Слайды и текст этой презентации
Слайд 1
Описание слайда:
Александр Артемьевăн «Симĕс ылтăн» повĕçри тĕп проблема, сăнарсен характеристики
Слайд 2
Описание слайда:
«Çĕклентĕн хăв,
«Çĕклентĕн хăв,
çĕкле хăвăн йăхна»
Ваттисен сăмахĕ
Слайд 3
Описание слайда:
Проект тĕсĕ: индивидуаллă проект
Проект тĕсĕ: индивидуаллă проект
Проект тĕллевĕ: Александр Артемьев çул-йĕрĕпе литературăри ĕç-хĕлĕпе паллаштарса «Симĕс ылтăн» повĕçе тишкерсе унти сăнарсене хакласа ачасенче патриотизмпа çынлăх ткйăмне аталантарасси
Проект задачисем:
1) Александр Артемьевăн çул-йĕрĕпе тата пултаруллăхĕпе
паллаштарасси
2) «Симĕс ылтăн» повĕçри тĕп проблема тупса тишкересси
3) Сăнарсен ырă тата сивлĕк енĕсене тĕрĕс сăнаса хак парасси
Проектăн меслечĕсемпе мелĕсем:
1. Учитель сăмахĕ
2. Ыйту — хурав
3. Сăнлав мелĕсене палăртасси (хирĕçлетÿ, лирикăллăх, психологизм)
4. Текстра тропсемпе пуплев фигурисене тупасси
5. Тишкерÿллĕ, пĕтĕмлетÿллĕ мелĕсенпе усă курни.
Слайд 4
Описание слайда:
Артемьев Александр Спиридонович
(1924-1998)
Пурнăç çул – йĕрĕ
Литературăри ĕç-хĕлĕ
Кĕнекисем
Куçарнă авторсем
Критика
Литература каçĕ
Слайд 5
Описание слайда:
А.Артемьевăн пурнăçĕнчи паллă пулăмсем:
1924 — авăн уйăхĕн 14 — мĕшĕнче Элĕк районĕнчи Тури Выл ялĕнче çуралнă
1942 — вăтам шкултан вĕренсе тухнă хыççăн хăйĕн ирĕкĕпе вăрçа кайнă
1947 — «Ялав» журналта «Пĕчĕк Лийăн пысăк савăнăçĕ»ятлă малтанхи калавĕ тухнă
1947 – 1948 — «Ялав» журналта «Тăван Атăл» альманах редакцийĕсенче ĕçленĕ,А.М.Горький ячĕллĕ Литература институтĕнче вĕреннĕ
1950 — «Ан авăн,шĕшкĕ!»пĕрремĕш кĕнеки тухнă
1951 — СССР Писательсен союзĕн членне илнĕ
1956 — «Салампи» романĕ «Ялав» журналта пĕрремĕш хут пичетленнĕ
1980 – «Чăваш АССР халăх писателĕ» ят панă
1998 — çурла уйăхĕн 5-мĕшĕнче вилнĕ.
Слайд 6
Описание слайда:
Элĕк райĕнĕнче Тури-Выл ялĕнче
А. Артемьев çуралнă çурт
Слайд 7
Описание слайда:
А.Артемьевăн паллăрах хайлавĕсем:
«Ан аван ,шĕшкĕ» (1950)
«Хĕрлĕ çăлтăр» (1952)
«Салампи» (1956, 1966, 1983,
1991, 2012 )
«Улма йывăç авăнать» (1958)
«Алтăр çăлтăр» (1963)
«Çунатлă çуралнисем» (1965)
«Хунавлах хăрнисем» (1970)
«Симĕс ылтăн» (1972)
«Тăвăл умĕн» (1975)
«Суйласа илнисем» (1986)
«Сăвăсем» (1989)
«Çăлтăр çумăрĕ» (1994)
Слайд 8
Описание слайда:
1952 1956 1968
1974 1989 2008
Слайд 9
Описание слайда:
1972 1977
1970 1977
Слайд 10
Описание слайда:
Салампи кĕнекисем
1956 1983 2012
Слайд 11
Описание слайда:
«Салампи» хайлавăн теми – вăрçă хыççăнхи çамрăксен юратăвĕпе туслăхĕ, кăмăлĕпе сипечĕ. Çамрăк писатель пĕтĕм чун-чĕрипе пысăк идейăна ăнланса илет: историн ăшши — сиввинче пурнăç урапине малалла тĕкекен шанчăклă вăй, самана урапин тĕнĕлĕ вăл – ĕç халăхĕ. Ĕç – пурнăç тыткăчи.Çак шухăш-кăмăл Артемьевăн нумай произведенийĕсен тĕшши пулса тăрать.
