Сочинение про якуба коласа на беларускай мове - Exhelper.top

12 вариантов

«Лепш быць няшчасным, але відушчым,
чымся шчаслівым ды сляпым…»
Якуб Колас. З «Казак жыцця»
Якому богу маліўся Якуб Колас — выдатны беларускі пісьменнік, класік нацыянальнай літаратуры? Адказаць на гэта пытанне немагчыма, не прыгадаўшы некаторыя старонкі яго біяграфіі. Старонка першая — вучоба ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. Захапленне мастацтвам слова выявілася ўжо ў той час, які папярэднічаў дзвюм рэвалюцыям і грамадзянскай вайне. Пісаць пачаў тамсама, на рускай мове. Вядома, пра пакутны лёс народа-працаўніка. Несумненна, пад уплывам нацыянальнага адраджэння, якое пачало набіраць разгон. Да дэбюту на беларускай мове — верш «Наш родны край», выдрукаваны газетай «Наша ніва» 14 верасня 1906 года, — заставалася чатыры гады. Менавіта семінарыя, падобна Царска-сельскаму ліцэю яшчэ ў дарэвалюцыйнай Расіі, — сталася цэнтрам падрыхтоўкі сумленных і гордых людзей, змагароў за справядлівасць, братэрства, святло і дабро. Сын селяніна, сейбіта і аратага, Канстанцін Міцкевіч у Нясвіжы быў падрыхтаваны маральна, ідэалагічна, эстэтычна да выканання місіі народнага заступніка, стаўся прыхільнікам праўды. Старонка другая — праца настаўнікам у глухіх палескіх вёсачках Люсіна і Пінкавічы роўна па тры гады, да 1906-га ўключна, да той пары, калі быў арышт за арганізацыю падпольнага настаўніцкага з’езду, а затым — зняволенне, па іроніі лёсу, таксама трохгадовае (1908—1911) у мінскім астрозе. Абстрактныя ідэалы (такія, як і ў Пушкіна, Лермантава, Тараса Шаўчэнкі, нават Янкі Купалы), выхаваныя педагагічнай семінарыяй, удакладняліся, папраўляліся жыццём: захацелася заступіцца (і заступіўся!) за сялян, дапамагчы ім пераадолець зацьменне маральнае, звыклае адчуванне сваей ніжэйшасці перад панамі і панічамі, чуццё трагедыйнай наканаванасці быць рабамі, а не гаспадарамі жыцця. За народ заступіўся смела, мужна, за права тварыць дабро «прыніжаным і пакрыўджаным», калі скарыстаць словы нашага земляка, класіка рускай літаратуры Фёдара Дастаеўскага. Не пабаяўся памяняць аднаго бога (цар) на другога (народ-працаўнік), адны ідэалы — абстрактнага патрыятызму на другія — канкрэтнага змагання за свабоду «пагарджаных век». Так жыццё адкарэкціравала абстрактны гуманізм Коласа-семінарыста, наблізіла яго да тых, каго пакінуў на час вучобы, ад каго адарваўся на момант, каб вярнуцца праз некаторы час у новай якасці.
Так мы прыходзім да вываду, што Якуб Колас у дарэвалюцыйны час вырастав з абстрактнага гуманізму да дэмакратычных поглядаў, ідзе ў працоўны народ і затым — за краты, у турму яго свядомым заступнікам. Іншая справа, ці стаў ён у той перыяд жыцця рэвалюцыянерам. Калі скарыстаць матэрыял трылогіі «На ростанях», прыгадаць асобныя сцэны, эпізоды, дыялогі з раманаў, дык адказ на пастаўленае пытанне ўяўляецца наступным. Да рэвалюцыі Колас, як і яго герой Лабановіч, не стаў рэвалюцыянерам. Бо не цешылі і палохалі яго рэзкія водгукі і разбуральныя планы Галубовіча, не да канца разумеў малады настаўнік апантанасць і асляпёнасць ідэаламі помсты, узброенай барацьбы, якімі жыла Вольга Андросава. Колас і яго герой асуджалі рэвалюцыю як крывавы шлях усталявання праўды і справядлівасці на зямлі. Пазіцыя іх у многім заставалася пазіцыяй праўдашукальнікаў, блізкіх да талстоўцаў па поглядах, прыхільнікаў рашэння вострых сацыяльных праблем мірным шляхам. У далейшым гісторыя вызваленчага руху ў 20 стагоддзі пацвердзіла, што падобны шлях можа быць паспяхова выкарыстаны і дасць значна багацейшы плён. А рэвалюцыйны шлях, прапанаваны бальшавікамі ў Расіі, прынёс народам былой царскай імперыі незлічоныя ахвяры і страты. Шлях Коласа — гэта шлях талерантна настроенага да грамадскіх і сацыяльных праблем чалавека. Талерантнасць падобнага тыпу застанецца з ім і далей, калі наступяць іншыя часы.
У дарэвалюцыйны час Якуб Колас маліўся таму ж богу, што і Янка Купала, — народу. I вось народ у Кастрычніку перамог. Каму цяпер трэба было маліцца? Вядома, яму, народу. I пісьменнік па магчымасці робіць гэта. Ён амаль штодня ходзіць у Мінскі педтэхнікум чытаць лекцыі і весці заняткі, прытым не толькі па мове і літаратуры, а 1 па методыцы іх выкладання. Настаўніца нам гаварыла, што ўвогуле Колас з’яўляецца аўтарам першай на Беларусі «Методыкі выкладання беларускай мовы», што яшчэ да рэвалюцыі ён выдаў «Другое чытанне для дзяцей беларусаў». Хіба гэта не сапраўдны подзвіг пісьменніка і адначасова педагога? Лепш было пісаць адны мастацкія творы, фантазіраваць, летуценіць разам з выдуманымі героямі, прыдумляць жыццепадобныя сюжэты. А Колас не забываўся вучыць дзяцей Беларусі, выводзіць іх у людзі, так, як некалі вывелі ў людзі яго самога старэйшыя настаўнікі. Ведаю таксама, што свайму богу — народу маліўся Якуб Колас і тады, калі чытаў лекцыі выкладчыкам роднай мовы і літаратуры ў Слуцку: некалькі гадоў выязджаў туды, ахвяраваў вольнымі гадзінамі, траціў здароўе на пераезды. Уяўляю, як радасна, з шчырымі усмешкамі, добразычліва сустракалі яго слухачы, як дзяліліся думкамі пра слоўнае мастацтва з жывым геніем. Як хацелася б быць сярод іх! I яшчэ недзе вычытала (здаецца, у часопісе «Полымя» друкаваўся матэрыял), што класіку нашай літаратуры прыпісвалі ўдзел у дзейнасці настаўніка са Случчыны Лістапада — змагара супроць таталітарнай формы праўлення, за нацыянальнае самавызначэнне Беларусі. Настаўнікі трывожыліся з гэтай нагоды і ўсяляк аберагалі свайго куміра ад арышту ўжо ў савецкі час.
А ці маліўся Якуб Колас новай уладзе, што абвясціла сябе народнай? Ці прыслугоўваў ён сваёй творчасцю утапічным ідэалам абстрактнага сталінскага сацыялізму?
Тут усё больш складана, чым пра гэта напісана ў школьных падручніках і артыкулах пра песняра. На першы погляд, у савецкі час мастак неаглядна давярае ўсяму, што рабілася ў краіне, не заўважае адмоўнага, не перажьівае за пакутнікаў-гаспадароў, якіх сілаю заганяюць пацяробы ды карызны ў калгасы, за невінаватых людзей, высланых за любоў да Беларусі на Поўнач, у Сібір, кінутых за краты. Знешне і творы піша ідэальныя: пра Сцепку і Алёнку, якім савецкая ўлада адкрыла шлях да навукі, адукацыі, працы на фабрыках і заводах (аповесць «На прасторах жыцця»), пра дзеда Талаша — выдатнага партызана, які толькі пра адно і думае, як страшней і бязлітасней адпомсціць палякам, што адбіраюць у яго стажок так цяжка нарыхтаванага сена (аповесць «Дрыгва»), і публіцыстычныя артыкулы піша пра перамогу сацыялізму на ўсіх франтах. Ды гэта толькі на першы погляд. А калі ўважліва прыгледзецца, учытацца ў радкі гэтых увогуле ідылічных твораў і многіх іншых (мы ж не можам скідаць з рахунку завершаныя ў савецкі час паэмы «Новая зямля» і «Сымон-музыка», трылогію «На ростанях», балючы роспавед пра непатрэбныя, нейкія недарэчныя ахвяры грамадзянскай вайны — старую, бездапаможную пані, ні ў чым не вінаватага ні перад якой уладай, бязлітасна расстралянага студэнта — у апавяданні «Крывавы вір»), дык адразу відаць, што і ў гэтых творах пісьменнік моліцца адзінаму богу — народу, што ён рады і за маладых, і за старых людзей, спачувае іх памкненням да свабоды.
Якуб Колас не быў чыста кан’юнктурным пісьменнікам у савецкі час, які толькі і чакае моманту, каб адгукнуцца на чарговыя партыйныя і ўрадавыя пастановы. Ён, несумненна, верыў у сацыялістычныя ідэі, у гуманізм камуністычнага ладу жыцця. Аднак не прымаў іх дэфармаванасці, змагаўся за чысціню гуманістычных ідэалаў. Сын складанага і супярэчлівага часу, Колас у «Казках жыцця», якія пісаліся амаль да самай смерці,у «Новай зямлі», «Сымоне-музыку», трылогіі «На ростанях» пераадолеў яго ўплыў, узняўся над лозунгамі і дэкларацыямі і ўхваліў вечныя ідэалы чалавечых узаемаадносін, вечную, непарушную прыгажосць. Калі чытаеш названыя творы, ствараецца ўражанне, што пясняр жыве і зараз, што ён толькі сёння напісаў усё гэта, што іншае — між іншым, па заказе розуму, а не сэрца.
А сэрца, яго вялікае сэрца падказвала іншае — клікала на подзвіг духу, да высокага-высокага неба, да жыццягарэння, узрушанага і смелага. Такога, пра якое ён хораша сказаў у казцы-алегорыі, прытчы «Што лепей?», якая датуецца 1917 годам. Урывак з яе запомніўся: «А як табе здаецца, Хвоя, — спытаў вецер, — што лепей: пражыць свой век ціха, спакойна, не пазнаўшы, як міла жыццё, ці пазнаць яго хараство і вартасць цаной вялікага няшчасця?». Жыццё самога пісьменніка было нялёгкім. Праз трагедыю зняволення на 26-м годзе вымушаны быў прайсці народны інтэлігент. I прайшоў. Галавы не схіліў. Не скарыўся. Застаўся сумленным і шчырым. А мог пасля турмы стаць злосным на ўвесь свет і помслівым. Не стаў. Гонар чалавечы не страціў, вырас да прызнанага ўсімі, найталенавіцейшага мастака. А што мы ведаем пра яго турэмшчыкаў? Ці запісаныя іх імёны ў гісторыю нашай краіны? Калі і запісаныя, то толькі ў сувязі з тым, што гэтыя людзі былі канваірамі, вартаўнікамі неўміручага, слаўнага нашага дзядзькі Якуба. Прайшоў праз вайну. Яшчэ імперыялістычную. Праз нялёгкае, цяжкое настаўніцтва за межамі роднага краю, акупіраванага чужынцамі. Божа, колькі нястач і бяды выпала на яго долю! А затым была Вялікая Айчынная вайна, смерць сына Юркі. Далёкі Ташкент, дзе многа-многа чужых людзей, кожны з якіх дбаў болей пра сябе, чым пра другіх. Пры ўсіх магчымых варыянтах Колас быў у Сярэдняй Азіі на чужыне. I адзінокі. Трэба было і гэта пераадолець, перажыць! А вестка пра смерць Янкі Купалы, якога так любіў! Праз сапраўднае пекла прайшоў мастак. Адбылося ачышчэнне трагедыяй. Узлёт. Паднаў і ён хараство і вартасць жыцця «цаной вялікага няшчасця», пра што так хораша напісаў у працытаванай намі казцы.
А яшчэ я вельмі цаню Якуба Коласа за тое, што ён не скараўся ніколі ўладарнай сіле, не дагаджаў дзяржаўнай палітыцы, стараўся быць незалежным. Цяжка было ў часы таталітарызму заставацца такім, але ён — мог. Як пра тое сведчаць яго творы агульначалавечага зместу.
Якому богу маліўся Якуб Колас — выдатны беларускі пісьменнік, класік нацыянальнай літаратуры? Адказаць на гэта пытанне немагчыма, не прыгадаўшы некаторыя старонкі яго біяграфіі. Старонка першая — вучоба ў Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі. Захапленне мастацтвам слова выявілася ўжо ў той час, які папярэднічаў дзвюм рэвалюцыям і грамадзянскай вайне. Пісаць пачаў тамсама, на рускай мове. Вядома, пра пакутны лёс народа-працаўніка. Несумненна, пад уплывам нацыянальнага адраджэння, якое пачало набіраць разгон. Да дэбюту на беларускай мове — верш «Наш родны край», выдрукаваны газетай «Наша ніва» 14 верасня 1906 года, — заставалася чатыры гады. Менавіта семінарыя, падобна Царска-сельскаму ліцэю яшчэ ў дарэвалюцыйнай Расіі, — сталася цэнтрам падрыхтоўкі сумленных і гордых людзей, змагароў за справядлівасць, братэрства, святло і дабро. Сын селяніна, сейбіта і аратага, Канстанцін Міцкевіч у Нясвіжы быў падрыхтаваны маральна, ідэалагічна, эстэтычна да выканання місіі народнага заступніка, стаўся прыхільнікам праўды.
Старонка другая — праца настаўнікам у глухіх палескіх вёсачках Люсіна і Пінкавічы роўна па тры гады, да 1906-га ўключна, да той пары, калі быў арышт за арганізацыю падпольнага настаўніцкага з’езду, а затым — зняволенне, па іроніі лёсу, таксама трохгадовае (1908—1911) у мінскім астрозе. Абстрактныя ідэалы (такія, як і ў Пушкіна, Лермантава, Тараса Шаўчэнкі, нават Янкі Купалы), выхаваныя педагагічнай семінарыяй, удакладняліся, папраўляліся жыццём: захацелася заступіцца (і заступіўся!) за сялян, дапамагчы ім пераадолець зацьменне маральнае, звыклае адчуванне сваей ніжэйшасці перад панамі і панічамі, чуццё трагедыйнай наканаванасці быць рабамі, а не гаспадарамі жыцця. За народ заступіўся смела, мужна, за права тварыць дабро «прыніжаным і пакрыўджаным», калі скарыстаць словы нашага земляка, класіка рускай літаратуры Фёдара Дастаеўскага. Не пабаяўся памяняць аднаго бога (цар) на другога (народ-працаўнік), адны ідэалы — абстрактнага патрыятызму на другія — канкрэтнага змагання за свабоду «пагарджаных век». Так жыццё адкарэкціравала абстрактны гуманізм Коласа-семінарыста, наблізіла яго да тых, каго пакінуў на час вучобы, ад каго адарваўся на момант, каб вярнуцца праз некаторы час у новай якасці.
Так мы прыходзім да вываду, што Якуб Колас у дарэвалюцыйны час вырастав з абстрактнага гуманізму да дэмакратычных поглядаў, ідзе ў працоўны народ і затым — за краты, у турму яго свядомым заступнікам. Іншая справа, ці стаў ён у той перыяд жыцця рэвалюцыянерам. Калі скарыстаць матэрыял трылогіі «На ростанях», прыгадаць асобныя сцэны, эпізоды, дыялогі з раманаў, дык адказ на пастаўленае пытанне ўяўляецца наступным. Да рэвалюцыі Колас, як і яго герой Лабановіч, не стаў рэвалюцыянерам. Бо не цешылі і палохалі яго рэзкія водгукі і разбуральныя планы Галубовіча, не да канца разумеў малады настаўнік апантанасць і асляпёнасць ідэаламі помсты, узброенай барацьбы, якімі жыла Вольга Андросава. Колас і яго герой асуджалі рэвалюцыю як крывавы шлях усталявання праўды і справядлівасці на зямлі. Пазіцыя іх у многім заставалася пазіцыяй праўдашукальнікаў, блізкіх да талстоўцаў па поглядах, прыхільнікаў рашэння вострых сацыяльных праблем мірным шляхам. У далейшым гісторыя вызваленчага руху ў 20 стагоддзі пацвердзіла, што падобны шлях можа быць паспяхова выкарыстаны і дасць значна багацейшы плён. А рэвалюцыйны шлях, прапанаваны бальшавікамі ў Расіі, прынёс народам былой царскай імперыі незлічоныя ахвяры і страты. Шлях Коласа — гэта шлях талерантна настроенага да грамадскіх і сацыяльных праблем чалавека. Талерантнасць падобнага тыпу застанецца з ім і далей, калі наступяць іншыя часы.
У дарэвалюцыйны час Якуб Колас маліўся таму ж богу, што і Янка Купала, — народу. I вось народ у Кастрычніку перамог. Каму цяпер трэба было маліцца? Вядома, яму, народу. I пісьменнік па магчымасці робіць гэта. Ён амаль штодня ходзіць у Мінскі педтэхнікум чытаць лекцыі і весці заняткі, прытым не толькі па мове і літаратуры, а 1 па методыцы іх выкладання. Настаўніца нам гаварыла, што ўвогуле Колас з’яўляецца аўтарам першай на Беларусі «Методыкі выкладання беларускай мовы», што яшчэ да рэвалюцыі ён выдаў «Другое чытанне для дзяцей беларусаў». Хіба гэта не сапраўдны подзвіг пісьменніка і адначасова педагога? Лепш было пісаць адны мастацкія творы, фантазіраваць, летуценіць разам з выдуманымі героямі, прыдумляць жыццепадобныя сюжэты. А Колас не забываўся вучыць дзяцей Беларусі, выводзіць іх у людзі, так, як некалі вывелі ў людзі яго самога старэйшыя настаўнікі. Ведаю таксама, што свайму богу — народу маліўся Якуб Колас і тады, калі чытаў лекцыі выкладчыкам роднай мовы і літаратуры ў Слуцку: некалькі гадоў выязджаў туды, ахвяраваў вольнымі гадзінамі, траціў здароўе на пераезды. Уяўляю, як радасна, з шчырымі усмешкамі, добразычліва сустракалі яго слухачы, як дзяліліся думкамі пра слоўнае мастацтва з жывым геніем. Як хацелася б быць сярод іх! I яшчэ недзе вычытала (здаецца, у часопісе «Полымя» друкаваўся матэрыял), што класіку нашай літаратуры прыпісвалі ўдзел у дзейнасці настаўніка са Случчыны Лістапада — змагара супроць таталітарнай формы праўлення, за нацыянальнае самавызначэнне Беларусі. Настаўнікі трывожыліся з гэтай нагоды і ўсяляк аберагалі свайго куміра ад арышту ўжо ў савецкі час.
А ці маліўся Якуб Колас новай уладзе, што абвясціла сябе народнай? Ці прыслугоўваў ён сваёй творчасцю утапічным ідэалам абстрактнага сталінскага сацыялізму?
Тут усё больш складана, чым пра гэта напісана ў школьных падручніках і артыкулах пра песняра. На першы погляд, у савецкі час мастак неаглядна давярае ўсяму, што рабілася ў краіне, не заўважае адмоўнага, не перажьівае за пакутнікаў-гаспадароў, якіх сілаю заганяюць пацяробы ды карызны ў калгасы, за невінаватых людзей, высланых за любоў да Беларусі на Поўнач, у Сібір, кінутых за краты. Знешне і творы піша ідэальныя: пра Сцепку і Алёнку, якім савецкая ўлада адкрыла шлях да навукі, адукацыі, працы на фабрыках і заводах (аповесць «На прасторах жыцця»), пра дзеда Талаша — выдатнага партызана, які толькі пра адно і думае, як страшней і бязлітасней адпомсціць палякам, што адбіраюць у яго стажок так цяжка нарыхтаванага сена (аповесць «Дрыгва»), і публіцыстычныя артыкулы піша пра перамогу сацыялізму на ўсіх франтах. Ды гэта толькі на першы погляд. А калі ўважліва прыгледзецца, учытацца ў радкі гэтых увогуле ідылічных твораў і многіх іншых (мы ж не можам скідаць з рахунку завершаныя ў савецкі час паэмы «Новая зямля» і «Сымон-музыка», трылогію «На ростанях», балючы роспавед пра непатрэбныя, нейкія недарэчныя ахвяры грамадзянскай вайны — старую, бездапаможную пані, ні ў чым не вінаватага ні перад якой уладай, бязлітасна расстралянага студэнта — у апавяданні «Крывавы вір»), дык адразу відаць, што і ў гэтых творах пісьменнік моліцца адзінаму богу — народу, што ён рады і за маладых, і за старых людзей, спачувае іх памкненням да свабоды.
Якуб Колас не быў чыста кан’юнктурным пісьменнікам у савецкі час, які толькі і чакае моманту, каб адгукнуцца на чарговыя партыйныя і ўрадавыя пастановы. Ён, несумненна, верыў у сацыялістычныя ідэі, у гуманізм камуністычнага ладу жыцця. Аднак не прымаў іх дэфармаванасці, змагаўся за чысціню гуманістычных ідэалаў. Сын складанага і супярэчлівага часу, Колас у «Казках жыцця», якія пісаліся амаль да самай смерці,у «Новай зямлі», «Сымоне-музыку», трылогіі «На ростанях» пераадолеў яго ўплыў, узняўся над лозунгамі і дэкларацыямі і ўхваліў вечныя ідэалы чалавечых узаемаадносін, вечную, непарушную прыгажосць. Калі чытаеш названыя творы, ствараецца ўражанне, што пясняр жыве і зараз, што ён толькі сёння напісаў усё гэта, што іншае — між іншым, па заказе розуму, а не сэрца.
А сэрца, яго вялікае сэрца падказвала іншае — клікала на подзвіг духу, да высокага-высокага неба, да жыццягарэння, узрушанага і смелага. Такога, пра якое ён хораша сказаў у казцы-алегорыі, прытчы «Што лепей?», якая датуецца 1917 годам. Урывак з яе запомніўся: «А як табе здаецца, Хвоя, — спытаў вецер, — што лепей: пражыць свой век ціха, спакойна, не пазнаўшы, як міла жыццё, ці пазнаць яго хараство і вартасць цаной вялікага няшчасця?». Жыццё самога пісьменніка было нялёгкім. Праз трагедыю зняволення на 26-м годзе вымушаны быў прайсці народны інтэлігент. I прайшоў.
Галавы не схіліў. Не скарыўся. Застаўся сумленным і шчырым. А мог пасля турмы стаць злосным на ўвесь свет і помслівым. Не стаў. Гонар чалавечы не страціў, вырас да прызнанага ўсімі, найталенавіцейшага мастака. А што мы ведаем пра яго турэмшчыкаў? Ці запісаныя іх імёны ў гісторыю нашай краіны? Калі і запісаныя, то толькі ў сувязі з тым, што гэтыя людзі былі канваірамі, вартаўнікамі неўміручага, слаўнага нашага дзядзькі Якуба. Прайшоў праз вайну. Яшчэ імперыялістычную. Праз нялёгкае, цяжкое настаўніцтва за межамі роднага краю, акупіраванага чужынцамі. Божа, колькі нястач і бяды выпала на яго долю! А затым была Вялікая Айчынная вайна, смерць сына Юркі. Далёкі Ташкент, дзе многа-многа чужых людзей, кожны з якіх дбаў болей пра сябе, чым пра другіх. Пры ўсіх магчымых варыянтах Колас быў у Сярэдняй Азіі на чужыне. I адзінокі. Трэба было і гэта пераадолець, перажыць! А вестка пра смерць Янкі Купалы, якога так любіў! Праз сапраўднае пекла прайшоў мастак. Адбылося ачышчэнне трагедыяй. Узлёт. Паднаў і ён хараство і вартасць жыцця «цаной вялікага няшчасця», пра што так хораша напісаў у працытаванай намі казцы.
А яшчэ я вельмі цаню Якуба Коласа за тое, што ён не скараўся ніколі ўладарнай сіле, не дагаджаў дзяржаўнай палітыцы, стараўся быць незалежным. Цяжка было ў часы таталітарызму заставацца такім, але ён — мог. Як пра тое сведчаць яго творы агульначалавечага зместу.
В возрасте двенадцати лет одаренный мальчик написал свои первые литературные творения в жанре басни и поэзии. Сочинения сына были очень одобрены и вознаграждены отцом.
Получив среднее образование, юный Мицкевич поступает в учительскую семинарию (город Несвиж), после окончания которой четыре года работает преподавателем на Пинщине. Однако, из-за участия в нелегальном съезде учителей, молодой Якуб был уволен и продолжил преподавательскую деятельность в частной школе.
Приблизительно в этот период печатаются первые произведения поэта в местной газете, посвященные природе родного края и борьбе за свободу.
Спустя два года Мицкевич снова посещает нелегальный съезд, за что приговаривается к трем годам заключения, которое отбывает в одном из острогов Минска.
Находясь в заточении, Якуб Мицкевич (взявший творческий псевдоним – Якуб Колас) издает свои поэтические сборники: в 1908 году – “Песни неволи”, в 1910 году – “Песни печали”.

