илеме синчен печек калав е сава сырса килмелле .

-Паян урокра маттур есленешен сире пысак тав .

Ачасен есне хаклани .

Урока веслени.

Урок тесе: информаципе хутшану технологийесемпе уса курса ирттерне

вулавпа тишкеру уроке.

Сапарлав теллеве :ачасене таван тавралаха юратма , санама верентесси ,

унан илемлехне курма ,упрама ханахтарасси .

Пелу теллеве: султалак вахачесем синчен вереннине аса илесси, хел

илеме синчен , сав вахатри улшанусем синчен теплен аса илсе

Аталантару теллеве : ачасен сыханулла пуплевне , шухашлавне , тимлехне

аталантарасси , хайсен пелевне сиреплетме тата петемлетме

Уса курна технологисем : информаципе хутшану технологийесем .

Ес мелесемпе меслечесем : ыйту – хурав , учитель самахе , каласу , шырав –

тепчев ,тишкеру – петемлету , илемле вулав , тест ирттересси .

Пуплев ханахавесем: сасасене терес каласси ; ыйтусем парас , хуравлас ,

илемле те терес вулас ханахусене аталантарасси ; самах

йышне пуянлатасси , сыханулла пуплеве аталантарасси .

Курамлах хатересем : компьютер , проектор , экран ,слайдсем , валесу

Словарь есе : тинех ,чатамсарран , лаплантар , кус курать , перре те,

1. Урок темипе , йеркипе паллаштарни .

— Эпир паян султалакан хаш вахаче синчен каласапар – ши ? ( Хелле синчен )

2. Темапа еслени.

— Ачасем , чи малтан султалак вахачесем синчен аса илсе хаварар- ха .

Султалакра мисе вахат , весен ячесем менле – ши ?

(Тавата вахат : хелле , суркунне , сулла , керкунне )

— Кашни вахат мисе уйах тасалать ,уйах ячесене те аса илсе хаварасче.

(Кашни вахат висе уйах тасалать .

Хеллехи уйахсем : раштав , карлач , нарас .

Суркуннехи уйахсем : пуш , ака , су .

Суллахи уйахсем : сертме , ута , сурла .

Керкуннехи уйахсем : аван , юпа , чук .)

— Пите терес , ачасем . Хале хелле синчен тепленрех каласапар . Хелле ситнине чи малтан сут санталакра пулса иртне менле улшанусем катартассе –ши ? (2 слайд « Шура юре суре ,суре … )

(Уйсемпе – хирсенче , вармансенче , ялсемпе – хуласенче , пур серте те шап-шура , капаш юр выртать . )

( Хевел хытах ашатаймасть, сиве сил верет , юр савать )

— Маттур ,пите терес палартрар , ачасем . Хел ситсен сынсен пурнасенче улшанусем пулассе – ши ?

(Санталак сиве пирки сынсем аша тумтир тахана пусларес : керек , пальто алсиш , самата , калпак , шарф .)

-Хелле ачасемшен саванасла вахат . Меншен ?

(Хелле ачасем йелтерпе , сунашкапа , конькипе яранассе . Печекреххисем юртан юр келетке тавассе )

Тинех чан-чан хел ситре . Ир те , кас та юр савать . Хура сере шуратать . Сиве кунсем те тарассе . Чуречесем хитре эрешсемпе витенчес . Юхан шывсем , певесем , кулесем шанчес . Йери-тавра – шап-шура юр.

Эпе хеле чатамсарран кететеп , меншен тесен конькипе яранма юрататап Эпир семьепе час-часах хеллехи варманта пулатпар , унта йелтерпе яранатпар . Паян эпе веренместеп , канатап . Кантарла йелтер илтем те урама васкарам . Манан йамак та перле утре . Вал аша курткапа , калпакпа , атапа.

— Таня , эпир йелтерпе яранатпар-и ? – ыйтре манран йамак .

— Яранапар , яранапар , — лаплантартам ана .

— Нумай яранапар-и ? — тере йамак .

-Кус курать, — хуравларам эпе.

Эпир йамакпа урамра нумай ярантамар . Сиве санталакран перре те харамарамар. Яранна вахатра вара печек сава сыртамар.

Юратна шура хел!

Сана саватпар – пел !