«Салампи» хайлавăн теми – вăрçă хыççăнхи çамрăксен юратăвĕпе туслăхĕ, кăмăлĕпе сипечĕ. Çамрăк писатель пĕтĕм чун-чĕрипе пысăк идейăна ăнланса илет: историн ăшши — сиввинче пурнăç урапине малалла тĕкекен шанчăклă вăй, самана урапин тĕнĕлĕ вăл – ĕç халăхĕ. Ĕç – пурнăç тыткăчи.Çак шухăш-кăмăл Артемьевăн нумай произведенийĕсен тĕшши пулса тăрать.
Слайд 12
Описание слайда:
Симĕс ылтăн
Слайд 13
Описание слайда:
А.Артемьев чăвашла куçарнă хайлавсен авторсем
Александр Сергеевич Пушкин
Сергей Александрович Есенин
Иван Сергеевич Тургенев
Джордж Гордон Байрон
Генрих Гейне
Анна Андреевна Ахматова
Давид Никитич Кугультинов
Адам Мицкевич
Слайд 14
Описание слайда:
Куçарнă сăввисем
Пророк
«Ах, ма самантлăх ялтăрать вăл…»
«Сан пÿлĕмне…»
Кунçул урапи
Çĕрле
Аквилон
«Сана пурнăç хур тусассăн…»
Чÿрече
«Ман юнăма кăвар тивертрĕн…»
Поэтпа прозаик
«Сыхла мана эс…»
«Ылтăнпа хĕç» т. ыт. те
Слайд 15
Описание слайда:
Куçарнă сăввисем
«Поэт»
«Сив хĕл юрлать…»
Хурăн
Амăшĕ кĕлтуни
Ыйткалакан
Туй умĕн
«Сил шилет те…»
Кантата
Аннем патне çырнă çыру
«Таврана хупăрларĕ сĕм-тĕттĕм…»
«Шупка уйăхлă, хăтсăр уйсемĕр…»
Слайд 16
Описание слайда:
Куçарнă сăввисем
Мускав («Бронза ĕмĕрĕ поэмăран)
Сыв пул, сыв пул!
Кадикс хĕрĕ
«Дон Жуанран»
«Чайльд-Гарольдран»
«Герой, сан хупăнчĕ куçу!»
«Эп сана тĕлĕкре юратса…»
«Ан асăн иртнине…»
«Шăрçаланса куççуль юхать…»
«Ан ÿпкелешĕр…»
«Ан тив, ят сартăр-и айван…»
«Кам сана çитме пултарĕ…» т. ыт.те
Слайд 17
Описание слайда:
Куçарнă сăввисем
Силезири пир-авăрçăсем
«Çĕвĕç патĕнче пурнаттăм…»
«Ан шиклен…»
«Вĕсем мана тĕрлĕ канаш паратчĕç…»
«Мана хĕн кăтартрĕç сăлтавсăр…»
«Тухсамччĕ, илемлĕ хĕр-пулăç…»
Лорелея
Аннеме
«Эп сирĕн тĕлпе кутăруçăн…»
Тăхтăр акă!
Йыхрав
«Ан калаç ытарлăн…» т.ыт. те
Слайд 18
Описание слайда:
Александр Артемьевăн критика,
литература тĕпчевĕ
Хветĕр Уяр «Шурча таврашĕнче» историллĕ роман
Алексей Талвир «Пăва çулĕ çинче»повĕç
Марфа Трубина «Ача чухнехи»повĕç
Мария Ухсай «Кăра çилсем» повĕç
Никифор Мранька «Ĕмĕр сакки сарлака» роман
Василий Краснов-Асли «Шуррисемпе çапăçни»
Çемен Элкер «Вутпа çулăм витĕр» роман
Анатолий Емельянов «Чапшăн пурăнмастпăр» повĕç
Нелли Петровская «Шурă лили» повĕç
Ева Лисина «Сивĕ ир» калав
Илпек Микулайĕ «Хура çăкăр» роман тата ыт.те
Слайд 19
Описание слайда:
Александр Артемьева халалласа хатĕрленĕ литература каçĕ
Слайд 20
Описание слайда:
Геннадий Хлебников – Шанар «Симĕс ылтăн» повĕç пирки каланă шухăшсем
Геннадий Хлебников–Шанар «Суйласа илнисен» ум сăмахĕнче çапла çырать: «…Вăрçă темине А.Артемьев час – часах хальхи пурнăç ыйтăвĕсемпе çыхăнтарать. Паллах ку вăл писатель самана тымарне самаях тарăн илме пĕлнĕрен, витĕмлĕ пĕтĕçтерÿ патне пыма тăрăшнăран килет.