Военные годы

В возрасте тридцати лет белорусский поэт освобождается из острога и переезжает в Пинск, где преподает в приходском училище.
Во время Первой мировой войны Колас вместе с семьей перебрался в эвакуацию в Подмосковье, где продолжил преподавательскую деятельность. Однако уже через несколько месяцев он был призван на фронт, прошел обучение в Александровском военном училище и в звании подпоручика был отправлен в Румынию. После тяжелой болезни демобилизован в город Обоянь, чтобы продолжить преподавательскую работу.
Паэма Я. Коласа «Новая зямля» — вяршыня паэтычнага майстэрства песняра. Працаваў над ёй аўтар больш за дванаццаць гадоў: паэма была пачата ў 1910 г., а апошні раздзел — трагічная развязка — напісаны ў 1923 г. За гэты перыяд адбыліся значныя змены ў жыцці грамадства, і таму паглыбляецца творчая задума аўтара: з аповесці аб жыцці адной лесніковай сям’і паэма перарастае ў вялікі твор аб жыцці ўсяго беларускага сялянства (яго беззямеллі, збядненні, пошуках кавалка хлеба на панскай службе, яго палітычным абуджэнні і ўсведамленні сваёй чалавечай годнасці). Праблемы зямлі і волі з’яўляюцца галоўнымі ў паэме.
У сваёй аснове паэма «Новая зямля» аўтабіяграфічная. Многія героі маюць прататыпаў: Міхал — бацька паэта, Ганна — маці, Антось — дзядзька. Паэма не абмежавалася аўтабіяграфічным матэрыялам. Напісаная паэтам-селянінам, яна ўвабрала ў сябе ўсю мудрасць народа, яго думы і імкненні.
Галоўны герой паэмы — Міхал, які ўвасобіў у сабе спрадвечную мару ўсяго беларускага сялянства аб зямлі і волі. Паплечнікам у спраўджанні мары лесніка з’яўляецца Антось. У вобразе Антося паэт раскрыў здольнасць, працавітасць простага чалавека, сілу яго любові да роднай зямлі. На плячах Антося — майстра на ўсе рукі — ляжыць увесь клопат па гаспадарцы. Ён «рабіў за двух, на сваім карку цягнуў ярэмца хлебароба», усе свае сілы аддаваў сям’і брата. Антось, добра разбіраючыся ва ўсіх жыццёвых абставінах, разлічваў, як і Міхал, вызваліцца з «няволі цяжкай, з паланення» шляхам набыцця ўласнай зямлі.
У «Новай зямлі» нямала лірычных адступленняў, у якіх аўтар разважае аб вечных жыццёвых дарогах чалавека, яго прызначэнні на зямлі, жыцці і смерці. Мяккім сумам авеяны зварот паэта да дзён свайго маленства і юнацтва. Глыбокай сардэчнасцю прасякнуты словы да свайго лепшага сябра Я. Купалы. Асаблівай сілай пачуцця вызначаюцца лірычныя адступленні, звернутыя да роднага краю:
Мой родны кут, як ты мпе мілы!..
Забыць цябе не маю сілы!
Нс раэ, утомлсны дарогай.
Жыццём вясны мае убогай,
К табе я ў думках залятаю
I там душою спачываю.
У паэме паказаны ранняя беларуская вясна, летняя спёка, першыя дні восені, калі з палёў звезены хлеб, скошаны лугі, калі ў чырвань апрануты лес, а ў паветры носяцца ніці белай павуціны. Чытаючы паэму, мы можам уявіць усход сонца і летнюю раніцу, пачуць бусліны клёкат і спеў жаўрука, пабываць на квітнеючым лузе і пясчаным беразе. «Прырода… з людзьмі жыве супольна, згодна», — падкрэслівае гэту думку Я. Колас. Яна з’яўляецца неад’емнай часткай жыцця чалавека, сугучная з яго пачуццямі і перажываннямі. У лірычных адступленнях раскрываецца і вобраз паэта, адданага сына народа, які верыць, што «дарожанькі людскія, пуцінкі вузкія, крывыя» злучацца ў адзін прасторны шлях.
«Новая зямля» — энцыклапедыя жыцця беларускага сялянства ў дарэвалюцыйны час
Энцыклапедыяй называюць навуковае даведачнае выданне ў выглядзе слоўніка, дзе звычайна даюцца асноўныя ззесткі па ўсіх або па асобных галінах ведаў. «Новую зямлю» Я. Коласа справядліва называюць энцыклапеДыяй жыцця беларускага сялянства канца XIX — пачатку XX ст. I невыпадкова. Паэма — вялікі эпічны твор аб гістарычным лёсе беларускага сялянства і пошуках ім шляхоў да светлай будучыні. Паэт расказвае аб усім, чым багата і цікава жыццё сялян: аб клопатах і занятках дарослых, аб забаўках дзяцей і іх вучобе, аб святочных днях і буднях, ясных летніх днях і ціхіх зімовых вечарах, калі дарослыя пры дзецях «пачнуць казаць свае ўспамінкі, вясці размовы пра старынкі». Успомнім, напрыклад, раздзелы «Раніца ў нядзельку», «Падгляд пчол», дзе аўтар па-майстэрску апісвае святочную раніцу працоўнага селяніна і снеданне сям’і Міхала. Яда ў сялянскай хаце — цэлы абрад са строга ўстаноўленымі правіламі і парадкам. За сталом збіраліся абавязкова ўсе члены сям’і:
Чатыры хлопцы, тры дзяўчаці
Ды бацька з дзядэькам, трэцця маці…
Кожны меў сваё пастаяннае месца. На покуць звычайна саджалі пачэснага госця. Малыя дзеці, якія яшчэ не ведалі парадку, елі асобна. Там Юзік «пальцам поркаў страву і верашчакай мазаў лаву, а сёстры дужа сердавалі і за лаб Юзіка цягалі». За сталом жа, дзе сядзелі дарослыя, панавала цішыня і парадак, адчувалася павага да ўсяго таго, што знаходзілася на стале, як да здабытага цяжкай працай.
Добра ведаючы дзіцячую псіхалогію, Я. Колас стварае непаўторныя і незабыўныя карціны жыцця сялянскіх дзяцей. Ён апісвае, як дзеці пачынаюць знаёміцца з навакольным светам, якую ролю ў іх жыцці адыгрывалі народныя звычаі і павер’і, што для малых значылі начныя страхі, здані, дзяды, мерцвякі і інш. Нямала радкоў прысвечана апісанню навучання дзяцей кніжнай мудрасці. Расказваючы пра «дарэктара» — хлапчука з суседняй вёскі, — аўтар з гумарам апісвае ўсе цяжкасці авалодання ведамі: Уладзя (старэйшы хлопчык) ніяк не мог навучыцца рашаць задачы, Алесь «ў законе божым, як у лесе, не цяміў хлопец нічагутка», Кастусь — на «Верыі» сеў макам. 3 тым жа майстэрствам і вялікай любоўю расказвае Я. Колас пра дзіцячыя гульні, працу.
Працай былі запоўнены будні сялян. Працавалі і ч дарослыя, і дзеці: Міхал выконваў абавязкі лесніка, Антось «правіў гаспадарку», усю хатнюю работу выконвала Ганна — жонка Міхала. Я. Колас паказвае працэс ворыва, сяўбы, жніва, малацьбы. У час жніва калектыўная праца становіцца крыніцай прыгожага, напаўняе душу сялян радасцю, прыносіць ім задавальненне. Паэт можа расказаць цэлую гісторыю пра стары дзедаў човен, пра тое, як трэба ўмела выбраць касу. Апісанне касьбы — гэта цэлы гімн у гонар чалавека працы. Касцы параўноўваюцца з «ваякамі», якія ідуць, «нібы ў атаку», то «грамадою, то шнурам цягнуць, чарадою, то паасобку, то па пары». У паэме апісваюцца і прылады працы, створаныя ўмелымі рукамі (сярпок крывенькі, граблі, навой), і сялянская хата, гумно, павець. Я. Колас ведае, як звіваецца пчаліны рой і як яго трэба абіраць, як трэба слаць снапы на таку, каб было зручна малаціць. Аўтар услаўляе працоўную сілу народа, цяжкую сялянскую працу паказвае як штосьці велічнае і прыгожае, паэтызуе яе.
3 энцыклапедычнай шырынёй апісвае Я. Колас усе звычаі і абрады, якія бытавалі ў той час на Беларусі. Гэта каляндарныя святы (куцця, вялікдзень, каляды), звычаі ўзаемадапамогі (талака, кумаванне), кірмашы, сходы. На першы дзень каляд, напрыклад, збіралі сена са стала і кармілі ім жывёлу, шукалі ў сеые зярняткі і па іх гадалі, ці ўродзіцца хлеб. Каляндарныя святы — даніна даўнім традыцыям і звычаям, што звязаны са свет’ам сялянскіх уяўленняў і прынцыпаў.
Па-энцыклапедычваму шырока апісвае Я. Колас сваю родную зямлю-маці. Апяваючы знаёмыя яму з дзяцінства мясціны, ён паказвае, наколькі прыгожая наша зямля і як многа хараства і паэзіі ў яе сціплых краявідах. Чаргуюцца дні і ночы, за зімамі ідуць вёсны, птушкі прылятаюць з выраю і зноў ляцяць у цёплыя краіны, ідуць дажджы, гуляюць завірухі, разліваюцца і замярзаюць рэкі — пра ўсё гэта расказваецца ў паэме. У вобразах роднага краю Я. Колас заўседы чэрпаў натхненне і сілу. Ды хараство роднай прыроды выклікала ў паэта не толькі радасць і захапленне, але і смутак. Яго сэрца баліць за бяспраўнага, прыгнечанага і зняважанага селяніна. 3 паэмы мы ўяўляем яго знешні выгляд, у што ён быў апрануты, што еў і піў, аб чым марыў, на што спадзяваўся і ў што верыў. Працоўнаму чалавеку, які паўстае ў паэме ва ўсёй велічы, аддае Я. Колас усе свае сілы, сваю любоў і свой талент. Яму ён прысвячае і свой лепшы твор — паэму «Новая зямля».
Трылогія Якуба Коласа «На ростанях» — адзін з лепшых твораў беларускай літаратуры. У аснову твора быў пакладзены бататы аўтабіяграфічны матэрыял. Але пры стварэнні трылогіі Якуб Колас імкнуўся напісаць не аўтабіяграфію, а праўдзіва паказаць жыццё.
Адно з цэнтральных месцаў у трылогіі «На ростанях» займае вобраз беларускага народа. З першых старонак мы знаёмімся з палешукамі. Своеасаблівыя рысы іх характару складваліся ва ўмовах цяжкай працы. Яна зрабіла іх моцнымі, вынослівымі, дужымі. Са здзіўленнем слухае Лабановіч расказ аб Грыгоры, які адабраў медзведзяня ў мядзведзіцы і прынёс яго з лесу. А дзед Мікіта ў свае восемдзесят гадоў любога маладога за пояс заткне.
Каб раскрыць чуласць і дабрату сялян, Колас малюе вобразы бабкі Мар’і і бабкі Параскі. Да Лабановіча яны адносяцца, як маці да роднага сына. Заўсёды яны адгукаюцца на чужое гора і знаходзяць добрае слова для людзей. Да бабкі Мар’і часта забягала Ядвіся. У гэтай простай жанчыне яна знаходзіла сардэчнасць і цяпло, якога ей так не хапала ў роднай сям’і.
Ад палешукоў можна пачуць трапную прыказку ці цікавае параўнанне. У іх памяці жывуць легенды, вякамі назапашваюцца жыццёвыя назіранні. Асабліва пісьменнік захапляецца старымі дзядамі. Яны ведаюць, пры якіх умовах трэба сеяць ту ці іншую збажыну. Ім дастаткова ўбачыць вырай журавоў, каб сказаць, які будзе авёс.
Амаль усе палешукі непісьменныя. Паляшучкі за напісанне пісьма павінны былі аддаваць кавалак сала. А стараста вёскі Цельшына, якому даводзілася разносіць лісты альбо павесткі, вымушаны быў складаць іх у пэўным парадку і запамінаць гэты парадак, каб не пераблытаць.
Даволі цяжкім было жыццё жанчын. Якуб Кол ас расказвае аб жудасным лесе старожкі Ганны. За ўсё свае жыццё яна бачыла толькі пакуты, знявагі, цяжкую працу і жыла ў пастаянным страху за заўтрашны дзень. Яна павінна была цярпець здзекі п’яніцы-мужа, які біў яе без усякай прычыны. Ганна ўладкавалася працаваць старожкай у школе пасля таго, як пакінула мужа. Але працавітасць не абараняе яе ад крыўдаў. Яна баіцца, што новы настаўнік выселіць яе са школы. Пасля размовы з Лабановічам Ганна плача ад радасці, што ён дазволіў ей застацца ў школе. Але ўсё роўна будучае здаецца ей жахлівым.
Некаторыя беларускія сяляне захавалі веру ў праўду і справядлівасць і гатовыя за яе змагацца. Такім чалавекам з’яўляецца Аксён Каль. Колас намаляваў партрэт Аксёна так, што ён дапамагае зразумець яго характар. Моцная фігура, энергічны твар падкрэсліваюць фізічную сілу Аксёна, яго рашучасць і настойлівасць. Аб настойлівасці і рашучасці гавораць і паводзіны Аксёна. Ён не можа спакойна глядзець на цяжкае становішча сялян. Аксён упэўнены, што можа знайсці праўду, калі энергічна ўзяцца за яе пошукі. У воласці Каля ведаюць як неспакойнага і небяспечнага чалавека, і старшыня мае загад не спускаць з яго вока. Аксён ненавідзіць чыноўнікаў і паноў, але верыць, што цару аднолькава блізкія інтарэсы ўсіх слаёў насельніцтва. Пазбавіцца ад веры ў цара Калю дапамагае Лабановіч. Менавіта ад Лабановіча Аксён Каль упершыню пачуў праўду пра цара.
У час рэвалюцыі 1905—1907 гадоў ён прымае актыўны ўдзел у сялянскім бунце, складае петыцыю разам з Лабановічам, аказвае супраціўленне ў сутычцы з паліцыяй. Далейшы лес Аксёна нам невядомы.
Праз шматлікія вобразы еялян Якуб Колае паказаў сілу і слабасць першай рэвалюцыі. Ён не давёў свайго апавядання да рэвалюцыі 1917 года, а пакінуў сваіх герояў «на ростанях».
Классик белорусской литературы Якуб Колас (Константин Михайлович Мицкевич) родился в семье лесника. Детство его прошло в лесной глуши на Немане. Школы поблизости не было, и грамоту мальчик постигал “самоуком”. Он жадно читал Пушкина, Гоголя, Лермонтова, Некрасова, а увлекшись Крыловым, пробовал и сам писать басни. В 1898 г. Колас поступает в учительскую семинарию в г. Несвиже. С 1902 г. учительствует в начальных школах Полесья и выступает ходатаем по крестьянским делам. В это же время среди крестьян и сельской интеллигенции распространяются нелегальные стихи Коласа. Его заметки о беззаконии помещиков и местных властей появляются под разными псевдонимами в демократической печати. В 1906 г. в белорусской газете “Наша доля” (после шестого номера газету закрыли) печатается одно из первых стихотворений Коласа – “Наш родны край”, в котором нарисована яркая картина жизни угнетенной Белоруссии. В том же году за революционную деятельность и участие в нелегальном съезде учителей Коласа уволили из школы, а в 1908 г. судили и приговорили к трем годам тюрьмы. В минском остроге Колас начинает писать поэму “Новая земля”. В 1910 г. он издает первый сборник стихотворений “Песни печали”. В письме к украинскому писателю М. Коцюбинскому Горький писал: “В Белоруссии есть два поэта: Якуб Колас и Янка Купала – очень интересные ребята! … просто пишут, так ласково, грустно, искренно”. Много работает Колас в послеоктябрьский период. В 1923 г. он заканчивает поэму “Новая земля”. Ее по праву считают энциклопедией жизни белорусского крестьянства конца XIX в. На фоне красочных картин родной природы Колас показывает жизнь бедных крестьян, их труд и борьбу. Каждая страница произведения согрета глубоким лиризмом, искрится народным юмором. В поэме “Сымон музыкант” (1917 – 1925) с большим мастерством и вдохновением показана трагическая судьба народных талантов, обреченных царизмом на гибель. Герой поэмы – поводырь слепого нищего, одаренный скрипач Сымон. Бедность мешает ему совершенствовать свой талант. Но Сымон верит, что наступит иное время и он своей “задушевной игрой” сможет украсить жизнь трудового люда. В советские годы Колас создает прозаическую трилогию о борьбе белорусского народа за свое освобождение, о роли в ней интеллигенции, вышедшей из народных низов (“В Полесской глуши”, “В глубине Полесья” и “На росстанях”) . Эта трилогия была закончена после войны и издана под общим названием “На росстанях”.
В эпической поэме «Новая земля» (1911 – 1923) Колас философски осмыслил целую эпоху в жизни белорусского крестьянства на рубеже 19-20 ст. , подчеркнул его желание стать хозяином на собственной земле. Характеры и богатство внутреннего мира героев поэмы раскрыты в реальном быту, в труде, в обрядах и традициях, во взаимоотношениях с другими людьми. Основные герои поэмы – прототипы родных Якуба Коласа: отца, матери, дяди, братьев и сестёр, а также односельчан.
Поэму “Новая земля” Якуб Колас начал писать ещё в 1910 году, находясь в минской тюрьме, где отбывал наказание за участие в революционной работе среди крестьянства. В этом большом эпическом произведении поэтом философски осмыслена целая эпоха жизни белорусского крестьянства конца ХІХ – начала ХХ века. Мастерски раскрыты характеры и внутренний мир героев через их быт, обряды, традиции, взаимоотношения. В трагической судьбе главного героя Михася автор показывает судьбу безземельных крестьян, тщетно пытавшихся вырваться из-под гнёта помещиков и царских чиновников. В «Новой земле» же каждая строка, каждое слово, а она написана в основном четырехстопным пушкинским ямбом, несут в себе исконное белорусское начало, психологию его носителей — людей полесских лесов и болот.
В поэме ничего значительного не происходит. Дана семья лесника, сам, жена, дети и брат, одинокий, отдавший всего себя детям брата, ее обыденные беды и радости, ее надежды и безнадежности. Лесник Михаил и брат его Антось. Самые памятные события — это как приходилось перебираться с одного места на другое, как Антось по нуждам крестьянским ездил в Вильно. А то все — лесничество, немногие люди, с кем приходилось иметь дело, кусок земли и угодий, на которых так преданно работалось. Но в каждой неторопливой, подробной, обстоятельной строке раскрывается душа человеческая, с ее страстями, со смыслом этих, таких тревожных в таком, казалось бы, спокойном повествовании страстей. Михаил вынужден из-за малоземелья пойти лесником к пану Радзивилу. Он только тем и живет, чтобы немного разбогатеть, купить земли и снова вернуться в свою крестьянскую стихию, извечную для его рода. Иначе он не представляет себе самостоятельной жизни. И он, все больше ненавидя панскую неволю, в силу своего крестьянского норова добросовестно, даже ревностно служит: понимая тяжкое, бедственное положение таких же, как сам, он все же ловит их на порубках леса, бережет каждое деревце в чаще. Он скрепя сердце смиряется и с тем, что панский управляющий переселяет его с обжитой и удобренной с таким трудом и тщанием земли на другое, неухоженное место. Но мечта его — таким путем вырваться из помещичьих пут — оказывается несбыточной, иллюзорной.