— Ачасем , калава хавар теллен вулама пусличчен , доска синчи сене самахсемпе паллашар .Черетлен вуласа пурте перле каласа пырар : тинех –наконец-то ; чатамсарран – с нетерпением ; йелтер – лыжи ; витенчес – покрылись ; певе – пруд ; лаплантар – успокоил ; кус курать – видно будет ; перре те – нисколько ; саватпар – обожаем .

Кантакран шаккать ирех

Касая тус сивере .

Кунсем сивее тана чух

Кучченес пире пит чух.

Сад пахчинче сурсертен

Уйап килне ханана .

Уме пите херлерен

Улма тейен эс ана.

1 .Хел таманла пулсан

2.Сил кантар енчен версен-

3.Сене сул куне юр сусан

4. Серсисем йывас таррине ларса чевелтетсен

5.Сарт синче юр нумай пулсан

6.Хелле юр таран пулсан

а) су сумарла пулать .

а) таман пуласса

б)тыра аван пулать .

в)юр савать тессе.

г)сырла нумай пулать .

д)тыра анса пулать.

-Хале калава хавар теллен вулар .Енчен те анланман самахсем тел пулсан , ыйтатпар . (Ачасем вулассе .)

— Калава вырасла кусарапар . Яланхи пекех черетлен еслетпер . (Вуласа кусарассе.)

-Ачасем , калава кам менле анланче ? Вырасла содержанине каласа парар , тархасшан .( Ике , висе ача каласа парассе .)

Текст содержанийепе еслесси :

Ыйтусем сине хуравласси .

-Текстра сулла синчен калана-и ?

— Таня хеле юратать-и ? Меншен ?

— Паян Таня йелтерпе яранче-и ?

-Настя паян урамра пулче-и ? Унта вал мен туре ?

-Таньапа Настя хел синчен калав сырчес-и , сава-и?

-Эсир хел синчен хитре савасем пелетер-и ?

-Ачасем калавра , эсир калана савасенче хел илеме синчен менле самахсемпе , самах савранашесемпе палартса хаварна

— Хаварттан терес хуравсене каласа тухар .

Вереннине петемлетни :

(6,7,8, слайдсемпе еслесси)

-Ачасем , хелле ситсессен сынсен пурнасенче сес мар , тискер чер чунсемпе кайак – кешексен пурнасенче те пысак улшанусем пулса иртессе.Сак улшанусем синчен каласса илер – ха.

(Тискер чер чунсен самесем хуламланассе , хаше –перисен тесесем те улшанассе .

Хаш пер чер чунсем сыварма выртассе :упа , череп , селен- калта .

Чылай кайаксем аша енне хел касма вессе каяссе :чекес , вершен, шанкарч, курак, куккук, шапчак…

Теприсем вара пирен патрах хел касассе : кавакарчан, ухе, тамана , серси,чакак… )

-Ачасем , хеллехи сивере кайаксене апат тупма пите йывар .Эпир весене менле пулашма пултаратпар-ши?

(Ачасем сырашсем туса сакассе , весем сине керпе ,сакар тепренчеке, сала татаке хурса парассе .)

-Ачасем, сак слайд синче эсир менле кайаксене куратар ?

-Весене меншен уйарнине пелетер –и ?

Уйапсемпе касаясем пирен енне хел касма килессе икен . Пилешпе палан , катаркас сырлисене пите камалласа сиессе весем . Уйапсен херле песехисем шура юр синче херле панулми пекех куранассе .

Хел сиввинче кайаксем ан нушаланччер тесен , весене вахатра апат пама ан манар,ачасем ! Кайаксем – пирен печек туссем .

— Ачасем , хел илеме синчен эпир менле самахсемпе калама пултаратпар ?

-Хеллехи вахат сире килешет-и ?

( Капашка шура юр , илертулле тавйкки , Хел Мучипе Юр пике , сил пек

— Ачасем , килте сирен хел илеме синчен печек калав е сава сырса килмелле .

10 Смотреть ответы Добавь ответ +10 баллов

Ответы 10

Ылтон керкуне
ылилоле не оло лы, ы не лоли не доло лы, керкуге! керкуге! чувашене! ыпы пардовало ан керкуне! керкуне! йа не ылыбаю ду, керкуне

Lidé se v průběhu let ptali na skutečně věčnou otázku: je štěstí opravdu o penězích? Odborníci v ekonomické sféře zajišťují, že záležitost je v množství.