Акă, сăмахран, «Симĕс ылтăн» (1977) повесть пурнăç кăткăслăхне, тĕллĕн – тĕллĕн хаярлăхĕпе, çивĕч конфликтпа палăрса тăрать. Унан чĕлхи те кăмăла çатăррăн ярса илекен витĕмлĕ «тымарлă» чĕлхе. «Сталинградра çĕр çунать, чул шартлатса çурăлать, тимĕр ирĕлсе шăранать…Этем мĕнле тÿсет – ши?» – тет автор.
Актаев вăрçăра кăна мар – килĕнче те нуша курать. Акă çапла çырать Г.Хлебников-Шаран: «Аюхин, колхоз пурлăхне шалтан çаратса пурăннăскер, хăйне тăрă шыв çине кăларасран хăраса, юлташне тĕп тума шутласа хурать. «Актаев хăмлаçăсем хушшинче те Хĕвел Анăç Европăри пурнăçа ырлать, пире Совет влаçне хирĕç тăратасшăн» тесе элеклĕ çăхав ярать, эрех ĕçекен çынсене, ачасене япала парса хăй майлă çавăрать…»
Слайд 21
Описание слайда:
Сăнарсен характеристики
Слайд 22
Описание слайда:
«Симĕс ылтăн» повĕçри ваттисен сăмахĕсем
Шывра та путмасть, вутра та çунмасть
Вăрçăра пулса курман – Турра асăнман
Турра асăнса кĕр, каялла тухасса ан шан
Хĕр чухне хĕрĕх каччă
Вĕренÿре йывăр – çапăçура çăмăл
Янтти çине виле те куç уçса пăхнă
Ĕмĕр вĕрен – ухмаххăн вилен
Вучах чĕртмесен тимĕрс лаççинче тĕтĕм тухмасть
Хут чăтать, тем çырсан та
Халăх çăварĕ хапха мар, хупса хураймăн
Улми йывăççинчен аякка ÿкес çук
Слайд 23
Описание слайда:
Хайлаври проблемăсем
Слайд 24
Описание слайда:
Юрату виç кĕтеслĕхĕ
Слайд 25
Описание слайда:
-Эс айăпсăррине, ман умра та, çĕшыв умĕнче те айăпсăррине пĕтĕм чунтан ĕнентĕм эпĕ. Эс халь тĕнче хĕррине те каяс пулсан эпĕ сан хыççăн пыма хатĕр!.. Пĕр сана çеç юратнă, юрататăп та… Акă сана пĕтĕмпех каларăм, чунăма йăлт уçса патăм…Каçар мана,эпĕ те хĕрарăмах, çав чустаранах туна мана та… Эпĕ,çын умĕнче тем пек паттăрлансан та, çемçе чунлă… пĕлесчĕ эс çак çулсенче эп мĕнле асапланнине, — терĕ Нина нăшăклатса пуçне Валентин кăкăрĕ çине хучĕ, ун çумне пĕчĕк ача пек пăчăртанчĕ.
-Эс айăпсăррине, ман умра та, çĕшыв умĕнче те айăпсăррине пĕтĕм чунтан ĕнентĕм эпĕ. Эс халь тĕнче хĕррине те каяс пулсан эпĕ сан хыççăн пыма хатĕр!.. Пĕр сана çеç юратнă, юрататăп та… Акă сана пĕтĕмпех каларăм, чунăма йăлт уçса патăм…Каçар мана,эпĕ те хĕрарăмах, çав чустаранах туна мана та… Эпĕ,çын умĕнче тем пек паттăрлансан та, çемçе чунлă… пĕлесчĕ эс çак çулсенче эп мĕнле асапланнине, — терĕ Нина нăшăклатса пуçне Валентин кăкăрĕ çине хучĕ, ун çумне пĕчĕк ача пек пăчăртанчĕ.
Слайд 26
Описание слайда:
Каччă хурлăхлăн куçпа пăхса хуллен каларĕ:
Каччă хурлăхлăн куçпа пăхса хуллен каларĕ:
— Хăвах пĕлетĕн – хăмла пирки мар. Эпĕ санпа курса калаçма килтĕм… Урăх чăтаймарăм, йăлт асапланса çитрĕм… Нина пурăнаймастăп эп сансăр…урăх никам та,ним те кирлĕ мар, эсĕ çеç, — терĕ те каччă хĕр аллисене ярса тытрĕ. – Мĕншĕн тиркерĕн мана? Нивушлĕ çав териех хăрушă эпĕ?