Все сельские работы, во все времена года, опоэтизированы здесь Коласом с такой материальной достоверностью, с такой любовью, и косьба, и молотьба, и пахота, что нельзя не вспомнить ту ярость трудовой радости, которая, помните ли, охватила волжских бродяг-грузчиков в одном из его ранних рассказов. И труд давал свои плоды.
Гумно полнело с каждым годом.
И богател хлевец приплодом.
И грош стал лишний заводиться.
Есть что поесть и чем укрыться.
Но Михаил мог и обездолить семью и себя, только бы купить землю-волю.
Заканчивается «Новая земля» похожими на причитание строчками:
А в поле, в поле при дороженьке
Наклонился крест над могилою.
Шли-бежали стежки во широкий свет,
Привели они к той могилочке!. .
И поэт вопрошает: когда же и где они сольются, эти узкие и кривые дорожки жизни, где тот широкий путь, который выведет в новую жизнь и соединит наши все дороги.
Якуб Колас — сусветна вядомы майстар пей-зажнай лірыкі. Яго пранікнёныя, напоўненыя ўлюбёнасцю ў знаёмыя з дзяцінства мясціны, у хараство роднага краю радкі з паэмы «Новая зямля» «Мой родны кут, як ты мне мілы! За быць цябе не маю сілы…” са школьных гадоў знаёмыя кожнаму беларусу. Сувязь з роднай зямлёй, захапленне пры-родай з’яўляліся крыніцай творчага натхнен-ня і мастацкай фантазіі паэта. Якія прыгожыя, пранізаныя радасцю жыд-ця, насычаныя разнастайнымі метафарамі, эштэтамі, параўнаннямі і інпіымі мастацкімі тропамі радкі прысвяціў Якуб Колас прыродзе ; гады творчага і эмацьіянальнага ўздыму: «Рас- шаны зоры брыльянтавым пухам… *, *…лаш- зыць сонца твар узгоркаў, сушыць след іх слёз»! Паэтызацыя вечнага руху і абнаўлення прыро- ды як сімвалу абнаўлення жыцця характэрна для перадваеннай лірыкі паэта. Вайна рэзка абарвала ўзнёслую танальнасць “пейзажнай лірыкі Якуба Коласа. Як сапраўдны народны паэт, Колас усім сэрцам адгукаўся на разнастайныя праявы жыцця краіны: радаваў-ся грамадскім поспехам, а гора і боль народа ўспрымаў як свой асабісты боль. Як да вайны перажываў паэт за неўраджай, дрэннае надво-р’е, што перашкаджала людзям атрымліваць добры ўраджай, так і на аб’яўленне вайны ён адрэагаваў з маланкавай хуткасцю вершам «Ша-лёнага пса — на ланцуг!» Эвакуацыя ў Ташкент ні на хвіліну не перарвала яго сувязІ з беларус-кай зямлёй. Тым часам у вершы «Лес» адразу можна заўважыць змены ў творчай манеры паэта: маляў-нічая палітра свядома збяднела, кола фарбаў у апісанні прыроды звузілася да невыразных шэ-рых адценняў, што дазваляе аўтару болып дак-ладна перадаць настрой насцярожанасці, непа кою, засмучонасці. Прыслоўі: «ціха», «глуха», «нерухома», «сурова», метафары «ён (бор) вартуе землі», «злегла нерухома цемра на камлі» і іншыя ствараюць характэрны вобразна-выяўленчы лад верша. Усё гэта выклікае ў чытача настрой тры-вогі, няўтульнасці, непакою. Здаецца, толькі пугачы ды совы, вечныя спадарожнікі нячыстай сілы, пануюць у змрочным лесе. Але ў другой частцы верша эмацыянальны лад мяняецца: лес, аказваецца, зусім не спіць. Ён — жывая істота. Ён — паплечнік парты-зан, іх выратавальнік. 3 трывожнага і няўпэў-ненага настрой верша перарастае ў перамож-ны, аптымістычны. У вершы *Голас зямлі* прырода таксама паў-стае як жывая істота. Аднак тут яна выклікае не толькі пачуццё ўдзячнЯсці, але, у першую чаргу, жалю і спагады. Зямля быццам скар-дзіцца на здзекі захопнікаў кожнай сваёй пра-явай: «і шум дубровы, і стогн пушчы, і рэк усхліп, і плач крыніц» — усё раніць сэрца па-эта, выклікае яго гнеў і жаданне абараніць род-ную прыроду. Паэт шчыра жадае дапамагчы радзіме, сцішыць яе гора, пакуты і выражае ўпэўненасць, што палон роднай зямлі хутка скончыцца, бо ўжо «трасуцца помстаю бары». Пераможным духам, хуткім вызваленнем і ту-гой па радзіме напаўнены і верш «Мая зямля», напісаны аўтарам у 1943 годзе. Усе вершы аб прыродзе, створаныя Якубам Коласам у час вай-ны, аб’ядноўвае любоў аўтара да прыроды, спа-чуванне, удзячнасць ёй і адначасова — вера ў хуткае вызваленне.
Усей сiстэмай вобразоў Якуб Колас пераконвае нас у тым, што кожны чалавек павiнен жыць адным жыццем са сваiм народам, што адрыў азначае страту чалавечых якасцей. У простых людзей Лабановiч знаходзiць працавiтасць i патрабавальнасць да сябе, добрасцi i чуласцi ў адносiнах да другiх, што ўяўляе народ у трылогii.
Асаблiвае захапленне пiсьменнiка выклiкаюць старыя дзяды «аздобленыя» сiвiзною, маршчынамi. Гэта былi самавучкi-аграномы. «Тлумачальнiкi» розных прыгод жыцця, яны ведалi ў якi дзень, нават у якую часiну, трэба выходзiць з сахой у поле, пры якiх умовах сеяць тую цi iншую зважыну. Iм досыць пабачыць першыя выраi жураўлёў, каб сказаць, якi будзе авёс. Мiма волi прыходзiць думка аб тым, як бы маглi развiцца гэтыя здольнасцi людзей пры спрыяючых умовах. Але царскi ўрад не быў зацiкаўлены ў паляпшэннi ўмоў жыцця народа, у пашырэннi асветы.
Амаль усе палешукi былi непiсьменны, а стараста вескi Цельшына – Раман Круглы, якому даводзiлася разносiць павесткi або лiсты, вымушаны складваць iх у пэўным парадку, каб запомнiць. З вялiкiм смуткам у сэрцы расказвае Колас аб цяжкiм жыццi сялян. Як тужлiвая песня, льецца скарга дзеда Марцiна на горкую долю працоўнага чалавека: «Арэндная плата павышана, а плацiць няма чаго, няма простаму чалавеку нi волi, нi разгону».
Асаблiва цяжкiм было становiшча жанчын. Якуб Колас паказвае цяжкi лёс старушкi Ганны, усё яе жыцце – гэта пакуты i страх за заўтрашнi дзень. Акрамя сацыяльнага нацiску, яна цярпела i здзекi мужа-п’янiцы. Працавiтасць i старанне старушкi Ганны абараняюць яе ад крыўды. Пасля размовы з Лабановiчам Ганна плача ад радасцi, што ён дазволiў застацца ў школе.
Тыповым прадстаўнiком свядомай часткi сялян з’яуляецца Аксён Каль. Ён не можа спакойна глядзець на цяжкае становiшча сялян. Ён упэўнены, што можна знайсцi праўду, калi ўзяцца за яе пошукi. Асаблiва яго хвалюе справа аб затонках, якiя прыбраў у свае рукi пан Скiршунт. На працягу тых гадоў, калi ён судзiўся з панам, дабiваўся ён праўды, i пераканаўся, што ўсюды пан цягне за панам, але, ненавiдзячы паноў i чыноўнiкаў, Аксён Каль яшчэ верыць у цара. Пазбавiцца ад гэтай веры памагае яму Лабановiч.
Ствараючы вобраз народа, Якуб Колас падкрэслiваў лепшыя якасцi, уласцiвыя беларускаму характару: мужнасць i працавiтасць, дабрата i чуласць, мудрасць i назiральнасць, прыродны розум. Але галоўнае, што ўбачыў пiсьменнiк у весцы – гэта рост гневу i пратэст у глыбiнi сялянскiх мас, як наблiженне рэвалюцыйнай буры. Праз вобразы сялян Якуб Колас паказаў сiлу i слабасць бурж-дэмакратычнай рэвалюцыi. Рост палiтычнай свядомасцi падцвердзiў гiстарычную заканамернасць уключэння сялян у вызваленчы рух.
Ужо на першых старонка трылогii ўзнiкае бурная спрэчка мiж Лабановiчэм i папом Кiрылам аб тым, як трэба адносiцца да мужыка. Для папа, як i для ўсiх хто мужыка абiрае «ён – нiжэйшая iстота, якая сама вiнавата, што жыве ў гразi i ў цемнаце». Для Лабановiча, як i для ўсiх, у каго балiць душа за чалавека працы, мужык заслугоўвае самай высокай павагi за сваю працавiтасць.
Цяжка жылося сялянству ў той час. Амаль усе сяляне былi непiсьменны, яны не ведалi календара i нярэдка збiвалiся з лiку дзён. Аўтар паказвае застойнасць сялянскага быту. Сяляне не паддавалiся ўдзеянню новых людзей, неахвотна адкрывалi сваю душу чужому чалавеку. Праўдзiва сказаў пра становiшча сялян Лабановiч: «На мужыка прывыклi пазiраць, як на пчалу або на нейкую машiну, якая павiнна ўсё вырабляць, усiм даваць i яшчэ пры гэтым кланяцца i казаць: «Дзякую, што бераце». I ўсё так цi iначай бяруць ашуканствам. А мужыку многа далi? Паважаюць мужыка? Хто вiнаваты ў тым, што ён неачесаны, цемны i жыве па-свiнску?»
Але разам з гэтым пiсьменнiк знаходзiць у сялян лепшыя чалавечыя якасцi: глыбокае пачуцце справядлiвасцi, умення паспачуваць чужому гору, жаданне дапамагчы ў няшчасцi мудрасць, працавiтасць, назiральнасць i мужнасць. Вобразы сялян малююцца з любоў’ю. Малюючы знешнi выгляд аднаго з цельшынцаў аўтар дае абагульненне вобразу палешука: доўгiя цемна-русыя валасы, светла-шэрыя вочы, сярэднi рост, шырокiя плечы, павольнасць руху, нейкая сур’ёзнасць выразу твара, як нельга лепей спасавалiся з агульным малюнкам палескай прыроды.
Надоўга запамiнаецца вобраз бабкi Мар’i, школьнай старажкi. Яна непiсьменная, пакрыўджаная лёсам жанчына, але ў яе чулае сэрца i спагадлiвая душа. Як блiзка прымае да сэрца каханне Лабановiча i Ядвiгi. Здаецца, што па вачах яна чытае настрой Лабановiча, калi нешта яго засмучала – нявесела i ёй, калi яму весела, весела i ёй.
З вялiкай павагай да народнага вопыту малюе Якуб Колас вобразы старых палешукоў якiх ён называе жывымi летапiсцамi гiсторыi. Любуючыся iх фiзiчнай сiлай, пiсьменнiк захоплена расказвае пра дзеда, якi пад настрой кiдаўся ў прысядку, надзеўшы на рукi жорнавыя камнi. Спачатку здаецца, што не зрушыць з месца жыцце палешукоў, што яны нiколi не падымуцца супраць экслуататараў. Але i ў палескiя вескi ўрываюцца павевы часу. Такiм павевам быў з’езд настаўнiкаў. Сяляне душой адчулi, што з’езд самым непасрэдным чынам датычыцца iх i яны дапамаглi ахоўваць яго ад злога вока. Пад уплывам падзей веска ўсё больш i больш пазбаўляецца ад патрыярхальнай адсталасцi. Подых рэвалюцыянераў 1905 г. дакацiўся да палескай вескi, падштурхнуў жыхароў Высокага i выгнаў да актыўных дзенняў. Сяляне пiшуць петыцыю, у якой адкрыта гавараць пра справядлiвасць, пагрозу прымянення сiлы. Сяляне пачалi прабуджацца, расце рэвалюцыйная свядомасць беларускага працоўнага сялянства.
Классик белорусской литературы Якуб Колас (Константин Михайлович Мицкевич)
родился в семье лесника. Детство его прошло в лесной глуши на Немане. Школы
поблизости не было, и грамоту мальчик постигал «самоуком».
Он жадно читал Пушкина, Гоголя, Лермонтова, Некрасова, а увлекшись Крыловым,
пробовал и сам писать басни.
Якуб Колас.
В 1898 г. Колас поступает в учительскую семинарию в г. Несвиже. С 1902
г. учительствует в начальных школах Полесья и выступает ходатаем по крестьянским
делам. В это же время среди крестьян и сельской интеллигенции распространяются
нелегальные стихи Коласа. Его заметки о беззаконии помещиков и местных
властей появляются под разными псевдонимами в демократической печати. В
1906 г. в белорусской газете «Наша доля» (после шестого номера газету закрыли)
печатается одно из первых стихотворений Коласа — «Наш родны край», в котором
нарисована яркая картина жизни угнетенной Белоруссии. В том же году за
революционную деятельность и участие в нелегальном съезде учителей Коласа
уволили из школы, а в 1908 г. судили и приговорили к трем годам тюрьмы.
В минском остроге Колас начинает писать поэму «Новая земля». В 1910
г. он издает первый сборник стихотворений «Песни печали». В письме к украинскому
писателю М. Коцюбинскому Горький писал: «В Белоруссии есть два поэта: Якуб
Колас и Янка Купала — очень интересные ребята!.. просто пишут, так ласково,
грустно, искренно».
Много работает Колас в послеоктябрьский период. В 1923 г. он заканчивает
поэму «Новая земля». Ее по праву считают энциклопедией жизни белорусского
крестьянства конца XIX в. На фоне красочных картин родной природы Колас
показывает жизнь бедных крестьян, их труд и борьбу. Каждая страница произведения
согрета глубоким лиризмом, искрится народным юмором.
В поэме «Сымон музыкант» (1917 — 1925) с большим мастерством и вдохновением
показана трагическая судьба народных талантов, обреченных царизмом на гибель.
Герой поэмы — поводырь слепого нищего, одаренный скрипач Сымон. Бедность
мешает ему совершенствовать свой талант. Но Сымон верит, что наступит иное
время и он своей «задушевной игрой» сможет украсить жизнь трудового люда.
В советские годы Колас создает прозаическую трилогию о борьбе белорусского
народа за свое освобождение, о роли в ней интеллигенции, вышедшей из народных
низов («В Полесской глуши», «В глубине Полесья» и «На росстанях»). Эта
трилогия была закончена после войны и издана под общим названием «На росстанях».
Сымонка-пастушок. Иллюстрация А. Последовича к поэме Я. Коласа «Сымон
музыкант».
На важнейшие события жизни Колас живо откликается лирическими стихами.
Одновременно он пишет рассказы и сказки для детей, критические статьи и
научные исследования. В 1926 г. Коласу присвоено звание народного поэта
Белоруссии. Героика партизанской борьбы в годы гражданской войны нашла
яркое отражение в повести Коласа «Трясина».
В годы Великой Отечественной войны в партизанские отряды, в города и
села на оккупированной территории доходили пламенные стихи Коласа, напечатанные
в листовках и фронтовых газетах. Они вселяли веру в победу над врагом,
вдохновляли народных мстителей на новые подвиги.
В стихотворении «Голос земли» поэт писал:
Я слышу зов, земля родная!
Хоть песней я к тебе прильну.
Тебе я, сын твой, обещаю:
Недолго будешь ты в плену.
Твой лес объят весь шумом гневным,
Я вижу луч твоей зари.
Он солнцем заблестит полдневным, —
Есть у тебя богатыри.
Паэма «Сымон-музыка» — другі па велічьгні і значнасці пасля «Новай зямлЬ паэтычны твор Якуба Коласа. Пісаць яе аўтар пачаў яшчэ раней «Новую зямлю», як толькі выйшаў з турмы, ды трапіў за ўдзел у настаўніцкім з’ездзе. Там жа, за кратамі» узнікла і задума твора. Шсалася паэма доўга, з перапынкамі — чатырнаццаць га-доў. Праца над ёй была завершана ў тысяча дзе-вяцьсот дваццаць трэцім годзе. Аднак і гэта была не канчатковая рэдакцыя твора. Пазней Колас япгчэ перапрацоўваў паэму: нешта ўдакладняў, нешта мяняў, некаторым сцэнам было ўвогуле нададзена новае гучанне. Апошняе было звязана з тым, што за час напісання паэмы памяняўся светапогляд аўтара на некаторыя рэчы. У аснове сюжэта паэмы — жыцце хлопчыка Сымона. Жыццё цяжкае, гаротнае, такое, якім маглі «пахваліцца» амаль усе сялянскія дзеці. Але Сымону было яшчэ цяжэй за астатніх, бо ён быў «не такі, як усе». Хлопчыка называлі дзіваком за тое, што ён любіў падоўгу гута-рыць з травою, з дрэвамі, з самім сабою. Яго цікавілі пытанні, над якімі ніколі не задумва-ліся астатнія дзеіц: У яго быў свет цікавы,Свае вобразы, жыццё, I ў душы яго ўсе з’явы
Сваё мелі адбіццё.
Ён і рэха сваё кліча
I размову вядзе з ім…
Меў яшчэ ён такі звычай —
Гаманіць з сабой самім.
Сымон нарадзіўся і рос таленавітым, духоў-на адораным хлопчыкам. Але забітасць яго баць-коў, як і ўсіх сялян таго часу, не дазволіла ім разглядзець у хлопчыку гэты божы дар. 3 Сы-монкі часта кпілі, папракалі недарэчнасцю. [ Аднак, нягледзячы на ўсе перашкоды, якія сустракаліся на жыццёвым шляху Сымояа, нікому не ўдалося вытравіць з яго цягу да пры-гожага, да музыкі, да мастадтва. У канцы паэмы апавядаецца аб тым, як Сымон са сваёй скрып-кай і каханай дзяўчынай Ганнай ідзе ў вандроў-ку, каб несці людзям прыгажосць мастацтва. У вобразе Сымона Якуб Колас хацеў паказаць таленавітых людзей, якімі багата наша беларус-кая зямля, цяжкасці і перашкоды на шляху гэ-тых людзей. Паэт сцвярджае, што сапраўднае мастацтва выстаіць і будзе жыць вечна. Побач з асноўнай — тэмай мастацтва — Колас апявае ў паэме прыгажосць свайго краю, харас-тво і непаўторнасць роднай прыроды. А яшчэ — |Смуткуе аб цяжкім лёсе сваіх суайчыннікаў: Край мой родны! Дзе ж у свеце
Край другі такі знайсці,
Дзе б магла так, поруч з смеццем,
Гожасць пышная ўзрасці? Дзе бы вобруку з галечай Расквітнеў багацтва цуд I дзе б з долі чалавечай Насмяяліся, як тут?..
Якуб Колас – Собрание сочинений в 4 томах