Jinými slovy, čím více peněz má člověk, tím je spokojenější. Koneckonců, míra spokojenosti těchto lidí závisí na tom, kolik peněz kupující obdrží od nákupu, nebo kolik kupujícího šetří.

Ostatní výzkumníci tvrdí, že nedostatek nebo přebytek

ака щене щул иртсе кайре. хеллехи каникулсем те иртсе кайрещ.эпир нумай кантамар. хеллехи каникулта эпе аттепе аннене пулашрам тата урама ущалма тухса щуререм.тата каникулсенче телевизорпа щене щул ячепе, киве щене щул ячепе , рождество ячепе терле киносем,передачасем тата концертсем катартна

Кыкысымба еоужюек тырыхтым батыр

Çуркунне вăрман оживает хыçсăн долгой зимы. Тата паçăр вӑл был хмурым тата мрачным, а деревья стояли голыми. А теперь вăрман осветило весеннее солнышко. Тугие пÿре набухли çинче деревьях вырăнне темиçе дней. Вӗсем раскрылись авал нежные зеленые листья. Çуркуннехи вăрман каллех шумит ешĕл листвой.nnсразу Хыçсăн окончания зимы, çинче мокрой тата холодной земле появляются первые подснежники. Это маленькие, нежные тата хрупкие цветы, но какие вара вӗсем сильные тата выносливые! Подснежники не боятся пробиваться витĕр остатки снега, навстречу солнцу. Вӗсем не боятся тата весенних заморозков.nnпройдет Совсем немного времени, тата землю авал лесу каллех украсит пурçăн ковер из мягкой травы. А çинче солнечных лесных полянках вырастут настоящие россыпи ярких цветов. Это ярко-желтые примулы, лиловые крокусы, голубые колокольчики, красные тюльпаны. А хыçсăн вырăнне ними белым е розовым цветом зацветут многие лесные деревья тата кусты. Сăмахран, дикие яблони тата груши, боярышник тата бузина.nnвесной Вăрман полон заливистых тата звонких птичьих голосов. Лесные птицы ищут себе пару, вьют уютные гнездышки. Çур – это вăхăт свадеб валли лесных жителей. Даже змеи, тата те празднуют свои змеиные свадьбы. Çуркунне змеи питĕ злые тата не любят, хăçан им мешают. Авал это вăхăт кирлĕ çÿре таран лесным тропинкам осторожно, чтобы ненароком не пус çинче змею, которая греется где-нибудь çинче солнышке.nnвесенний Вăрман капăр тата çутă. Прогулка таран нему – настоящее удовольствие.nnnn

Читайте также:

• Ц1ыхур зыгъэдахэр и хьэл щэн сочинение
• Сочинение на тему любимая сказка пушкина
• Алхимик пауло коэльо сочинение
• Шкода кодиак сообщение на панели приборов вода в топливном фильтре
• Сочинение в виде дневниковой записи

Урок теми : « Хел илеме».

Урок тесе: информаципе хутшану технологийесемпе уса курса ирттерне  

                    вулавпа тишкеру уроке.      

Сапарлав теллеве :ачасене таван тавралаха юратма , санама верентесси ,

                      унан илемлехне курма ,упрама ханахтарасси .

Пелу теллеве: султалак вахачесем синчен вереннине аса илесси, хел

                      илеме  синчен , сав вахатри улшанусем синчен теплен аса илсе  

                     петемлету тавасси .

Аталантару теллеве  : ачасен    сыханулла пуплевне , шухашлавне , тимлехне

                      аталантарасси  , хайсен пелевне сиреплетме тата петемлетме

                      верентесси .

Уса курна технологисем :  информаципе хутшану технологийесем .

Ес мелесемпе меслечесем : ыйту – хурав , учитель самахе , каласу , шырав –

                      тепчев ,тишкеру – петемлету , илемле вулав , тест ирттересси .

Пуплев ханахавесем: сасасене терес каласси ; ыйтусем парас , хуравлас ,

                     илемле те терес вулас ханахусене аталантарасси ; самах

                     йышне пуянлатасси , сыханулла пуплеве аталантарасси .