Нина аллисене вăраххăн,карт туртса илмесĕр, çапах та вăйпа вĕçертрĕ. Савиров тытса чарма хăяймарĕ.
— Çук, хăрушă мар эсĕ, Аристарх, тиркеместĕп те сана… Анчах эпĕ Валентина юрататăп, ăна ĕмĕр юратма тупа турăм. Хам сăмаха улăштармастăп эпĕ. Мана чĕресĕр тесе ан шутла эс. Çапах та ман икĕ чĕре мар, пĕрре çеç. Вăл пĕр çынна çеç савма пултарать…
Слайд 27
Описание слайда:
Савнине питĕ çывăхран, хире – хирĕçехкурсан, унăн кулса
Савнине питĕ çывăхран, хире – хирĕçехкурсан, унăн кулса
тăракан ăшă кăвак куçĕсемпе тĕл пулсан, Валентин хăйĕн
ăшĕнче питĕ пысăк, ырă туйăм – çепĕç хурлахпа виçесĕр
савăнăç капланса çĕкленнине сисрĕ. Тен, хăй халиччен çак
хĕршĕн мĕн тÿссе ирттерни, мĕн шухашлани, ăна мĕнле
Туйăпа юратни çак телейлĕ самантра чĕрене йăлтах пĕр харăс
килсе тулчĕ пуль? Нумай вăхăт хушши ăмăр, тĕксĕм çанталăк
тăнă хыççăн сасартăк хура пĕлĕтсем хушшинчен сар хĕвел
çутатса янăн туйăнчĕ ăна Нинăн йăлтăрти кулли.
Слайд 28
Описание слайда:
Хамăра тĕрĕслер
1.Валентин Актаевăн ашшĕ Петĕр ятлă
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
2. Нина Савиров Аристарха юратать
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
3. Аюхин Варсун тирпейлĕ ,камăллă ,тĕрĕссине калакан çын
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
4. Хăмла çитĕнтерсе колхоз пуяшăн
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
5. Валентин Актаев пуян çын
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
Слайд 29
Описание слайда:
6. Валентин Актаев мухтава тивĕç пулать
6. Валентин Актаев мухтава тивĕç пулать
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
7. Аюхин Варсун вăрçăра тантăшне вилĕмре çăлса хăварать
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕç мар
8. Валентин Актаева вăрçăран ашшĕ кĕтсе илет
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
9. Нина Атласкина хулана тухса каят
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
10. Валентин Актаев 257-мĕш гварди сержанчĕ, бронебойщик
а) тĕрĕс
ă) тĕрĕс мар
Слайд 30
Описание слайда:
Хăшĕнпе хăш тÿр килет
11. Тĕрĕс палăртăр
1. Калхузшăн тăрăшакан
2. Нинăна юратакан
3. Ирсĕр ,ултавлă çын
12. Кам миçе çулта?
1. Толик
2. Валентин
3. Федор Иваныч
13. Камăн мĕнле ят?
1. Савиров
2. Аюхин
3. Актаев
14. Вăрçă хыççăн кам мĕнле ĕç тăвать ?
1. Валентин
2. Варсун
3. Аристарх
Слайд 31
Описание слайда:
15. Актаев Валентин………..çул киле таврăнайман.
16. Нина………….юратать.
17. Вăрçă хыççăн колхоз председателĕ……….. пулнă.
18. Валентин …………. ĕçре çунсах ĕçлет
19. Пысăк переменăра………….. чĕчĕ ĕмме килне чупнă.
20. Вăрçăра йывăр аманнă………пăрахса хăварать Варсун.
Слайд 32
Описание слайда:
Тĕрĕс хуравне тупăр
21. Нина мĕнле хĕр?
а) хитре
ă) усал
б) тирпейсĕр
в) мăн кăмăллă
22. Петр Михайлович мĕншĕн çĕре кĕрет?
а) аманнине пула
ă) чире пула
б) хуйхăпа
в) ăнсăртран
23. Повĕçре мĕн çитĕнтернĕ?