1982 Издательство: Художественная литература. Москва
С о д е р ж а н и е:
Том 1 стихотворения 1904—1955 годов, поэмы «Новая зямля», «Сымон-музы-кант», глава «Октябрьская ночь» из поэмы «На путях свободы».
Том 2 первая и вторая книги трилогии «На росстанях».
Том 3 третья книга трилогии «На росстанях».
Том 4 рассказы 1906—1951 гг., цикл аллегорических рассказов «Сказки жизни», повесть «На просторах жизни»

Якуб Колас – Собрание сочинений в 3 томах

1958
Издательство: Известия
С о д е р ж а н и е:
Том 1. Стихотворения. “Хата рыбака” (поэма). “Война войне” (драма)
Том 2. Рассказы. “На росстанях” (трилогия)
Том 3. “На росстанях” (трилогия). “Дед Талаш” (повесть)

Экранизации

Талаш (Сергей Шульга) [2012] – по мотивам повести “Дрыгва” (“Трясина”)

Добавить комментарий

Сочинение: Якуб Колас — вялікі пясняр беларускага народа

якуб колас беларускі пісьменнік

Якуб Колас (сапр. Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч) нарадзіўся 22.10 (3.11) 1882 г. у сям’і лесніка.

Праваслаўны, ахрышчаны ў Стаўбцоўскай царкве. Бацька, Міхаіл Казіміравіч Міцкевіч, служыў лесніком у князя Радзівіла. Маці, Ганна Юр’еўна (дзяв. прозвішча Лёсік), была хатняй гаспадыняй.

Акрамя Кастуся ў сям’і Міцкевічаў расло яшчэ сямёра дзяцей (чатыры браты і тры сястры). Дзіцячыя гады будучага пісьменніка прайшлі ў лесніковых сядзібах Ласток (Сухошчына), Альбуць, што недалёка ад в. Мікалаеўшчына, адкуль бацькі былі родам. У 1892—1894 гг. Я.Колас вучыўся ў Мікалаеўшчынскім народным вучылішчы. У дзяцінстве захапляўся байкамі І.Крылова, вершамі А.Пушкіна, М.Лермантава, В.Жукоўскага, апавяданнямі М.Гогаля, казкамі і апавяданнямі Л.Талстога, вершамі на беларускай мове Янкі Лучыны (у рукапісе). Любоў да кніг прывіў яму дзядзька Антось. У 1898 г. Я. Колас паступіў у Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю, якую скончыў у 1902 г. У юнацкія гады напісаў паэмы «У кастра» і «Страх», тэксты якіх не захаваліся. Рабіў запісы вуснай народнай творчасці. Вялікі ўплыў на будучага паэта аказаў выкладчык семінарыі А.Кудрынскі, які ўхваліў яго першыя вершы. Пасля сканчэння вучобы Я.Колас працаваў настаўнікам Люсінскага народнага вучылішча Пінскага пав. Мінскай губ. (цяпер Ганцавіцкі р-н Брэсцкай вобл.). З 1903 г. ён настаўнічаў у в. Пінкавічы Пінскага пав. (цяпер Пінскі р-н), вёў рэвалюцыйную работу сярод сялян. За ўдзел у рэвалюцыйнай прапагандае (1906) «у парадку пакарання» пераведзены з Пінкавіцкага ў Верхменскае народнае вучылішча Ігуменскага пав. Мінскай губ. (цяпер Смалявіцкі р-н Мінскай вобл.). У ліпені 1906 г. у в. Мікалаеўшчына адбыўся нелегальны настаўніцкі з’езд. За актыўны ўдзел у ім і наогул за рэвалюцыйную работу Я.Колас быў пазбаўлены права працаваць настаўнікам. Пачалося следства. Зіму (1906—1907) жыў у леснічоўцы Смалярня, дзе нелегальна адкрыў прыватную школу. Пачаў складаць вучэбны дапаможнік «Другое чытанне для дзяцей беларусаў». 1 верасня 1906 г. у газеце «Наша ніва» быў надрукаваны першы верш Я.Коласа «Наш родны край». На працягу шасці тыдняў 1907 г. ён быў загадчыкам літаратурнага аддзела газеты «Наша ніва», але паводле загада паліцыі пакінуў Вільню. Восенню 1907 г. зноў прыязджаў у Вільню, а ў снежні таго ж года зрабіў падарожжа ў Пецярбург, каб наладзіць асабістыя сувязі з пісьменнікамі і культурнымі дзеячамі Расіі. У 1908 г. Я.Колас быў асуджаны ўладамі да трох гадоў турэмнага зняволення. Пакаранне адбываў у Мінскім астрозе. У 1909 г. у выдавецтве «Загляне сонца і ў наша ваконца» (Пецярбург) выйшла першая яго кніга «Другое чытанне для дзяцей беларусаў», а ў 1910 г. — першы зборнік вершаў «Песні жальбы». У 1911 г. Я.Колас пачаў пісаць паэму «Новая зямля». Тады ж нарадзілася і задума паэмы «Сымон-музыка». Пасля выхаду з турмы ў верасні 1911 г. пісьменнік жыў, перабіваючыся часовымі настаўніцкімі заробкамі. У 1912 г. атрымаў пасведчанне аб дабранадзейнасці і быў прызначаны настаўнікам на Піншчыну. У жніўні 1912 г. на хутары Смольня, каля в. Мікалаеўшчына, адбылася першая сустрэча Я.Коласа і Я.Купалы. Шчырае іх сяброўства захавалася на ўсё жыццё. У чэрвені 1913 г. Я.Колас ажаніўся з настаўніцай пінскай чыгуначнай школы Марыяй Дзмітрыеўнай Каменскай. У пачатку першай сусветнай вайны ён разам з сям’ёй эвакуіраваўся ў Маскоўскую губ. Настаўнічаў. Восенню 1915 г. мабілізаваны ў армію, знаходзіўся ў Маскве. Пасля сканчэння Аляксандраўскага ваеннага вучылішча ў званні прапаршчыка служыў у запасным палку ў г. Пярмі, дзе ў пачатку 1917 г. атрымаў чын падпаручніка. Летам 1917 г. накіраваны на Румынскі фронт. Кастрычніцкую рэвалюцыю сустрэў у г. Абаяні Курскай губ., дзе знаходзілася яго жонка Марыя Дзмітрыеўна. Паводле дэкрэта Савецкай улады ў 1918 г. Я.Колас як настаўнік вызвалены ад вайсковай службы. Педагагічную дзейнасць працягваў на Куршчыне. У 1921 г. паводле выкліку ўрада БССР Я.Колас вярнуўся ў Мінск, працаваў у Навукова-тэрміналагічнай камісіі Народнага камісарыята асветы (НКА), а з 1922 — у літаратурнай камісіі па збіранні вуснай народнай творчасці Інстытута беларускай культуры. Выкладаў у Беларускім педагагічным тэхнікуме. Па даручэнні Наркамата асветы БССР чытаў лекцыі па граматыцы і методыцы выкладання беларускай мовы на настаўніцкіх педагагічных курсах у Слуцку (1923). У тым жа годзе зацверджаны выкладчыкам беларускай мовы БДУ. Нягледзячы на такое прызнанне, у 1925 г. у яго быў праведзены вобыск, а затым і допыт у сувязі з т.зв. «лістападаўскай справай» на Случчыне. У кастрычніку 1926 г. у сувязі са святкаваннем 20-годдзя творчай дзейнасці Я. Коласу было нададзена званне народнага паэта. У студзені 1929 г. ён стаў членам Прэзідыума і віцэ-прэзідэнтам АН БССР, створанай на базе Інстытута беларускай культуры. Прымаў удзел у рабоце Першага Усебеларускага з’езда савецкіх пісьменнікаў і Першага з’езда савецкіх пісьменнікаў, дзе яго абралі ў кіруючыя органы СП БССР і СССР не без супраціўлення ўлад (для таго, каб Я.Колас быў выбраны дэлегатам, а затым і членам прэзідыума 1-га з’езда СП СССР, спатрэбілася заступніцтва М.Горкага і рэдактара «Известий» І.Гронскага). Як грамадскі дзеяч у складзе дэлегацыі СССР выязджаў у 1935 г. у Парыж на Сусветны кангрэс абароны культуры, дзе выступіў з прамовай. У 30-я гады вульгарызатарская крытыка беспадстаўна абвінаваціла Я.Коласа ў нацдэмаўшчыне, у прапагандзе ідэй бяскласавасці беларускай нацыі, знаходзіла ў яго творах ідэалізацыю кулацтва, хутарской гаспадаркі, апяванне месіянскай ролі інтэлігенцыі. На Я.Коласа і Я.Купалу былі заведзены справы на арышт у 1937 г. Іх выклікалі на допыты. 6 лютага 1938 г. у доме Я.Коласа шукалі зброю, пісьменніка прымусілі ўзняць рукі і стаць тварам да сцяны. Пагражаў арышт. Але пасля сустрэчы першага сакратара ЦК КП(б)Б П.Панамарэнкі і І.Сталіна пытанне аб арышце было знята. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны Я.Колас пераехаў з Мінска ў Клязьму, а ў жніўні 1941 г. — у Ташкент. У ліпені 1941 г. быў надрукаваны зварот Я.Купалы і Я.Коласа «Беларускаму народу», у якім прагучаў заклік да змагання супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У час вайны Я.Колас займаўся творчай, навуковай і грамадскай працай: удзельнічаў у рабоце АН БССР, Усеславянскага антыфашысцкага камітэта (Масква), сустракаўся з воінамі Савецкай арміі, партызанамі, выступаў з публіцыстычнымі артыкуламі ў перыядычным друку, па радыё. Пасля вайны ён вярнуўся ў Мінск, вёў вялікую грамадскую і навукова-арганізацыйную работу. Памёр Я. Колас 13 жніўня 1956 г. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках.

Жыццё і творчасць Я.Коласа пакладзены ў аснову шэрагу дакументальных фільмаў: «Народны паэт», 1952; «Якуб Колас», 1962; і інш. Некаторыя яго творы экранізаваны (напрыклад, «Песня вясны» — па аповесці «На прасторах жыцця»). На словы Я.Коласа напісана шмат буйных музычных твораў (опера «Новая зямля» — камп. Ю.Семяняка; «У пушчах Палесся» (паводле аповесці «Дрыгва») — камп. А.Багатыроў; і інш.). Коласаўскую паэзію для напісання песень выкарыстоўвалі кампазітары М.Чуркін («Краска», «Вясна», рамансы «Маёй каханцы», «Гусі…»), А.Туранкоў (рамансы «Усход сонца», «Дудка», песня «Радасць») і інш. Вобраз пісьменніка ўвасобілі ў творах выяўленчага мастацтва І.Ахрэмчык, М.Купава, У.Стальмашонак, В.Шаранговіч, Л.Шчамялёў і інш. мастакі.