Курамлах хатересем : компьютер , проектор , экран ,слайдсем , валесу

                   карточкисем .

Словарь есе : тинех ,чатамсарран  , лаплантар , кус курать , перре те,

                 саватпар , певе.

Урок юхаме:

1.    Урок темипе , йеркипе паллаштарни .

Верентекен самахе .

— Паянхи урок темине . эсир сава йеркисенчен анланса илме пултартар пуле  тетеп . ( Экран синче слайд « Юр савать» )

— Эпир паян султалакан хаш вахаче  синчен каласапар – ши ? ( Хелле синчен )

2. Темапа еслени.

— Ачасем , чи малтан султалак вахачесем синчен аса илсе хаварар- ха .

Султалакра мисе вахат , весен ячесем менле – ши ?

(Тавата  вахат : хелле , суркунне , сулла , керкунне )

— Кашни вахат мисе уйах  тасалать ,уйах ячесене те аса илсе хаварасче.

(Кашни вахат висе уйах тасалать .

Хеллехи уйахсем : раштав , карлач , нарас .

Суркуннехи уйахсем : пуш , ака , су .

Суллахи уйахсем : сертме , ута , сурла .

Керкуннехи  уйахсем : аван , юпа , чук .)

— Пите терес , ачасем . Хале хелле синчен тепленрех каласапар . Хелле  ситнине чи малтан сут санталакра пулса иртне менле улшанусем катартассе –ши ? (2 слайд « Шура юре суре ,суре … )

(Уйсемпе – хирсенче , вармансенче  , ялсемпе – хуласенче , пур серте те шап-шура , капаш юр выртать . )

— Хелле ситсен санталак менлерех улшанать ? ( 3 слайд « Паянхи санталак» )

( Хевел хытах ашатаймасть, сиве сил верет , юр савать )

— Маттур ,пите терес палартрар , ачасем . Хел ситсен сынсен  пурнасенче улшанусем пулассе – ши ?

(Санталак сиве пирки сынсем аша тумтир тахана  пусларес : керек , пальто алсиш , самата , калпак , шарф .)

-Хелле ачасемшен саванасла вахат . Меншен ?

(Хелле ачасем йелтерпе , сунашкапа , конькипе яранассе . Печекреххисем юртан юр келетке тавассе )

-Паянхи урокра та эпир ачасем хелле ситнишен саванни синчен вулапар . Кенекесене 117  — меш страницана  усатпар. « Тинех хел ситре» калава тупатпар . чи малтан эпе сире хам вуласа парап . Тимлен йерлесе пырар .

   Тинех чан-чан хел ситре . Ир те , кас та юр савать . Хура сере шуратать . Сиве    кунсем те тарассе . Чуречесем хитре эрешсемпе витенчес . Юхан шывсем , певесем , кулесем шанчес . Йери-тавра – шап-шура юр.

    Эпе хеле чатамсарран кететеп , меншен тесен конькипе яранма юрататап Эпир семьепе  час-часах хеллехи варманта пулатпар , унта йелтерпе яранатпар . Паян эпе веренместеп , канатап . Кантарла йелтер илтем те урама васкарам . Манан йамак та перле утре . Вал аша курткапа , калпакпа , атапа.

    — Таня , эпир йелтерпе яранатпар-и ? – ыйтре манран йамак .

    — Яранапар , яранапар  , — лаплантартам ана .

     — Нумай яранапар-и ?  — тере йамак .

     -Кус курать, — хуравларам эпе.

     Эпир йамакпа урамра нумай ярантамар . Сиве санталакран перре те харамарамар. Яранна вахатра вара печек сава сыртамар.

              Юратна шура хел!

              Сана саватпар – пел !

— Ачасем , калава хавар теллен вулама пусличчен , доска синчи сене самахсемпе паллашар .Черетлен вуласа пурте  перле каласа пырар : тинех –наконец-то ; чатамсарран – с нетерпением ; йелтер – лыжи ; витенчес – покрылись ; певе – пруд ; лаплантар – успокоил ; кус курать – видно будет ; перре те – нисколько ; саватпар – обожаем .

Физкультура саманче .