а) хăмла
ă) улма
б) кăшман
в) кавăн
Слайд 33
Описание слайда:
Тĕрĕс хуравсем
1.-а 11. 1-б 15. 8 çул киле таврăнман
2.-ă 2-а 16. Валентина
3.-ă 3-ă 17. Аристарх Савиров
4.-а 12. 1-б 18. хăмла çитĕнтерес
5.-ă 2-а 19. Варсун Аюхин
6.-а 3-ă 20. Валентина
7.-ă 13. 1-б 21. а
8.-ă 2-ă 22. б
9.-ă 3-а 23. а
10.-а 14. 1-а 24. а
2-б 25. б
3-ă
Слайд 34
Описание слайда:
Асăрхатару
Асăрхатару
1 –10 = 3 балл
11 – 20 = 5 балл
21-25 = 6 балл
Балсемпе оценкăсен килĕшĕвĕ
60 – 80 = «3»
81 – 90 = «4»
91-100 = «5»
Слайд 35
Описание слайда:
Сылтăм—правый
Слайд 36
Описание слайда:
Ырă хĕвел ăшшипе
Ирхи хĕвел куллипе
Ырă кун пултăр.
Слайд 37
Описание слайда:
Анне! Çак ят чи çывăх,
Чи чаплă çĕр çинче.
Пурăнать вăл ĕмĕр сывă
Кашни çын чĕринче
Слайд 38
Описание слайда:
Анне кулли –
Хĕвел çути,
Анне кулли –
Чи илемли.
Анне пулсан
Чунра аван:
Юрлас килет
Ташлас килет
Слайд 39
Описание слайда:
ЮРĂ
Яланах хĕвел пултăр,
Яланах тÿпе пултăр,
Яланах анне пултăр,
Яланах эп пулам!
Слайд 40
Описание слайда:
Сывлăхлă, телейлĕ пулăр, аннемĕрсем
Эпир сире хытă юрататпăр
Слайд 41
Описание слайда:
ТАВТАПУÇ
Урок-пěтěмлетÿ, урок-суд .
Тěллевěсем: 1А.Артемьев çырнă « Симěс ылтăн» повеçе пěтěмлетесси.
2. Унти сăнарсене пăхса тухса хак парасси.
3. Ачасен активлăхне ÿстересси.
4. Артист туйăмне аталантарасси.
Рольсенче: судья, секретарь, адвокат, Варсун, Нина, Валентин, Нина амăшě, Урхи мучи, Петěр мучи, айăплакансем.
Урок йěрки.
Учитель: А. Артемьев çырнă « Симěс ылтăн» повеçе вуласа пěтернě хыççăн эпир паян унти сăнарсем пирки пěтěмěшле пăхса тухăпăр. Паянхи урок тěллевěсем пирěн çаксем: «Симěс ылтăн» хайлава пăхса тухса тишкересси, ачасен пултарулăхне аталантарасси.
Çак урокра эпир пурте вăхăтлăха суд пÿлěмěнче ларăпăр. Мăн Явăш шкулěнче 9-мěш класра вěренекенсем суд ирттерěç.
Малтанлăха унти геройсемпе паллашар-ха. ( Геройсем черетпе тухса хăйěнпе паллаштараççě)
Валентин: Сутăнчăк мар эпě, анне! Çакнашкал хаяр ята илтес пур-çавăн чухнех Сталинградра паттăррăн пуç хурас-мěн! Изменник мар эпě! Тăван çěр-шыва, юлташсене сутман эпě!
Варсун: Эпě-Сталинград паттăрě. Изменник килне кайса кěрес çук!
Нина: Ах, аннеçěм. Валентин… пěтнě Валентин!
Натали инке: А-а-ах! Ывăлăм! Пěтерчěç сана чун иллисем!
Петěр мучи: Пуçланă капана çапса пěтермесěр канмастпăр.
Учитель: Акă çав повеçри тěп сăнарсемпе паллашрăмăр. Ěçсем мěнле аталанса пынине сценкăсенчен курăпăр.
1 сценка.( 198 стр.)
Валентин амăшě: Нина хěрěм, мěн пулчě ара? Хурлăхрă хыпар илтěн-им? Сирěн хăвăрăн вăрçăра никам та çукчě-çке-ха та…
Нина: ( Шурă хута илсе карчăк еннелле тăсрě, куççулěпе чыхăна-чыхăна каларě) Ах, аннеçěм, Валентин… пěтнě Валентин!… Акă вăл вилни çинчен пěлтерекен хут килчě…
Натали инке: А-а-х! Ывăлăм! Пěтерчěç сана чун иллисем! ( кăшкăрса ячě, витрисене пăрахса пылчăклă ана çине тěшěрěлсе анчě. Вилнě пекех пач хускалмасăр пулса выртрě)
Нина: Толик! Халех лав çине лар та улма складне вěçтер-пушатакансем пур унта, унтан çула май çак хута Петěр мучие йěтем çине кěртсе пар… Эпě Валентин амăшне килне ăсатса яратăп, чирлесе ÿкрě вăл… Асту, хутне ан çухат, кирлě хут вăл.