Імя народнага песняра ўшаноўваецца на Беларусі. У 1959—1965 гг. прысуджалася літаратурная, а з 1971 г. раз у два гады прысуджаецца Дзяржаўная прэмія імя Я.Коласа за лепшыя празаічныя творы і літаратуразнаўчыя працы. Яго імя прысвоена шэрагу устаноў Беларусі (Мінскаму паліграфічнаму камбінату, Інстытуту мовазнаўства АН Беларусі, Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі, Віцебскаму драматычнаму тэатру, многім школам, бібліятэкам, калгасам, саўгасам, плошчам і вуліцам. Помнікі пісьменніку пастаўлены на плошчы Мінска, якая носіць яго імя, на радзіме ў в. Мікалаеўшчына, а таксама ў некат. інш. месцах. Устаноўлены мемарыяльныя дошкі на будынках, у якіх жыў ці працаваў пясняр. У Мінску існуе Літаратурны музей Я.Коласа, у Акінчыцах, Смольні і Альбуці — яго філіялы. Грамадскія Літаратурныя музеі створаны ў школах, дзе Колас выкладаў. У пакоі, дзе Я.Колас працаваў як віцэ-прэзідэнт АН БССР, адноўлены мемарыяльны кабінет. Партрэт пісьменніка змяшчаўся на прысвечаных яму паштовых марках і паштоўках, на манеце, выпушчанай да 110-годдзя з дня яго нараджэння.

Як пісьменнік Я. Колас выявіў сябе ва ўсіх літаратурных родах (эпасе, лірыцы і драме), а таксама на іх сумежжы (ліра-эпасе).

Лірыка Я. Коласа даволі шматгранная як у праблемна-тэматычным, так і ў мастацка-эстэтычным плане. Яго вершы адыгралі вялікую грамадска-выхаваўчую ролю ў перыяд першай рускай рэвалюцыі і ў гады панавання рэакцыі. Напоўненыя пачуццём гневу і нянавісці, яны клікалі працоўных да згуртаванасці, сцвярджалі непазбежнасць перамогі над прыгнятальнікамі («Ворагам», «Наша возьме», «Будзь цвёрды»). Створаны пісьменнікам вобраз героя, перакананага змагара за народную справу, — значнае дасягненне беларускай дарэвалюцыйнай літаратуры.

Народны пачатак лірыкі Коласа ў паэтызацыі сялянскай працы на зямлі, у якой мужык-беларус чэрпае сваю моц і якая фарміруе яго натуру. Праца для яго — крыніца радасці, самой паэзіі быцця. Дадзеная тэматыка найбольш выразна выявілася ў такіх вершах песняра, як «Мужычая ніва» (1907), «На полі вясною» (1908), «Жніво» (1908), «Рольнік» (1908), «Араты» (1909), «Песні вясны» (1909).

У вершах 1914—1916 гг. («Думкі салдата», «Ворагам») паэт асуджаў імперыялістычную вайну, выкрываў яе захопніцкі характар, антынародную скіраванасць, праўдзіва маляваў селяніна, удзельніка вайны, яго псіхалогію.

Вядучае месца ў лірыцы (і не толькі!) Я.Коласа займае тэма мастака і мастацтва («Не пытайце, не прасеце…», «Пясняр», «Родныя песні», «Песняру…»). Яна вырашана ў традыцыях перадавой, рэвалюцыйна-дэмакратычнай літаратуры — як тэма самаадданага служэння мастака народу.

Выдатным дасягненнем беларускай паэзіі з’яўляецца пейзажная лірыка Я.Коласа. Яна прасякнута пачуццямі шчырай замілаванасці прыгажосцю роднага краю. Многія вершы аб прыродзе — «На полі вясною», «Усход сонца», «Ноч», «Адлёт жураўлёў», «Белыя валокны», «Лес» — сталі хрэстаматыйнымі, увайшлі ў залаты фонд нацыянальнай літаратуры. Паэт па-майстэрску стварыў пластычныя, аб’ёмныя, зрокава адчувальныя малюнкі беларускай прыроды.

У вершах 1919—1921 гг. («На чужыне», «Крыж», «Цені-страх», «Звон шыбаў») яскрава выявілася грамадзянска-патрыятычная пазіцыя Я. Коласа, яго погляды на рэальныя рэвалюцыйныя змены. Паэт праўдзіва раскрываў разбуральныя вынікі ўздзеяння рэвалюцыі на чалавека, перадаваў яго разгубленасць і пачуццё страху. Трывожны звон шыбаў успрымаецца героем аднайменнага верша то як выява жалобы, гневу, то як знак, «што згубілі мы дарогу — да святла, праўды і ісціны».

У 1930-я гг. паэзія Я. Коласа панесла (па вядомых прычынах) вялікія творчыя страты. Вершы «Калгаснае», «Краіне Саветаў», «На варту», «Будзьце чуйны», «Памяці С.М.Кірава», «Калгасу «Слабада», «Шчаслівая хвіліна», «Раскуты Праметэй», «Пераможны май», «Радасць», «Да выбараў», «Май», «Майскае свята» ідэалізуюць тагачасную рэчаіснасць, малююць яе ў ружовых, светлых фарбах. Гэта — тыповы ўзор гімнічнай паэзіі, далёкай ад праўды жыцця і праўды мастацтва. Шмат у творах паэта дэкларатыўнасці, рыторыкі, схематызму. Рэальныя супярэчнасці падменены тут імітацыяй канфлікту.

У гады Айчыннай вайны змест і танальнасць лірычных твораў Я.Коласа прыкметна змянілася. На першым плане ў іх гераізм і патрыятызм народа, услаўленне мужнасці воіна-чырвонаармейца («Народу-барацьбіту», «Душою і сэрцам мы з вамі, героі»), партызанская барацьба на часова захопленай ворагам зямлі («Над магілай партызана», «Бацьку Мінаю»), выкрыццё фашызму і іх прыслужнікаў. Аднак тэма мужнасці, гераізму не атрымала глыбокага адлюстравання ў творчасці паэта. Многім яго вершам шкодзіць зададзенасць, афіцыйная трактоўка героікі. Высокімі мастацкімі якасцямі вызначаюцца некаторыя вершы, прысвечаныя непасрэдна Беларусі, у прыватнасці пейзажная лірыка. Глыбіня паэтычнай думкі арганічна спалучаецца тут з высокай эмацыянальнай напружанасцю і гранічнай шчырасцю выяўлення аўтарскіх пачуццяў любві да роднай зямлі, нянавісці да ворага, веры ў непазбежнасць перамогі («Голас зямлі», «Чымган», «Мая зямля»). Як значнае творчае дасягненне беларускай паэзіі неабходна разглядаць таксама інтымную лірыку паэта гэтых гадоў. У многіх вершах пачуцці асабістага характару, роздум аб жыцці і смерці пераплятаюцца з грамадзянскімі, патрыятычнымі пачуццямі («Мае мары»).

Пасляваенная лірыка Я. Коласа («Наш шлях», «З майго летапісу», «Роднаму краю і народу», «Сам сабе» і інш.) вызначаецца глыбокай філасафічнасцю, роздумам над сваім уласным лёсам, а таксама лёсам народа, якому пясняр шчыра служыў на працягу паўсотні гадоў.

Я. Колас — адзін з пачынальнікаў нацыянальнага літаратурнага ліра-эпасу, пісьменнік, які ўзняў на недасягальную вышыню беларускую паэму.

Як ліра-эпік Я. Колас пачынаўся з вершаваных апавяданняў у асноўным на сацыяльна-побытавую праблематыку. Гэта такія творы, як «Зяць» (1907), «Паслушная жонка» (1909), «Доктар дапамог» (1909), «За дождж» (1909), «Першы заработак» (1910), «Батрак» (1910), «Паўлюкова бяда» (1910), «Прапаў чалавек» (1911), «Як Янка забагацеў» (1911), «На рэчцы зімою» (1910). У іх паэт яўна арыентаваўся на традыцыі шырокавядомых у народзе ананімных «гутарак», вершаваных аповесцей В. Дуніна-Марцінкевіча, Ф. Багушэвіча, а таксама на творчы вопыт рускіх паэтаў А. Пушкіна, М. Някрасава, I. Нікіціна. Колас не толькі апявае сялянскую працу, але спрабуе паказаць мужыка ўсебакова: у сям’і, побыце, у час вяселля, у розных смешных варунках. У вершаваных аповесцях Коласа пануе народна-песенная, карнавальна-ігравая стыхія. Тут побач і адначасова — захапленне хараством («Таня — красачка, вясна. Не дзяўчына — чараўніца, свет схадзі — такой няма»), і адкрытая насмешка над чалавечымі слабасцямі («Цешча к зяцю прыйшла ў госці. Ой, сярдзіты быў той зяць! Ні пяшчоты, ні мілосці, а ў мінуту гневу, злосці мог і лейцы ў рукі ўзяць»). У гэтых творах пераважае стыхія гутарковай мовы з усімі яе перавагамі і хібамі: народным каларытам, маляўнічасцю і метафарычнасцю, але і з апісальнасцю, бытавізмам, празаізмамі. Асабліва прыдалася яна ў невялікіх паэмах для дзяцей, а таксама ў паэтычных апрацоўках народных казак. Многія з гэтых твораў увайшлі ў залаты фонд айчыннай дзіцячай літаратуры: «На рэчцы зімою» (1910), «Савось-распуснік» (1926), «Дзед і мядзведзь» (1926), «Рак-вусач» (1926), «Міхасёвы прыгоды» (1934).

Першая буйная паэма песняра «Новая зямля» (1911—1923) стала этапнай з’явай у творчасці Я.Коласа і ўсёй беларускай літаратуры. Тут з вялікай сілай мастацкага абагульнення адлюстраваны карэнныя сацыяльныя супярэчнасці канца 19 ст., намалявана шырокая эпічная панарама народнага жыцця, створаны тыповыя, непаўторныя характары, раскрыта духоўная веліч, маральная прыгажосць чалавека працы, яго спрадвечная мара аб вольным шчаслівым жыцці, выяўлена імкненне стаць гаспадаром на ўласнай зямлі. Паэтызацыя працы, эстэтызацыя сялянскага побыту, услаўленне чалавека-працаўніка, носьбіта лепшых рыс народнага, нацыянальнага характару — наватарская рыса паэмы. У 30-я і пазнейшыя гады, калі пераважная большасць савецкіх пісьменнікаў выкрывала т.зв. дробнаўласніцкія інстынкты селяніна, індывідуалістычную мараль, развенчвала яго кулацкія памкненні, Я.Колас паэмай «Новая зямля» з гонарам бараніў аўтарытэт прыгожага пісьменства, годнасць мастака як выразніка інтарэсаў працоўнага сялянства. «Новая зямля» ўвайшла ў свядомасць чытача як найвыдатнейшы твор нацыянальнай літаратуры, з’ява нацыянальнай культуры, як паэтычная энцыклапедыя жыцця беларускага народа на новым этапе яго гістарычнага развіцця. Яна адыграла велізарную ролю ў сцвярджэнні прынцыпаў рэалізму, народнасці, у станаўленні ліра-эпічнай паэмы і празаічнага рамана.

Другая буйная і вядомая паэма Я. Коласа — «Сымон-музыка». Цэнтральнай тэмай у гэтай паэме з’яўляецца тэма народнага мастацтва, яго вытокаў, каранёў, складанасці шляхоў і цяжкасцей выяўлення таленту ў неспрыяльных сацыяльных умовах. Твор мае некалькі рэдакцый, прычым даволі адрозных адна ад другой. У першай рэдакцыі «Сымона-музыкі» (1911—1918) з асаблівай яскравасцю выявіла псіхалагічны стан паэта, які ўсведамляў асабістую адказнасць за трагічныя падзеі, выкліканыя рэвалюцыяй, бо і яго паэтычнае слова рыхтавала рэвалюцыйны выбух. Але аказалася, што галоўным героем часу стаў не разняволены рэвалюцыяй свабодны чалавек, міласэрны і спагадлівы да чужога болю і пакутаў, а «чалавек з ружжом», якому зброя замяніла закон і маральныя нормы, а класавая нянавісць, прага помсты сталі вызначальнымі матывамі дзейнасці. Ачышчальная бура-навальніца, якую клікаў пясняр народнай долі («Грымні ж ты, бура, ды грымні дужэй» — верш «Будзе навальніца», 1912), вылівалася ў акт рабаўніцтва і гвалту. Не жадаючы даць маральнае бласлаўленне жорсткай, крывавай, нясправядлівай рэвалюцыі, Я.Колас пакідае свайго героя-музыку на могілках, дзе пахавана яго дзяўчына Ганна — сімвал дабрыні і прыгажосці, жывое ўвасабленне маці-Беларусі, увасабленне няспраўджаных ідэалаў мастака. Сымон-музыка, які марыў пра ўсясветнае брацтва, пра ўсталяванне чалавечай дабрыні, міру і згоды, у знак пратэсту супраць жорсткасці, прымусу, беззаконня і пагарды да чалавечай асобы выключаецца з жыцця, засынае сімвалічным сном («Ты ачнешся ў жыцці новым песні-думкі дапяваць») побач з Ганнай. У 1923—1924 гг. Я.Колас істотна перапрацаваў паэму «Сымон-музыка» (тэкст не захаваўся; рукапіс украдзены ў час вяртання паэта з Кіславодска ўлетку 1924 г.). У 1924—1925 гг. была створана трэцяя, канчатковая рэдакцыя, па сутнасці новы твор. З разгортваннем працэсу беларусізацыі аўтар «Сымона-музыкі» абуджае героя ад сну, дае яму магчымасць чароўным граннем вярнуць да жыцця Ганну і накіроўвае іх у шырокі свет да людзей. На пэўны час Я.Колас паверыў у магчымасць адраджэння роднага краю, нацыянальнай культуры, у магчымасць пабудовы суверэннай, незалежнай Беларусі. Паэма прысвечана беларускай моладзі, якой гісторыяй прызначана было будаваць новае жыццё, свабодную краіну. Вера пісьменніка-грамадзяніна, мастака-гуманіста ў шчаслівую будучыню Беларусі і дапамагла нараджэнню канчатковай рэдакцыі паэмы — твора паліфанічнага гучання, дзе драматычныя, трагічныя матывы перапляліся з жыццесцвярджальнымі, аптымістычнымі. Зацятая барацьба бальшавіцкай партыі с рэлігіяй перашкодзіла Я.Коласу выкарыстаць шэраг тэм і матываў першай рэдакцыі, у прыватнасці, тэму мастака як прарока, як носьбіта боскай сілы. Але гэты і іншыя матывы, напрыклад, думка аб неабходнасці ўсеагульнай згоды, ідэя дабрыні, міласэрнасці, чалавекалюбства як арганічнай якасці сапраўднага мастацтва, знайшлі сваё ўскоснае, апасродкавае выяўленне ў апошняй рэдакцыі. Тое, што Сымон здолеў сілай свайго кахання ўдыхнуць жыццё ў безнадзейна хворую Ганну, сведчыла пра бязмежныя магчымасці мастацтва, калі яно сваімі каранямі звязана з народным жыццём, прасякнута ідэяй абароны чалавека. У лірыка-філасофскіх, алегарычных уступах да адпаведных раздзелаў новай рэдакцыі паэт іншасказальна выказаў шэраг глыбокіх думак, якія былі ў рэдакцыі 1911—1918 гг. Так, у алегорыі пра змаганне марозу і вады праводзіцца ідэя неабходнасці «згоды, змірэння», стваральнай працы як асновы будаўніцтва суверэннай дзяржавы. Паэма «Сымон-музыка» сведчыць аб шырыні творчага дыяпазону Я.Коласа, аб арыгінальнасці, адметнасці яго таленту і вялікіх творчых магчымасцях як паэта-лірыка. Яна ўражвае разнастайнасцю вобразна-выяўленчых сродкаў, гармоніяй зместу і формы, багаццем рытмікі, дасканалай інструментоўкай паэтычнага радка, мілагучнасцю, напеўнасцю верша, удалым выкарыстаннем фальклорнай паэтыкі. Паэма аказала вялікі ўплыў на развіццё беларускай лірыкі і ліра-эпічнай паэмы, раскрыла вялікія магчымасці рамантычных форм і сродкаў адлюстраванця рэчаіснасці.

Пасля верасня 1939 г. Колас пачаў працу над паэмай «Рыбакова хата» (1947), у якой імкнуўся расказаць пра шляхі-дарогі беларусаў, гвалтоўна падзеленых мяжой. У творы назіраецца асаблівая цікавасць аўтара да формы: кожны з 25 раздзелаў мае роўна 300 радкоў, якія ў сваю чаргу падзяляюцца на 25 падраздзелаў, у кожным — па 12 радкоў. «Рыбакова хата» блізкая ў жанравых адносінах да «Новай зямлі»: тая ж эпічная апавядальнасць, раскаванасць паэтычнага мыслення, бытавая канкрэтызаванасць вобразаў і малюнкаў.

Разгорнутую гістарычную панараму галоўных падзей ХХ ст. Я. Колас паспрабаваў намаляваць у чацвёртай сваёй буйной паэме «На шляхах волі» (1925—1956).

Спрабаваў Колас і эпічна асэнсаваць ваенныя падзеі, што было здзейснена ім у паэмах «Суд у лесе» (1942) і «Адплата» (1944). Сюжэт гэтых твораў пабудаваны на знаёмых па аповесці «Дрыгва» калізіях, штучна перанесеных у новы час, і перапыняецца раз-пораз лірычнымі адступленнямі, дзе аўтар дае волю пачуццю тугі па Радзіме, трывогі за лёс блізкіх, сына Юркі. Адзначым, што дадзеныя паэмы не сталі творчай удачай Я. Коласа.

Вялізны ўклад Я. Коласа ў беларускую прозу. Побач з М. Гарэцкім, Ядвігіным Ш., У. Галубком і некат. інш. пісьменнікамі пачатку ХХ ст. Я. Колас стаяў ля вытокаў новай нацыянальнай прозы. Выступаў Я. Колас у самых разнастайных эпічных відах і жанрах.