Кантакран шаккать ирех

Касая тус сивере .

Кунсем сивее тана чух

Кучченес пире пит чух.

Сад пахчинче сурсертен

Уйап килне ханана .

Уме пите херлерен

Улма тейен эс ана.

— Ачасем , хелле синчен , хеллехи санталак синчен сынсем  елекех терле санавсем туна . Хале эпе сире сав санавсемпе паллаштарасшан .Сире карточкасем валессе паратап . Есе «Терес йеркеле» ятла .Санав пайесене терес перлештерсе тухмалла .

1 .Хел таманла пулсан

2.Сил кантар енчен версен-

3.Сене сул куне юр сусан

4. Серсисем йывас таррине ларса чевелтетсен

5.Сарт синче юр нумай пулсан

6.Хелле юр таран пулсан

а) су сумарла пулать .

а) таман пуласса

б)тыра аван пулать .

в)юр савать тессе.

 г)сырла нумай пулать .

д)тыра анса пулать.

-Хале калава хавар теллен вулар .Енчен  те анланман самахсем тел пулсан ,  ыйтатпар  . (Ачасем вулассе .)

— Калава  вырасла кусарапар . Яланхи пекех черетлен еслетпер . (Вуласа кусарассе.)

-Ачасем , калава кам менле анланче ? Вырасла содержанине каласа парар , тархасшан .( Ике , висе ача каласа парассе .)

Текст содержанийепе  еслесси :

Ыйтусем  сине хуравласси .                                                                              

-Текстра сулла синчен калана-и ?

— Таня хеле юратать-и ? Меншен ?

— Паян Таня йелтерпе яранче-и ?

-Настя паян урамра пулче-и ? Унта вал мен туре ?

-Таньапа Настя хел синчен калав сырчес-и , сава-и?

-Эсир хел синчен хитре савасем пелетер-и ?

-Ачасем калавра , эсир калана савасенче хел илеме синчен менле  самахсемпе , самах савранашесемпе палартса хаварна

Хуравесем : 1а,2а,3б,4в,5г,6д

— Хаварттан терес хуравсене каласа тухар .

Вереннине петемлетни :

(6,7,8, слайдсемпе еслесси)

-Ачасем , хелле ситсессен сынсен пурнасенче сес мар , тискер чер  чунсемпе кайак – кешексен пурнасенче  те пысак улшанусем пулса иртессе.Сак улшанусем синчен каласса илер – ха.

(Тискер чер чунсен самесем хуламланассе , хаше –перисен тесесем те улшанассе .

Хаш пер чер чунсем сыварма выртассе :упа , череп , селен- калта .

Чылай кайаксем аша енне хел касма вессе каяссе :чекес , вершен, шанкарч, курак, куккук, шапчак…

Теприсем вара пирен патрах хел касассе : кавакарчан, ухе, тамана , серси,чакак… )

-Ачасем , хеллехи сивере кайаксене апат тупма пите йывар .Эпир весене менле пулашма пултаратпар-ши?

(Ачасем сырашсем туса сакассе , весем сине керпе ,сакар тепренчеке, сала татаке хурса парассе .)

(9 слайд)

-Ачасем, сак слайд  синче эсир менле кайаксене куратар ?

(Уйапсемпе касаясене .)

-Весене меншен уйарнине пелетер –и ?

Уйапсемпе касаясем пирен енне хел касма  килессе икен . Пилешпе палан , катаркас сырлисене пите камалласа сиессе весем . Уйапсен херле песехисем шура юр синче херле панулми пекех куранассе .

Хел сиввинче кайаксем ан нушаланччер тесен , весене вахатра апат пама ан манар,ачасем ! Кайаксем – пирен печек туссем .   

— Ачасем , хел илеме синчен эпир менле самахсемпе калама пултаратпар ?

-Хеллехи вахат сире килешет-и ?

( Капашка шура юр , илертулле  тавйкки , Хел Мучипе Юр пике , сил пек

сунашка …)

— Ачасем , килте  сирен хел илеме синчен печек калав е сава сырса килмелле .

-Паян урокра маттур есленешен сире пысак тав .

Ачасен есне хаклани .

Урока веслени.

Просмотр содержимого документа

«Хел илеме. »