Толик: ( лашине хăваласа) Э-э-й, Ваçка, яра пар!
2 сценка.( стр.201)
Урхи мучи: Ẽненместěп эпě Аюх таврашне. Путлě çын пулман вěсен йăхěнче! Улталать вăл, иуда, тем тесен те улталать. Анчах та вăл тěрěссине каламасть. Кунта чěнсе допрос тăвас пулать ăна. Куçа-куçăн чăннине калатăр!
Петěр мучи: Мěнле кăтартса парăн вăл суйнине? Свидетель çук, тěп свидетел-Валентин- çук!
Урхи мучи: Чěнсе килес пулать ăна, подлецăна! Тěрěссине калатăр вăл сан умăнта, çăкăр çыртса калатăр!
Натали инке: Чěнтěм эпě ăна, тархасласах чěнтěм… Яхăнне те ямасть. « Иçменнěк килне кайса кěрессěм çук эп. Эп-Сталинград паттăрě!»-терě вăл мана, кăкăрне чышсах каларě.
( йěрсе пěлтерчě Натали инке)
Петěр мучи: ÿсěрччě-им хăй?
Урхи мучи: Килнěрěнпе урăлмасть. Тупăкра урăлсан анчах.
Петěр мучи: Темскер тěрěс марри пурах Варсун каланинче, анчах эпě тěрěссине кураймастăп пулас, тăванăмсем… пурпěр чунăмпа сисетěп, ěненсе тăратăп: таврăнатех киле ман Валентин, таврăнатех. Анчах эпě тек кураяс çук ěнтě … унччен вилетěп…
3 сценка ( 203-204 стр.)
Актаев: Кампур! Кампур! ( Йытă вěрсе ярать, нăйкăшать, паллать)
Урхи мучи: Кам унта? ( Илтěнет кăмăлсăр сасă)
Валентин: Валентин…Чиперех-и, мучи? Ма чěнместěн? Чěлхÿ çетрě-им? Паллаймарăн-им?
Урхи мучи: Леш тěнчерен тухса килтěн-им? Сана эпир тахçанах вилнисен шутне кěртрěмěр. Хěрěх кунна та, çултавлăкна та тахçанах асăнса çирěмěр… çěрле курсан чěлхе мар, ăс та çěтě… Пакунсăр… Сухал ÿстерсе янă, таркăн салтак евěр…
Валентин: Леш тěнчерен тесен те пысăк йăнăшах мар. Чěр тамăкран тухса килтěм эпě, мучи.
Урхи мучи: Тыткăнра пуласси-тамăка чěр-хальлěн курасси тесе ахальтен каламан… Мěнле лекрěн? Пирěн ратнере пурте салтак пулнă, пурте присягăна аван тытнă, аманнă та, вилнě те, анчах пěри те тыткăна кайманччě.
Валентин: Эпě мучи…эпě…хам ирěкпе мар, мучи, ěнен тархасшăн… Ун …чух…ман çине …çурт ишěлсе анчě, эпě вара … тăна çухатрăм…тыткăнра тин…тăна кěтěм…Эпě э-э-э-эх
Урхи мучи: Кěр тата, мěн ыйткалакан пек тăратăн?
Валентин: Аюхин Варсонофий сывах-и?
Урхи мучи: Мěн пултăр ăна? Сталинградран аманнă пек пулса таврăнчě те …Эсě тыткăна кайни çинчен вăл пěлтерчě.
( Актаев шăлне шатăрт! çыртса илет)
Валентин: Аюхин сывах-и?
Урхи мучи: Ун пекки ниçта та пěтес çук, ачам. Йěп пулă пек вăл. Вăрçă вăхăтěнче вăл кунта, салтак арăмěсем хушшинче, утара кěрсе кайнă упа пек тустарса çÿрерě. Халě кăшт лăпланчě-ха. Аристарх Иванч çирěп тытать ăна.
Валентин: Аристарх та таврăнчě-и?
Урхи мучи: Кăçал Берлинтан таврăнчě. Лейтенант. Кăкăрě тулли орден, медаль. Председателе суйларăмăр… маттур ача…Халь авланать, часах туйě пулмалла теççě.
Валентин: Кама илет?
Урхи мучи: Кама пултăр…Атлас Çерки хěрне, Нинăна, пулмасан? Ачаран пěрле ÿсрěç вěт.