Я. Колас — майстра беларускага апавядання, прычым самага рознага паводле танальнасці і жанрава-стылёвых адзнак.

Так, ён пісаў гумарыстычныя апавяданні, блізкія да жартаў, з ледзь-ледзь адчувальным адценнем іроніі, а часам і сатыры («Слабода», 1906; «Выбар старшыні», 1906; «Кантракт», 1908; «Сацыяліст», 1908; «Недаступны», 1912; і інш.).

У сацыяльна-псіхалагічных апавяданнях «Бунт» (1907), «Васіль Чурыла» (1907), «Нёманаў дар» (1912), «У старых дубах» (1912), «Тоўстае палена» (1913), «Малады дубок» (1913) на пярэднім плане праўда адчуванняў герояў у пэўных абставінах, «ісціна страсцей». Гэта класічныя ўзоры «малой прозы». Тут выразна акрэсленыя вобразы, намаляваны тыповыя характары беларускага селяніна-працаўніка.

Да значных мастацкіх здабыткаў беларускай літаратуры пачатку і сярэдзіны 1920-х г. адносяцца апавяданні Я. Коласа «Крывавы вір», «Пракурор», «Адукацыя», «Туды, на Нёман», «У «калектыве» пана Тарбецкага», «Хатка над балотцам», «На святой зямлі». У іх пісьменнік спрабаваў даць аб’ектыўную карціну жыцця, сцвердзіць гуманістычны пачатак, якога істотна бракавала тагачаснаму прыгожаму пісьменству. Коласу з яго ўменнем бачыць жыццё ў шматстайнасці і рэальным багацці ўдалося стварыць галерэю людскіх тыпаў, якія займалі прыкметнае месца ў паслярэвалюцыйнай рэчаіснасці. Гэта «былыя людзі», якія сталі «саўслужачымі» («Пракурор», 1925), чакаюць звароту мінулых парадкаў («Царскія грошы», 1925), з настаўнікаў пераходзяць у царкоўны сан («Курская анамалія», 1924), але гэта і «новыя людзі», якія прагнуць усё і ўсіх хутчэй змяніць на свой лад («Адукацыя», 1926). Уважлівым назіральнікам, збіральнікам калекцыі характараў выступае празаік у апавяданнях «У двары пана Тарбецкага» (1926) і «Хатка над балотцам» (1927). Недзе ў свеце адбываюцца грандыёзныя падзеі, а ў двары пана Тарбецкага тубыльцы жывуць дробязнымі інтарэсамі: сам Тарбецкі зранку палюе, каб хто не браў ваду з калодзежа без аплаты, яго кватаранты ўвесь дзень лаюцца (Мальвіна Грында), гандлююць, «збіраюць капейку» (свінабой Вадап’ян). Гледзячы на дробязную мітусню «пошлых» людзей, аўтар параўноўвае ўбачанае з тэатрам, а людзей — з акцёрамі. Спектакль адбываецца і ў «Хатцы над балотцам», дзе пан Зыгмусь і пані Даміцэля прыкладаюць тытанічныя намаганні, каб адабраць у гаспадыні яе старэнькую хатку. Турботы, якімі захоплены героі, такія нікчэмныя, што ў апавядальніка міжволі ўзнікае думка аб іх раслінна-жывёльным існаванні. Адным з апошніх апавяданняў, у якім Колас дае стэнаграму пачуццяў і думак героя, ахвяры падзей, было апавяданне «Балаховец» (1929). У твор ўвайшла значная грамадская праблематыка, вельмі надзённая ў час, калі ўзмацнялася санкцыяніраванае зверху раўнадушша да лёсу асобнага чалавека.

На працягу ўсёй сваёй творчай дзейнасці, ледзь не да самай сваёй смерці, Я. Колас ствараў алегарычныя апавяданні-прытчы пад агульнай назвай «Казкі жыцця». Сярод гэтых невялічкіх апавяданняў шмат сапраўдных шэдэўраў («Жывая вада», «На балоце», «Адзінокае дрэва», «Камень», «Хмарка» і інш.). Яны прасякнуты роздумам мастака-грамадзяніна, патрыёта, гуманіста аб чалавеку і яго жыццёвым прызначэнні, сэнсе чалавечага існавання. Напоўненыя глыбокім жыццёвым і сацыяльна-філасофскім зместам алегарычныя апавяданні Я.Коласа з’явіліся значным мастацкім адкрыццём у беларускай літаратуры, пашырылі яе ідэйна-тэматычныя і жанрава-стылёвыя гарызонты.

Пісаў Я. Колас і апавяданні-казкі, лепшыя з якіх — «Як птушкі дуб ратавалі», «Адзінокі курган», «Страказа», «Цвіркун», «Даль», «Вадаспад», «Супраць вады», «Стары лес», «Гусі» і інш.

Вялікі ўклад унёс Я. Колас і ў беларускую аповесць. Менавіта ён разам з М. Гарэцкім, Ц. Гартным і некат. інш. пісьменнікамі стаяў ля вытокаў дадзенага жанру ў нашай літаратуры.

Жыццё беларускага народа напярэдадні і ў гады першай буржуазнай рэвалюцыі, пошукі перадавой інтэлігенцыяй шляхоў да народа, яе роля ў фарміраванні сацыяльна-палітычных поглядаў сялянства знайшлі сваё глыбокае мастацкае ўвасабленне ў першых двух кнігах «Палескіх аповесцей» («У палескай глушы» і «У глыбі Палесся»), якія пазней увайшлі ў трылогію (назву ёй дала апошняя аповесць) «На ростанях» (1921—54). Гэтыя аповесці — найбольш значныя творы беларускай мастацкай прозы. «Палескія аповесці» вызначаюцца высокім узроўнем псіхалагічнага майстэрства, здольнасцю аўтара раскрываць дыялектыку пачуццяў герояў, паказваць чалавека ў адзінстве яго грамадскай дзейнасці і асабістага жыцця. Для твораў характэрна шчырасць, даверлівасць аўтарскай інтанацыі. Аповесці маюць выразны аўтабіяграфічны характар. Лёс многіх герояў, іх памкненні былі блізкімі і зразумелымі аўтару.

У сярэдзіне 20-х гадоў Колас уважліва прыглядаўся да новага пакалення людзей, для якіх ўсё, што адбывалася да рэвалюцыі, здавалася ледзь не далёкай гісторыяй, якія пачыналі жыццё, па сутнасці, з чыстага ліста. Яму, настаўніку, выкладчыку педагагічнага тэхнікума, падабалася імкненне моладзі сцвердзіць сябе, але ён як вопытны і мудры чалавек, пісьменнік-гуманіст, глыбокі мысліцель ведаў пра тую небяспеку, якая чакае моладзь у жыцці, і даступнымі яму сродкамі спрабаваў памагчы. Менавіта ўваходжанне моладзі ў рэальнае паслярэвалюцыйнае жыццё і адлюстравана ў аповесці «На прасторах жыцця» (1926).

Прасторы жыцця, новыя далі, дарога — гэтая атрыбутыка папярэдняга перыяду творчасці Коласа на свой лад паўтараецца ў аповесці «Адшчапенец» (1931), якую празаік прысвяціў калектывізацыі. Дадзены твор не без недахопаў, аднак у ім пісьменнік здолеў адносна няблага перадаць тыя складаныя і супярэчлівыя часы, калі ламаўся спрадвечны сялянскі ўклад жыцця. Прычым неабходна адзначыць, што сваю адмоўную лепту ў мастацкія вартасці дадзенага твора ўнесла «аглабельная» крытыка (яна застаўляла пісьменніка перарабляць твор ва ўгоду тагачасным ідэалагічным устаноўкам).

Селянін-паляшук, прычым ва ўжо даволі салідным узросце, які ўзняўся на барацьбу з польскімі акупантамі, у цэнтры адной з самых вядомых і папулярных аповесцей Я. Коласа «Дрыгва» (1933). Адзначым, што коласаўскі дзед Талаш — рэальная гістарычная асоба, якую пісьменнік удала, сапраўды па-мастацкі тыпізаваў.

Спрабаваў свае сілы Я. Колас і ў драматургіі. У 1917 г. пад псеўданімам Тарас Гушча выйшла кніга сцэнічных твораў Я. Коласа, якую склалі п’есы «Антось Лата» (асноўная праблематыка твора антыалкагольная, якая ў сваю чаргу мае выхады на пытанні сацыяльнай несправядлівасці і неўладкаванасці сялянскага побыту) і «На дарозе жыцця» (дадзеная п’еса закранае нацыянальна-патрыятычную праблематыку). У 1925 г. Я. Колас напісаў двухактовую п’есу «Забастоўшчыкі», матэрыялам для фабульна-сюжэтных хадоў каторай паслужыў настаўніцкі з’езд (1906 г.), у якім сам пісьменнік прымаў чынны ўдзел, за што потым адседзеў тры гады ў Мінскай турме. У 1938 г. Я. Коласам была закончана п’еса «Вайна вайне», у якой адлюстраваліся падзеі, звязаныя з пачаткам Першай сусветнай вайны, а затым перарастаннем яе ў грамадзянскую. Па матывах «Дрыгвы» у 1937 г. Я. Коласам была напісана п’еса «У пушчах Палесся», якая ў гэтым жа годзе ўбачыла святло рампы ў БДТ-1.

Выступаў Я. Колас і як літаратурны крытык, уздымаючы надзённыя пытанні сувязі мастака з рэчаіснасцю, дзейснасці мастацкага слова, ролі і значэння крытыкі ў літаратурным працэсе, выкладання літаратуры ў школе, эстэтычнага выхавання маладога пакалення.

Творчасць Я.Коласа была цесна звязана з развіццём беларускай педагагічнай думкі. Пісьменнік лічыў, што родная мова, літаратура, гісторыя — дзейсныя сродкі фарміравання маральных, патрыятычных пачуццяў школьнікаў, выхавання ў іх любові да «роднага слова — першай крыніцы, праз якую мы пазнаем акаляючы нас свет». Гэтыя думкі Колас выказаў у шэрагу сваіх артыкулаў і выступленняў.

Я.Колас шырока вядомы і як перакладчык на беларускую мову твораў А.Пушкіна, М.Лермантава, Т.Шаўчэнкі, Р.Тагора, А.Міцкевіча, П.Тычыны. Ён быў рэдактарам шматлікіх выданняў, анталогій. Яго творы таксама перакладзены на многія замежныя мовы.

СПІС ВЫКАРЫСТАНЫХ КРЫНІЦ

1. Мацюх М.Д., Мушынскі М.І. Колас Якуб // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік: У 6 т. Т. 3. Мн., 1994.

2. Тычына М.А. Якуб Колас // Гісторыя беларускай літаратуры ХХ стагоддзя: У 4 т. Т. 1. Мн., 1999. С. 176-235.

3. Колас Я. Зборнiк твораў: У 12 т. / Колас Я. — Мн., 1961-1964.

4. Колас Я. Зборнiк твораў: У 14 т. / Колас Я. — Мн., 1972-1978.

5. Анталогія беларускай паэзіі: У 3 т. Мн., 1993. Т. 1.

6. Мушынскі М.І. Якуб Колас: Летапіс жыцця і творчасці / Мушынскі М.І. — Мінск, 1982.

Источник

На чтение 11 мин Просмотров 20.6к. Опубликовано 12.09.2021

Якуб Колас атрымаў званне народнага паэта ў 1926 годзе. Ён па праву знаходзіцца на адным радку з Янкам Купалам. Гэта два таленавітых чалавека, якія нарадзіліся ў адзін год, жылі і тварылі ў адзін час, якія выпрабавалі як узлёты, так і моманты знявагі ад савецкай улады. І абодва стварылі сапраўдныя шэдэўры беларускай літаратуры.

Біяграфія Якуба Коласа

Якуб Колас (сапраўднае імя — Канстанцін Міцкевіч) нарадзіўся ў 1882 годзе ў вёсцы Акінчыцы (сёння — тэрыторыя горада Стоўбцы) у сям’і лесніка. Бацькі будучага пісьменніка былі родам з вёскі Мікалаеўшчына. У Канстанціна было яшчэ дванаццаць братоў і сясцёр. Але з-за недаядання і хвароб да дарослага ўзросту дажылі дзевяць.

Сям’я Міцкевічаў з-за прафесіі бацькі часта мяняла месца жыхарства. Таму адукацыю хлопчык атрымліваў спачатку дома, а толькі потым у школе. Вялікі ўплыў на будучага паэта аказаў яго дзядзька Антось, які з ранніх гадоў прывучыщ пляменніка да чытання. У 12-гадовым узросце Міцкевіч упершыню знаёміцца з беларускай літаратурай.

Канстанцін скончыў спачатку народную школу, а затым, у 1902 годзе, Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю. Падчас вучобы захапіўся мастацкай літаратурай: чытаў як рускіх класікаў, так беларускіх і замежных аўтараў. Пісаў уласныя вершы на рускай мове. Таксама праявіў сябе як этнограф — запісваў ў сшыткі народны фальклор.

У 1902-1906 гадах працаваў настаўнікам у Пінскім раёне ў вёсках Люсіна і Пінкавічы. Працягваў збіраць фальклор.

Быў адным з арганізатараў незаконнага настаўніцкага з’езду 1906 года. З’езд разагнала паліцыя. А Міцкевічу забаранілі займацца настаўніцкай дзейнасцю. Але насуперак указа ён да 1912 года працаваў нелегальна. Пазней падзеі гэтых гадоў ляглі ў аснову рамана «На ростанях».

У 1906-1907 гадах у вёсцы Смалярня адкрыў прыватную школу. У 1907 пераехаў у Вільню, дзе працаваў загадчыкам аддзела літаратуры ў «Нашай Ніве», але па ўказанні паліцыі звольніўся і пакінуў горад. У пачатку 1908 года некаторы час працаваў настаўнікам у вёсцы Сані, пасля чаго быў арыштаваны па абвінавачванні ў рэвалюцыйнай дзейнасці, накіраванай на ліквідацыю дзеючага дзяржаўнага ладу.

Міцкевіча асудзілі на 3 гады, ўвесь час зняволення (1908-1911) ён правёў у Мінскай турме. На працягу тэрміну працягваў ствараць творы. Пасля вызвалення вярнуўся на Піншчыну, дзе працаваў настаўнікам да 1914 года. У 1915 разам з сям’ёй эвакуіраваўся ў Падмаскоўе, дзе працаваў настаўнікам, але неўзабаве яго мабілізавалі ў войска.

У 1916 годзе па экспрэс-праграме скончыў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча і быў накіраваны на службу ў Пермь. У 1917 у званні падпаручніка накіраваны на Румынскі фронт. Але з-за хваробы, неўзабаве, пакінуў зону баявых дзеянняў, а пазней як настаўнік быў дэмабілізаваны. З 1918 да 1921 года працаваў настаўнікам у горадзе Абаянь (Курская вобласць). У 1921 вярнуўся ў Мінск.

20-я гады — час творчага поспеху для Якуба Коласа. Ён становіцца вядомым пісьменнікам, яго чытаюць і ведаюць. Ён вядзе актыўнае грамадскае жыццё. З 1929 займае пасаду віцэ-прэзідэнта Акадэміі навук БССР. Прымае ўдзел у з’ездах пісьменнікаў.

З сярэдзіны 20-х гадоў ім зацікавіліся рэпрэсіўныя органы. У 1925 у кватэры Коласа праходзіць вобшук, частка дакументаў канфіскуецца. Пісьменніку ладзяць шматгадзінны допыт. У 30-х сітуацыя пагаршаецца. Коласа ўвесь час крытыкуюць, абвінавачваюць у нацдэмаўшчыне. На розных узроўнях, ад пасяджэнняў, да публікацый у газетах паўтараюць, што ў сваіх творах ён ідэалізуе кулацтва і прыватную ўласнасць, а таксама бескласавасць беларускага народа. У гэты час арыштоўваюцца і рэпрэсуюцца блізкія пісьменніка — Язэп Лёсік і Аляксандр Каменскі. Колас вымушаны пакаяцца ў прэсе ва ўсіх прыпісаных яму грахах і паабяцаць у далейшым пісаць толькі правільную, ідэалагічна вывераную літаратуру. Зрэшты, ціск на яго гэта не спыніла.

У 1938 годзе ў кватэры паэта праходзіць новы ператрус. З пісьменнікам абыходзяцца зневажальна — ставяць да сценкі, як злачынца. Шукалі зброю, якая не была знойдзена. Коласу пагражаў арышт. Лічыцца, што шырокая вядомасць перашкодзіла савецкай уладзе рэпрэсаваць яго гэтак жа, як іншых беларусаў.

Падчас вайны Якуб Колас жыве ў Маскве і Ташкенце. Пасля вызвалення Мінска ў 1944 годзе вяртаецца на радзіму. Працуе ў Акадэміі навук, вядзе актыўную грамадска-палітычнае жыццё: абіраўся дэпутатам вярхоўнага савета БССР (1938-1956) і вярхоўнага савета СССР (1946-1956). Быў старшынёй Беларускага рэспубліканскага камітэта абароны міру.

Магіла Якуба Коалса. Вайсковыя могілкі, г.Минск

У апошнія гады Колас шмат хварэў. За 10 гадоў 26 разоў перанёс запаленне лёгкіх. Але працягваў ствараць новыя творы і памёр за працоўным сталом 13 жніўня 1956 году ад сардэчна-сасудзістай недастатковасці. Пахаваны на Вайсковых могілках у Мінску, недалёка ад магілы Янкі Купалы.

У дзень смерці Якуб Колас напісаў ліст у вышэйшыя органы партыі, у якім выказаў занепакоенасць станам беларускай мовы, прадказаў яе заняпад. Прапаноўваў меры па абароне беларускай мовы.

Сам ліст доўгія гады быў засакрэчаны. Аб яго існаванні не ведалі нават блізкія сябры паэта. Упершыню апублікавана ліст быў у 1990 годзе. А некалькі гадоў таму мы адшукалі яго ў Нацыянальнай бібліятэцы і набралі. Зараз усе могуць азнаёміцца з апошнім лістом Якуба Коласа, які выглядае ледзь не прароцкім.

Творчасць Якуба Коласа

Ужо ў 10-гадовым узросце Колас, пад уплывам баек Крылова, напісаў першы твор «Варона і ліса». У 12 гадоў стварыў першы верш «Вясна». Упершыню на беларускай мове спрабуе пісаць падчас вучобы ў настаўніцкай семінарыі. На роднай мове былі напісаныя паэмы «Каля Кастра» і «Страх», а таксама празаічны твор «Наша сяло, людзі і што робіцца ў сяле». Нажаль, гэтыя тэксты не захаваліся да нашага часу.

У семінарыі талент Міцкевіча заўважае выкладчык — Фядот Кудрынскі. Ён прачытаў апавяданні Коласа і адзначыў, што беларускамоўныя творы значна лепш рускамоўных.

Першы надрукаваны верш, «Край Радзімы», з’явіўся 1 верасня 1906 года ў газеце «Наша доля». Тут паэт упершыню выкарыстаў свой псеўданім — Якуб Колас. А 15 верасня ў гэтай жа газеце, але пад іншым псеўданімам, Дзядзька Карусь, апублікавана празаічны твор «Слабада». Супрацоўнічае пісьменнік і з іншым вядомым беларускім выданнем — «Нашай Нівай».

Актыўны этап творчасці ў Якуба Коласа пачынаецца ў зняволенні, калі ён быў адарваны ад настаўніцкай працы. Першы зборнік вершаў — «Песні жальбы» — выходзіць у 1910 годзе. У 1912 ён выдае зборнік прозы «Апавяданні». Раннія вершы Коласа высока ацаніў Максім Горкі. Таксама ў 1909 годзе ў Санкт-Пецярбургу выходзіць падручнік яго аўтарства «Другое чытанне для дзяцей беларусаў». У 1910 Колас, будучы ў зняволенні, пачаў ствараць паэмы «Сымон-музыка» і «Новая зямля».

У 1912 годзе на хутары Смольня ўпершыню сустракаецца з Янкам Купалам. Гэта сустрэча паклала пачатак сяброўству. Але многія даследчыкі сыходзяцца ў меркаванні, што ў зносінах больш пераважаў дух суперніцтва.

У 1913 годзе ў Санкт-Пецярбургу выходзяць адразу тры кнігі пісьменніка — «Нёманаў дар», «Тоўстае палена» і зборнік вершаваных апавяданняў «Прапаў чалавек». У 1914 годзе ў Вільні выходзіць зборнік прозы «Родныя з’явы». А ў 1916 годзе ў Санкт-Пецярбургу ў выдавецтве «Загляне сонца і ў наша аконца» выходзіць з друку першы драматычны твор Якуба Коласа — «Чарка ўсё на свеце робіць».

Пасля рэвалюцыі ў 1922 годзе ў Мінску выходзіць зборнік вершаў паэта «Водгулле». Ён прасякнуты антываеннымі настроямі, а таксама вершамі аб працы на карысць роднай зямлі. У 1923 годзе публікуецца адзна з галоўных прац у жыцці Коласа — паэма «Новая зямля». А ў 1925 у часопісе «Полымя» друкуецца яшчэ адна знакавая паэма — «Сымон-музыка».

У гэтыя ж гады пісьменнік стварае дзве вялікія аповесці — «У палескай глушы» (1923) і «У глыбі Палесся» (1927). У будучыні яны ўвойдуць у склад рамана «На ростанях». Гэта самы вялікі і значны празаічны тэкст пісьменніка. Ён заснаваны на біяграфічных ўспамінах. У гэты час Колас стварае шмат твораў, заснаваных на ўспамінах. Напрыклад, п’еса «Забастоўшчыкі» (1925) (аб нелегальным настаўніцкім з’ездзе), аповесць «На прасторах жыцця» (1926) (аб праблемах адукацыі і творчага развіцця моладзі).

Лічыцца, што ўжо ў канцы 20-х гадоў з-за моцнай цэнзуры, а таксама пастаяннага ціску на пісьменніка яго творчасць перажывае сур’ёзныя змены. Яго прымушаюць ствараць выключна тыя творы, якія пойдуць на карысць савецкай улады. З’яўляюцца творы накіраваныя на падтрымку калектывізацыі. Напрыклад, аповесць «Адшчапенец» (1932). У ёй, насуперак сваіх поглядаў, апісаных у паэме «Новая зямля», аўтар паказвае, што калектывізацыя для селяніна — дабро.

У 1933 годзе выходзіць аповесць «Дрыгва» (1933), прысвечаная грамадзянскай вайне. Падчас вайны вершы пісьменніка, яго публіцыстычныя нататкі, паэмы прысвечаны праслаўленню савецкага гераізму і выкрыцця фашыстаў.

У 1953 годзе Колас прымае актыўны ўдзел у стварэнні «Руска-беларускага слоўніка». У 1954 скончыў працу над аповесцю «На ростанях». Разам з аповесцямі «У палескай глушы» (1923) і «У глыбі Палесся» (1927) яны ўвойдуць у раман «На ростанях», у якім распавядаецца пра падзеі з жыцця пісьменніка ў 1906-1911 гадах.

Пісьменнік займаўся і перакладчыцкай дзейнасцю. Працаваў з тэкстамі на рускай, украінскай і польскай мовах. Творы самога Коласа перакладзены больш чым на 40 моў свету. Часцей за ўсё паэт перакладаўся на рускую (больш за 80 кніг) і ўкраінскую мовы.

У 1972-1978 гадах выйшаў збор твораў пісьменніка ў 14 тамах.

Творы паэта не раз былі экранізаваныя. У 1929 годзе — «Песня вясны» (паводле аповесці «На прасторах жыцця»), у 1960 — «Першыя выпрабаванні» (па матывам трылогіі «На ростанях»), у 1976 — тэлеспектакль «Сымон-музыка», у 1982 — двухсерыйны фільм «Новая зямля», 2012 — чатырохсерыйны фільм «Талаш» (паводле аповесці «Дрыгва»).

Што пачытаць з творчасці Якуба Коласа

Як і ў выпадку з Купалам, варта звярнуць увагу на раннія творы Коласа. А калі вы да гэтага часу не чыталі яго паэмы «Сымон-музыка» і «Новая зямля» — абавязкова зрабіце гэта. Не прапусціце таксама раман «На ростанях».

Плошча Якуба Коласа ў Мінске

Узнагароды і памяць

У 1946 годзе ўзнагароджаны Сталінскай прэміяй першай ступені за верша «Салар», «Голас зямлі», «На Захад», «Маямі Сябра», «Родны шлях» і іншыя. А ў 1949 годзе ўзнагароджаны Сталінскай прэміяй другой ступені за паэму «Рыбакова хата».

Узнагароджаны пяццю ордэнамі Леніна, ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

У Мінску на вуліцы Акадэмічная, 5 дзейнічае Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа. На радзіме паэта адкрыты філіял музея «Мікалаеўшчына», які аб’ядноўвае чатыры сядзібы — Смольня, Акінчыцы, Альбуць і Ласток.

За творы прозы, працы ў галіне літаратуразнаўства і крытыкі ў Беларусі прысуджаецца Дзяржаўная прэмія імя Якуба Коласа.

У 1957 годзе была выпушчана паштовая марка СССР з выявай Якуба Коласа. У 1992 годзе Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі выпусціў памятную манету ў гонар паэта. У 2002 годзе ў Беларусі выпушчаныя манета і марка, прысвечаныя 120-гадоваму юбілею з дня нараджэння Коласа.

У розных гарадах Беларусі паэту ўсталяваны помнікі, а яго імя носяць вуліцы, плошчы, адукацыйныя і культурныя ўстановы. У Мінску на плошчы Якуба Коласа створана архітэктурная кампазіцыя, у цэнтры якой размешчаны помнік паэту, злева ад яго — помнік, прысвечаны паэме «Сымон-музыка», а справа — аповесці «Дрыгва».

Манета, прысвечаная Якубу Коласу

Помнікі паэту, акрамя Мінска, устаноўлены ў вёсцы Мікалаеўшчына, Навагрудку, Нясвіжы, іншых населеных пунктах.

Імя паэта носіць Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр у Віцебску, Цэнтральная навуковая бібліятэка Акадэміі навук.

Літаратурныя легенда пра Якуба Коласа

1. У Нясвіжскай настаўніцкай семінарыі, дзе вучыўся Якуб Колас, за ім замацавалася мянушка «Волат» з-за вялікай фізічнай сілы.

2. Важнае месца ў жыцці Коласа займала стральба. Яшчэ ў войску ён быў самым трапным ў сваёй роце ў стральбе з нагана і малакалібернай вінтоўкі. А пасля службы паэт працягваў удзельнічаць у спаборніцтвах. І нават атрымаў званне «Майстар спорту па стэндавай стральбе».

3. Гэтая легенда агульная для Купалы і Коласа. Вядома, што хоць у жыцці яны і былі сябрамі, у прафесійнай сферы лічыліся канкурэнтамі. Такімі ж канкурэнтамі яны былі і за шахматнай дошкай. Янка Купала гуляў у шахматы лепш, і таму вельмі хваляваўся, калі Коласу ўдавалася выйграць. І вось, падчас адной з партый, калі Купала відавочна прайграваў, ён пасля чарговага ўдалага ходу свайго апанента ўсклікнуў: «Ах ты, мужык!». Колас не застаўся ў даўгу і адказаў: «А ты — шляхцюк!» Завязалася бойка, усе фігуры былі змецены з шахматнай дошкі. Так Янка Купала выратаваўся ад паразы.

4. Дзед Талаш (сапраўднае імя Васіль Талаш) асоба сапраўды легендарная. Удзельнік савецка-польскай і Другой сусветнай войнаў, заўзяты прыхільнік савецкай улады ён, тым не менш, адмовіўся ўступаць у калгас і жыў аднаасобнікам. Нядзіўна, што такі каларытны персанаж стаў адным з ключавых герояў твора «Дрыгва» Коласа. Вось толькі паэт нават не ўяўляў у што гэта выльецца. Герой стаў тэрарызаваць пісьменніка, патрабуючы сабе працэнт ад ганарару. У выніку ім удалося прымірыцца і нават сустрэцца ў рэальным жыцці.

Якуб Колас і Дзед Талаш

Другие статьи о Народных поэтах Беларуси:

Янка Купала (1925)

Петрусь Бровка (1962)

Аркадий Кулешов (1968)

Максим Танк (1968)

Пимен Панченко (1973)

Нил Гилевич (1991)

Рыгор Бородулин (1992)

Источник

Обновлено: 11.03.2023

Якуб Колас – талантливый прозаик и поэт, родившийся в конце 19 столетия, автор множества рассказов, поэм и стихов для детей и взрослых. Он прожил долгую и нелегкую жизнь – его биография вмещает в себя 2 войны, революцию и личные драмы. Коласа часто сравнивают с не менее знаменитым современником Янкой Купалой – они оба были выразителями национального самосознания, однако, в отличие от него, Колас – более реалистичный, конкретный автор, не склонный романтизировать трудности жизни.

Детство и юность

Якуб Колас – это псевдоним, настоящее имя писателя – Константин Михайлович Мицкевич. По национальности он белорус, родился 3 ноября 1882 года в Акинчицах – маленькой деревне в Столбовщине, где его отец работал лесником. Через год после рождения маленького Кости семья переехала в Ласток. Там сыновья поступили на обучение к Алесю Фурсевичу, привившему им первоначальные навыки чтения и письма.

Якуб Колас в молодости

В 1892 году Мицкевич поступил в Николаевщинскую начальную школу, где для него открылся мир литературы – сказок, стихотворений и прозы Пушкина, басен Крылова. В подростковые годы Константин много общался со своим дядей Антоном, начитанным человеком, который сильно повлиял на книжные вкусы мальчика.

Поэзия и проза

В начале 20 века Константин Михайлович, получив работу учителя в полесском селе, начал общественную работу: доставал и читал нелегальную литературу, свел знакомства с революционерами, проводил беседы с крестьянами. Участие в подпольном съезде деятелей образования 9 июля 1906 года поставило крест на его преподавательской деятельности – собрание разогнали представители власти, и Мицкевича лишили права работы.

Портрет Якуба Коласа

Якуб Колас и Янка Купала

Выйдя из тюрьмы, Якуб Колас вновь обратился к преподаванию – сначала работал в деревне Купятичи, а потом в Пинском приходском училище. В 1912 году вышел сборник рассказов в Вильнюсе, а в 1913-м отдельные произведения были изданы в Санкт-Петербурге.

Когда началась Первая мировая война, Колас отвез семью в Московскую губернию и отправился на военную службу. В 1917-м он в звании подпоручика служил на Румынском фронте, однако после тяжелой болезни ему разрешили вернуться домой и возобновить учительскую работу. В стихах белорусского поэта зазвучали антивоенные мотивы и призыв к восстановлению разрушенных войной сел и деревень.

Поэт Якуб Колас

Якуб Колас

Личная жизнь

С будущей женой Марией писатель познакомился на учительских курсах в Пинске. Они сочетались браком в июне 1913-го и прожили вместе 33 года.

Якуб Колас и его сын Даниил

В личной жизни пара была безмятежно счастлива, и жена приложила много усилий для раскрытия творческого дара мужа. Мария родила троих детей – Михаила, Даниила и Юрия. Колас пережил любимую супругу, которой не стало в мае 1945-го, после сложной операции, и до конца жизни горевал о потере.

Смерть

В конце жизни здоровье писателя сильно ослабло. В последние 10 лет он часто болел воспалением легких, но даже в постели продолжал работать. 13 августа 1956 года Якуб Колас скончался прямо за рабочим столом. Причина смерти точно не известна, скорее всего, ею стала вновь обострившаяся легочная болезнь. Тело писателя было похоронено в Минске, на Военном кладбище.

Памятник Якубу Коласу

Имя Якуба Коласа носит Национальный академический драматический театр в Витебске, Центральная научная библиотека, площадь в столице Беларуси и больше десятка улиц в разных городах.

Для учеников 1-11 классов и дошкольников
Бесплатные сертификаты учителям и участникам

Описание презентации по отдельным слайдам:

Жыццё і творчасць Якуба Коласа Падрыхтавала Акружная Людміла, 41 гр.

Класік сусветнай і беларускай літаратуры, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры і сучаснай літаратурнай мовы, народны паэт Беларусі.

Сапраўднае імя Якуба Коласа — Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч. Ён нарадзіўся 3 лістапада 1882 г.

Вучыўся дома, у так званага «дарэктара» (хлапчука, які скончыў народную школу), потым скончыў народнае вучылішча ў Мікалаеўшчыне (1892-1894 гг.).

1895-1897 гг. Канстанцін Міцкевіч рыхтаваўся да паступлення ў настаўніцкую семінарыю, шмат чытаў

Прыкладна ў 10-гадовым узросце пад уплывам твораў Крылова Костусь склаў байку «Варона і Лісіца». У 12 гадоў напісаў свой першы верш «Вясна»

У 1898 г. паступіў у Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю, якую закончыў у 1902 г.

«Руская мова не можа выклікаць у такім поўным аб’ёме, калі я пішу, тых адчуванняў, тых пачуццяў і тае каларытнасці, якія ўласцівы беларускай мове, беларускім малюнкам, у якім дае беларуская мова, што з малаком маці ўвайшла ў маю натуру». Якуб Колас

Першае дзесяцігоддзе XX ст. – пачатак працоўнай дзейнасці і першыя праявы грамадскай актыўнасці К. Міцкевіча, з’яўляюцца і першыя публікацыі.

«У 1905 годзе я хоць і не мог яшчэ добра арыентавацца ў партыях, але быў ужо заўзятым ворагам самадзяржаўя і ў гэтым кірунку вёў работу» Якуб Колас

9-10 ліпеня 1906 г. ён прыняў актыўны ўдзел у нелегальным настаўніцкім з’ездзе, які адбыўся ў вёсцы Мікалаеўшчына.

1 верасня 1906 г. у віленскай беларускамоўнай газеце «Наша доля» з’явіўся верш — «Наш родны край»

Ужываліся таксама псеўданімы Тарас Гушча, Карусь Лапаць, К. Адзінокі, К. Альбуцкі, Андрэй «сацыяліст», Тамаш Булава, Ганна Груд, Мікалаевец, Лесавік і іншыя

15 верасня 1906 г. у «Нашай долі» змешчана апавяданне «Слабода» пра самавольства царскай паліцыі — першы надрукаваны празаічны твор пісьменніка.

У 1907 г. прыехаў у Вільню, некалькі тыдняў працаваў загадчыкам літаратурнага аддзела ў «Нашай ніве»

15 верасня 1908 г. Якуб Колас засуджаны на 3 гады турэмнага зняволення паводле абвінавачання ў актыўных дзеяннях, накіраваных на выкананне праграмы Усерасійскага саюза настаўнікаў

Я — мужык, а гонар маю, Гнуся, але да пары. Я маўчу, маўчу, трываю, Але скора загукаю: «Стрэльбы, хлопчыкі, бяры!» Верш «Мужык», 1909 г

У 1910-я гг. — пачынае працу над ліра-эпічнымі паэмамі «Новая зямля» і «Сымон-музыка».

«Другое чытанне для дзяцей беларусаў» (1909 г.)

У 1910 г. у Вільні надрукаваны першы зборнік вершаў «Песні жальбы» (напісаны ў 1906-1909 гг.)

У жніўні 1912 г. на хутары Смольня, каля вёскі Мікалаеўшчына, адбылася яго першая сустрэча з Янкам Купалам, якая паклала пачатак іх сяброўству.

Спрабаваў свае сілы і ў галіне драматургіі. Адзін з твораў гэтага жанру — п’еса «Антось Лата» (1917 г., упершыню пастаўлена ў 1918 г. у Мінску)

У 1923 г. у Мінску выйшла асобным выданнем паэма «Новая зямля» У 1925 г. у часопісе «Полымя» апублікавана трэцяя рэдакцыя паэмы «Сымон-музыка».

18 кастрычніка 1926 г. Якубу Коласу нададзена званне народнага паэта Беларусі, яму прызначана пажыццёвая пенсія.

13 жніўня 1956 г. Якуб Колас памёр за сваім рабочым сталом. Пахаваны ў Мінску на Вайсковых могілках.

Цэнтральная навуковая бібліятэка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр у Віцебску

Дзякуй за ўвагу!

подготовка к ЕГЭ/ОГЭ и ВПР
по всем предметам 1-11 классов

Курс повышения квалификации

Охрана труда

Сейчас обучается 132 человека из 45 регионов

Курс профессиональной переподготовки

Охрана труда

Курс профессиональной переподготовки

Библиотечно-библиографические и информационные знания в педагогическом процессе

ЗП до 91 000 руб.
Гибкий график
Удаленная работа

Дистанционные курсы для педагогов

Свидетельство и скидка на обучение каждому участнику

Найдите материал к любому уроку, указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:

5 610 181 материал в базе

Самые массовые международные дистанционные

Школьные Инфоконкурсы 2022

Свидетельство и скидка на обучение каждому участнику

Другие материалы

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

19.01.2018 2965
PPTX 2.6 мбайт
147 скачиваний
Оцените материал:

Настоящий материал опубликован пользователем Окружная Людмила Игоревна. Инфоурок является информационным посредником и предоставляет пользователям возможность размещать на сайте методические материалы. Всю ответственность за опубликованные материалы, содержащиеся в них сведения, а также за соблюдение авторских прав несут пользователи, загрузившие материал на сайт

Если Вы считаете, что материал нарушает авторские права либо по каким-то другим причинам должен быть удален с сайта, Вы можете оставить жалобу на материал.