( Валентин нимěн чěнмесěр тăрать. Ку хыпара кěтменччě вăл Урхи мучирен)
4 сценка.
Валентин амăшě: Валентин, çывăрмастăн-и-ке, ачам?
Валентин: çук, аннем, çывăрас килмест. Ыйхă вěçрě ман.
Амăшě: Тăрса çутас-и?
Валентин: Анне, çут-ха. Пурпěрех халь тин çывăрас çук. Калаçар-ха . Калаçмалли нумай…Паçăр чун кÿтнипе нимěн те калаймарăм.
Амăшě: ( кăмака çинчен анать те вут чěртме пикенет)
Валентин: Шăрпăк çук-им, анне?
Амăшě: Эй, ачам, шăрпăк терěн-ха. Вăрçă чухне краççынсăр, супăньсěр, тăварсăр аптрарăмăр. Каварне ăна кěл айěнчен нихăçан та сÿнме паман. Халь лавккара йăлтах пур-ха та, укçине ăçтан тупас? Çěт-çу сутлăх мар, хамăн валли те çук. Тавах, Урхи мучу пулăшрě ытла йывăр чух. Тăван тăванах çав, тăваллах туртать. Пур-çук япаласене сутма тиврě.
Валентин: Ман баяна та сутрăн-и, анне?
Амăшě: Мěн калаçан, ывăлăм? Мěнле аллăм çěклентěр ăна сутма? Ав, арчарах ларать. Куç пек сыхласа усрарăм. Ăна курсан хăвна курнăнах туйăнатчě. Туянас текенсем нумайччě. Халь хамăр клуб валли те туянасшăнччě-яхăнне те ямарăм, Валентин килсен мěн калě мана терěм.
( Карчăк вут чěртсе ячě. Пÿрт ăш-чикки çуталě) Ывăлăм, пěр хыпарсăр çухалтăн. Кайран ху ирěкÿпе плена кайнă текен хыпар сарăлчě… аçу умěě) Ывăлăм, пěр хыпарсăр çухалтăн. Кайран ху ирěкÿпе плена кайнă текен хыпар сарăлчě… Аçу умěчех « иçменнěк» терě сан пирки Варсун. Çавна тÿсеймерě вара аçу, ураран ÿкрě.
Валентин: ( сиксе тăчě, чěтреме пуçларě) Сутăнчăк мар эпě, анне… çакнашкал хаяр ята илтес пур-çавăн чухнех Сталинградра паттăррăн пуç хурас-мěн! Изменник мар эпě! Тăван çěр-шыва, юлташсене сутман эпě! Пěр утăм та чакман эпě приказсăр. Хăравçă пулман сан ывăлу, аннеçěм, фашиста парăнма шутламан. …Анчах та кама каласа ěнентерěп халě? Эп мěнле çапăçнине калакан документ та, свидетель те çук…Кама каласа ěнентерěп.
Амăшě: Тăван апуна шан, ывăлăм. Апуна тěрěс маррине калаймăн. Пěчěк чухне те суйман эсě, сана аçу-апу ялан тěрěслěхе юратма вěрентсе ÿстернě. Хăвна çуратнă апу та ěненмесен кам ěненě сана? Апун чунě ÿсě, йăлтах кала, нимěн те ан пытар.
Валентин: Пытармалли нимěн те çук ман, анне. Нимěнле намăс ěç те туман эпě… Анчах та иртнине аса илме питě асап мана. Мěнрен пуçласа калам-ши? ( Валентин амăшне каласа пама тытăнать)
5 сценка.( 223-224 стр.)
(Валентинпа Нина тěл пулаççě.)
<b>Валентин: Нина, эсě-и?
Нина: Валентин, эпě ку.Ача чухнехилле ан хăра манран, халě саккăрти ача мар эсě.
Валентин: Каçарăр, Кузнецовсем патне каяттăрччě-и эсир?
Нина: Сакăн пек çěрле-çын патне-и? çук, Валентин, эпě сан патах килтěм… Ман çинчен япăх ан шутла… Эпě хамăнне лайăх пěлетěп… Эпě магазинта вěсем калаçнине илтрěм, эсě мěншěн тухса кайнине те лайăх ăнлантăм, çавăнпа кунта килмесěр тÿсеймерěм.
Валентин: Тавтапуç, Нина. Ларăр, тархасшăн.