Автор материала

40%

Подготовка к ЕГЭ/ОГЭ и ВПР
Для учеников 1-11 классов

Московский институт профессиональной
переподготовки и повышения
квалификации педагогов

Дистанционные курсы
для педагогов

663 курса от 690 рублей

Выбрать курс со скидкой

Выдаём документы
установленного образца!

Учителя о ЕГЭ: секреты успешной подготовки

Время чтения: 11 минут

Время чтения: 2 минуты

Онлайн-тренинг: нейрогимнастика для успешной учёбы и комфортной жизни

Время чтения: 2 минуты

Отчисленные за рубежом студенты смогут бесплатно учиться в России

Время чтения: 1 минута

Минпросвещения России подготовит учителей для обучения детей из Донбасса

Время чтения: 1 минута

Время чтения: 2 минуты

Рособрнадзор предложил дать возможность детям из ДНР и ЛНР поступать в вузы без сдачи ЕГЭ

Время чтения: 1 минута

Подарочные сертификаты

Ответственность за разрешение любых спорных моментов, касающихся самих материалов и их содержания, берут на себя пользователи, разместившие материал на сайте. Однако администрация сайта готова оказать всяческую поддержку в решении любых вопросов, связанных с работой и содержанием сайта. Если Вы заметили, что на данном сайте незаконно используются материалы, сообщите об этом администрации сайта через форму обратной связи.

Все материалы, размещенные на сайте, созданы авторами сайта либо размещены пользователями сайта и представлены на сайте исключительно для ознакомления. Авторские права на материалы принадлежат их законным авторам. Частичное или полное копирование материалов сайта без письменного разрешения администрации сайта запрещено! Мнение администрации может не совпадать с точкой зрения авторов.

Якуб Колас, биография которого наполнена различными событиями, прожил действительно очень сложную, но при этом, несомненно, увлекательную жизнь. Этот писатель признан воистину выдающимся человеком не только у себя на родине, в Беларуси, но и стал широко известным за ее пределами.

Колас Якуб Михайлович по праву считается основоположником новой и современной белорусской культуры. Но за открытые националистические идеи, в свое время, ему пришлось заплатить достаточно высокую цену. Этот человек почти три года отбывал тюремное наказание в качестве политзаключенного.

Якуб Колас −биография удивительного человека

Мало кому известно, что настоящее имя этого белорусского писателя −Константин Мицкевич. Свои книги и работы этот человек подписывал псевдонимом, и именно поэтому в мировой литературе он стал известен под вымышленным именем −Якуб Колас. Биография будущего поэта началась в небольшой белорусской деревне под названием Акинчицы. Он родился 03.11.1882 года в обычной семье лесника.

Вряд ли тогда родители могли предположить, что из обычного маленького мальчика, который пытался самостоятельно научиться грамоте и с детства очень любил читать, вырастет известный Якуб Колас. Биография его во многом была определена тем, что отец, будучи простым лесником, сделал все возможное для того, чтобы сын получил должное образование. Также большое влияние на Якуба имел его родной дядя −Антон. Именно он сумел привить мальчику огромную любовь к литературе.

Биография: Якуб Колас −полученное образование и первые проявления таланта

Начало творчества Коласа

В 1898 году юноша поступил в Несвижскую учительскую семинарию, где активно начала развиваться его писательская биография. Якуб Колас с искренним восторгом читал произведения Мицкевича, Шевченко, Гоголя, Кольцова, Франко. Кроме того, он всерьез увлекся белорусским фольклором, изучал этнографию и записывал устное творчество белорусов.

Параллельно он и сам пробует писать на родном языке. В основном, его стихи и проза были о природе и простой жизни сельских крестьян, которая никогда не была легкой.

Необходимо отметить, что на молодого автора в большой степени повлиял один из его преподавателей − Кудринский. Он одобрил его работы, обратив внимание на то, что особой важностью обладают тексты, написанные на белорусском. Такая похвала от авторитетного человека только утвердила желание Якуба продолжить писательскую работу.

Начало активной общественной деятельности

После окончания гимназии молодой выпускник работает учителем на территории Полесья. Он продолжает заниматься сбором белорусского фольклора, пишет собственные патриотические произведения и в это же время впервые знакомится с революционной литературой.

Якуб Колас начинает проводить активные беседы с крестьянами, в которых пытается донести до них необходимость борьбы за свои права. Будучи образованным человеком, он помогает им правильно составлять петиции к местным помещикам. В них указывалась необходимость предоставить в общественное пользование пастбища и озера. Подобная деятельность не могла остаться незамеченной властями, и в наказание за такую работу, Мицкевица вскоре переводят преподавать в Верхменское народное училище.

Но и там писатель не прекращает своей пропагандистской работы. В 1906 году он выступает организатором и участником учительского съезда (нелегального), на котором активно обсуждалась необходимость свержения царского режима. Конечно же, этот съезд был разогнан полицией, а Мицкевич оказался под следствием.

Первые публикации и тюремное заключение

В это время продолжается следствие по делу организации учительского съезда, и по его завершению писатель приговорен к трем годам заключения. Отбывая наказание в достаточно сложных условиях, он продолжает работать. В то время как в тюрьме пытались наказать общественного деятеля Константина Мицкевица, в нем все больше утверждался и становился сильнее поэт-патриот Колас Якуб. Стихи, книги, которые были им написаны в период заключения, со временем стали его визитной карточкой. Именно в тюрьме у поэта рождаются идеи по написанию таких всемирно известных произведений, как:

Долгожданное освобождение Якуба

После освобождения, в течение двух лет, писатель преподавал в Пинске. В этот период он познакомился со своей будущей супругой − Марией Каменской, и в 1913 году они поженились. В этом браке супруги прожили вместе почти 30 лет. Данный период был весьма плодотворным в жизни Мицкевича, он очень много писал и смог утвердиться в качестве сильнейшего белорусского автора.

Участие в войне

После начала Первой мировой войны поэт был призван в ряды царской армии. Он получил звание прапорщика и отбывал свою службу в Перми.

Далее он был направлен на румынский фронт и в 1917 году демобилизован по состоянию здоровья. Поскольку он имел выгодное педагогическое образование, ему разрешили вместо дальнейшего прохождения службы остаться в городе Обояне и работать там учителем. В это время он публикует свои сборники стихов, в которых отчетливо слышны антивоенные призывы.

Официальное признание поэта

Через два года его выбирают на должность вице-президента Академии наук БССР. За свои сборники стихов Мицкевич дважды награжден Государственной премией СССР. После Второй мировой войны, как активный деятель, он избирался в качестве депутата в Верховные Советы БССР и СССР. Кроме того, писатель стал почетным академиком АН БССР и был признан заслуженным деятелем науки. Якуб при жизни был награжден многочисленными медалями и орденами.

Смерть писателя

При советской власти многие писатели с националистическими идеями подпадали под внимательную слежку репрессивных органов. Не стал исключением и Якуб Колас.

Награды и премии, полученные им от советской власти, не смогли спасти писателя от постоянных подозрений, допросов и обысков. Это очень сильно подорвало его моральное состояние и физическое здоровье. Поэт умер в 1956 году и был похоронен у себя на родине, в городе Минске.

Биография

за ўдзел у настаўніцкім з’ездзе і нелегальную работу быў асуджаны на тры гады, адбываў пакаранне ў мінскім астрозе. У 1912—1914 гг. працаваў настаўнікам у 3-й прыходзкай навучальні ў Пінску.

У час першае сусветнай вайны разам з сям’ёй эвакуіраваўся ў Дзмітраўскі павет Маскоўскаё губерні, настаўнічаў у сяле Старыкава. Быў мабілізаваны ў армію (верасень 1915). Скончыў Аляксандраўскую ваенную навучальню (Масква, 1916). Служыў у запасным палку ў Пярмі. Летам 1917 у чыне падпаручніка накіраваны на Румынскі фронт, але цяжка захварэў і быў эвакуяваны ў горад Абаянь на Куршчыне, дзе жыла ягоная жонка з дзецьмі. Працаваў там настаўнікам, школьным інструктарам. Паводле дэкрэту Савецкага ўраду ў пачатку 1918 звольнены з войска як настаўнік.

На выклік ураду БССР у траўні 1921 пераехаў у Менск. Па прыездзе працаваў у Навукова-тэрміналагічнай камісіі Народнага камісарыяту асветы, выкладаў у Мінскім беларускім пэдагагічным тэхнікуме, у Беларускім дзяржаўным універсітэце, чытаў лекцыі на курсах настаўнікаў, займаўся навуковай дзейнасцю ў Інстытуце беларускай культуры. З дня ўтварэння Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1 студзеня 1929 г.) быў яе нязменным віцэ-прэзідэнтам. У 1935 г. удзельнічаў у рабоце Кангрэсу ў абарону культуры ў Парыжы. У Вялікую Айчынную вайну жыў у Клязьме (пад Масквой), Ташкенце (жнівень 1941 — лістапад 1943), Маскве, займаўся творчай і навукова-грамадзкай дзейнасцю. У снежні 1944 г. вярнуўся ў Мінск. Быў сябрам ЦВК БССР (1929—1931, 1935—1938), дэпутатам Вярхоўнага Савету СССР (1946—1956) і БССР (1938—1956), з’яўляўся старшынёй Беларускага рэспубліканскага камітэту абароны міру. Акадэмік АН БССР. Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1934 г.

Выйшлі зборы твораў у 7-мі (1952), 12-ці (1961—1964), 14-ці (1972—1978) тамах. Неаднаразова перавыдаваліся выбраныя творы (апавяданьні, вершы й паэмы).
______________________________________________________________________________________________________

В 1915 году эвакуировался вместе с семьёй в Подмосковье, работал учителем в Дмитровском уезде. В этом же году мобилизован в армию, в 1916 году закончил военное училище в Москве.Летом 1917 года в звании подпоручика направлен на Румынский фронт, но из-за тяжёлой болезни был отправлен в город Обоянь Курской губернии, где в то время жила его жена с детьми. В том же году выставлялся кандидатом в депутаты Всероссийского учредительного собрания от Белорусской социалистической громады.

Во время Второй мировой войны жил в Подмосковье, Ташкенте, Москве. В декабре 1944 года вернулся в Минск.

Умер 13 августа 1956 года за своим рабочим столом. Похоронен в Минске на Военном кладбище.
Библиография

Творы для дзяцей:

Читайте также:

Сообщение о березовом соке

Сообщение о антивирусных программах по информатике 7 класс босова

Область сети в которой узел может получить искаженное при столкновении сообщение называется

Атом и атомное ядро сообщение

Jeu 211a как записать сообщение

Источник

Вобраз Сымона ў паэме Якуба Коласа «Сымон-Музыка».

«Новая Зямля» — энцыклапедыя жыцця беларусскага сялянства ў дарэвалюцыйны час.

Паэма Якуба Коласа «Сымон-Музыка».

Пейзажная лірыка Якуба Коласа.

Вобраз роднага краю, малюнкі беларускай прыроды ў паэме Якуба Коласа «Новая зямля».

*Духоўны свет, маральная высакароднасць Андрэя Лабановіча з трылогіі Якубы Коласа «На ростанях».

Інтэлегенцыя ў трылогіі Якуба Коласа «На ростанях».

Народ у трылогіі Якуба Коласа «На ростанях».

Мастацкія асаблівасці паэмы «БЕЗНАЗОЎНАЕ»

* Духоўны свет, маральная высакароднасць Андрэя Лабановіча (трылогія Я. Коласа «На ростанях»).

* Народ у трылогii Якуба Коласа «На ростанях». Iдэйна-мастацкая роля вобразау сялян-палешукоу.

Карцiны роднай прыроды у паэме Якуба Коласа «Новая зямля».

Паказ духоунага багацця працоунага чалавека у паэме Якуба Коласа «Новая зямля».

* Паэма «Новая зямля”— мастацкая энцыклапедыя жыцця беларускага сялянства у дакастрычнiцкi час. Тыповасць вобразау.

* Вобраз Лабаноiча у трылогii Я.Коласа «На росстанях». Духоуны свет, маральная высакародносць героя.

* Асноуныя матывы i вобразы дарэвалюцыйнай лiрыкi Якуба Колоса. Тэма роднага краю у яго паэзii.

* Месца i назначэнне жаночых вобразау у трылогii Якуба Коласа «На ростанях».

* Асноўныя матывы і вобразы дарэвалюцыйнай лірыкі Якуба Коласа.

* Паэма Якуба Коласа «Новая зямля» — энцыклапедыя жыцця беларускага сялянства ў дарэвалюцыйны час.

Жыццёвая дарога Міхала (паэма Якуба Коласа «Новая зямля»).

Вобраз дзядзькі Антося ў паэме Якуба Коласа «Новая зямля».

Незабыўны свет маленства (дзеці ў «Новай зямлі» Якуба Коласа).

Карціны прыроды ў паэме Якуба Коласа «Новая зямля».

Беларускі Музыка-Арфей (па паэме Якуба Коласа «Сымон-Музыка»).

*Духоўны свет, маральная высакароднасць Андрэя Лабановіча (трылогія Якуба Коласа «На ростанях»).

Сяляне-палешукі і інтэлегенцыя ў трылогіі Якуба Коласа «На ростанях».

«Казкі жыцця» людскога… (алегарычныя апавяданні Якуба Коласа).

Источник

Перейти к содержанию

Пераказ Якуб Колас

На чтение 2 мин Просмотров 792 Опубликовано 7 ноября, 2020

Сапраўднае імя Якуба Коласа – Канстанцін Міцкевіч. Паходзіў народны паэт з сям’і лесніка. Скончыўшы Нясвіжскую настаўніцкую семінарыю, Канстанцін Міцкевіч працаваў настаўнікам спачатку на Піншчыне, а потым пад Мінскам. За ўдзел у нелегальным настаўніцкім з’ездзе будучы пісьменнік пазбавіўся пасады. Пасля гэтага нейкі час працаваў у газеце «Наша Ніва», у прыватнай школе, але за нелегальную дзейнасць быў асуджаны царскім судом на тры гады зняволення.
Вярнуўшыся на волю, Міцкевіч пэўны час выкладаў у Пінскім прыходскім вучылішчы, скончыў у Маскве Аляксандраўскае вайсковае вучылішча. У званні прапаршчыка трапіў на фронт Першай сусветнай вайны і на працягу двух месяцаў ваяваў на Румынскім фронце. На той час ён быў ужо вядомым беларускім літаратарам.
Пісаць вершы Якуб Колас пачаў вельмі рана, прычым спачатку па-руску. Дэбют адбыўся ў верасні 1906 года ў першай легальнай беларускай газеце «Наша Доля», якая змясціла верш «Наш родны край». Следам выйшаў паэтычны зборнік «Песні жальбы». Коласава паэзія арганічна спалучыла лірыку і эпас. Героі яго вершаў – простыя людзі. Колас піша пераважна пра вясковае жыццё з яго цяжкімі клопатамі і сціплымі радасцямі.
Плённымі былі ў жыцці Якуба Коласа і дваццатыя гады, калі беларуская інтэлігенцыя шчыра паверыла ў магчымасць нацыянальнага адраджэння. Менавіта тым часам разам з паэмамі, зборнікамі вершаў і апавяданняў выходзяць у свет аповесці «У палескай глушы» і «У глыбі Палесся», заснаваныя на аўтабіяграфічным матэрыяле. Гэтыя буйныя празаічныя творы сталі першай і другой часткамі скончанай ужо пасля Другой сусветнай вайны трылогіі «На ростанях». Галоўны герой трылогіі настаўнік Андрэй Лабановіч – гэта вобраз тыповага беларускага інтэлігента, які жыў марамі пра справядлівае жыццё. Пяру Якуба Коласа таксама належаць вядомая аповесць «Дрыгва», шэраг п’ес і публіцыстычных твораў. У Другую сусветную вайну галоўнай тэмай творчасці пісьменніка стала барацьба з гітлераўскімі захопнікамі.
Праявіў сябе Канстанцін Міцкевіч і ў галіне педагогікі. Ён аўтар шырокавядомых кніг «Другое чытанне для дзяцей-беларусаў» і «Методыка роднае мовы». Пераклады твораў А. Пушкіна, Т. Шаўчэнкі, А. Міцкевіча, зробленыя пісьменнікам, вызначаюцца высокім мастацкім узроўнем. У дадатак на працягу ўсяго свайго жыцця Колас актыўна займаўся навуковай і грамадска-палітычнай дзейнасцю.
Якуб Колас па праву лічыцца адным з заснавальнікаў нашага сучаснага прыгожага пісьменства і беларускай літаратурнай мовы, пачынальнікам беларускай мастацкай прозы.
(339 слоў)

Паводле У. Бутрамеева.

( 9 оценок, среднее 1.56 из 5 )

Источник

12 вариантов

Военные годы

Якуб Колас – Собрание сочинений в 4 томах

Якуб Колас – Собрание сочинений в 3 томах

Экранизации

Добавить комментарий

Сочинение: Якуб Колас — вялікі пясняр беларускага народа

Біяграфія Якуба Коласа

Творчасць Якуба Коласа

Што пачытаць з творчасці Якуба Коласа

Узнагароды і памяць

Літаратурныя легенда пра Якуба Коласа

Детство и юность

Поэзия и проза

Личная жизнь

Смерть

Описание презентации по отдельным слайдам:

Охрана труда

Охрана труда

Библиотечно-библиографические и информационные знания в педагогическом процессе

Дистанционные курсы для педагогов

Найдите материал к любому уроку, указав свой предмет (категорию), класс, учебник и тему:

Другие материалы

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

Автор материала

Дистанционные курсы для педагогов

Подарочные сертификаты

Якуб Колас −биография удивительного человека

Биография: Якуб Колас −полученное образование и первые проявления таланта

Начало творчества Коласа

Начало активной общественной деятельности

Первые публикации и тюремное заключение

Долгожданное освобождение Якуба

Участие в войне

Официальное признание поэта

Смерть писателя

Пераказ Якуб Колас

Новое и интересное на сайте:

Дистанционные курсы
для педагогов