Нина: Кунта пěве пуçěпе çынсем иртсе çÿреççě. Часах вěсем клубран тухěç. Эпě шурă платйěпе таçтанах курăнатăп, палласа илěç. Килěшмě мана хěр пуçăн сěм çěрле çырмасем тăрăх çÿрени. Атя урама хăпарса ларар…
( Хěр малта, ун хыççăн Валентин малалла утаççě)
Валентин: Халě те спортпа аппаланатăн-и?
Нина: Турник çинче кашни ирех вылятăп. Хěлле йěлтěрпе, çулла велосипедпа çÿретěп. Ялан ěçре-акă ман тěп спортăм. Вăрçă хыççăн районти ăмăртусенче чупас, ишес енěпе хěрсенчен мала тухрăм. ( Нина малалла калама тытăнать)
Эпě саншăн 8 çул мěнле асапланнине никам та пěлмест. Хуйхăма çынна кăтартман. Варсун элекне ěненмен эпě. Ыттисем пурте ěненчěç пулас. Аннÿпе иксěмěр кăна куç пек кěтрěмěр. Мана качча илес текенсем сахал мар пулнă темелле. Ман пата евчěсем ярса йăлăхтарчěç. Аристарх ыттисем пек евчěсем ярса йăлăхтармарě. Вăл манпа ялан кăмăллăн калаçатчě. Çынсем пире ялан пěрле курма хăнăхрěç. Пулас мăшăр вырăнне хума пуçларěç.
Анчах шăп çак вăхăтра эсě килсе çитрěн. Эсě халь тěнче хěррине каяс пулсан та эпě сан хыçран пыма хатěр. Пěлесчě сан эпě çак кунсенче мěнле асапланнине. ( Нина нăшăклатса пуçне Валентин кăкăрě çине хучě, ун çумне пěчěк ача пек пăчăртанчě)
Учитель: Геройсемпе, унти ěçсем мěнле пулса пынипе паллашрăмăр. Малалла суд-урок курăпăр, ачасем Варсуна суда панă иккен. Суд мěнле татса парать-ха Варсунăн ěçне.
Суд-урок йěрки.
Секретарь: Тăрăр пурте, суд пырать!
Судья: Паян эпир Вăрманкас колхозěнчи Варсун Аюхин ěçне пăхса тухатпăр.
Секретарь: Варсун Аюхин! Кěрěр, сире чěнеççě.
( Варсун кěрет. Айăпланакансен вырăнне ларать)
Судья: Мăн Явăшри вăтам шкулти 9-мěш класра вěренекенсем, пурě 16 алă пуснă, Варсун пысăк айăплă теççě, ăна судра пăхса тухма ыйтаççě. Варсунăн айăпě мěнре, çавна вěсем каласа паччăр. Хăйсене сăмах паратпăр.
1-мěш айăплакан: Варсун Аюхин айăплă. Вăл хăйěн тусне, Валентин Актаева, Сталинград патěнчи çапăçура пăрахса хăварнă.
2-мěш айăплакан: Варсун айăплă. Яла таврăнсан вăл Валентин Актаев пирки суя сăмах сарать. Ăна изменник тет. Хăйěн тусне пылчăкпа варалать вěт-ха вăл.
3-мěш айăплакан: Ман шутпа та Варсун айăплă. Унăн суя сăмахне пула Валентинăн ашшě, Петěр мучи, вăхăтсăр çěре кěрет. Йывăр хуйха чăтаймасть унăн чěри.
4-мěш айăплакан: Сталинград патěнчи хаяр çапăçура Варсун чăннипех те тусне пěтермех шутланă. Валентин вара тÿснě, чăтнă. Сакăр çул иртсен тин яла таврăнчě Валентин. Анчах та Варсун çаплах лăпланман-ха. Яла килсен те Варсун Валентина лав айне туса вěлерме шутлать. Анчах та ěç тухмасть. Нина пулăшнипе çеç Валентин чěрě юлать.
Судья: Адвоката сăмах паратпăр.
Адвокат: Пурне те тимлěн итленě хыççăн манăн çакна калас килет: Варсунăн айăпě пур пуль-ха. Анчах та унăн ырă енěсем те пур. Вăл Тăван çěр-шыва хÿтěлеме вăрçа каять. Малтанлăха вăл тăшмана хирěç хăюллăн çапăçнă. Анчах та вăрçă вăл пурне те хăратать. Хăвăра вăхăтлăха вăрçăри пек туйса пăхăр-ха. Камăн вăхăтсăр вилес килет? Никамăн та. Çавăнпа та хăраса ÿкнě те вăл. Унăн сехри хăпнă. Вăл хăй мěн тунине хăй те ăнланман. Çапла-и, Варсун?
Варсун: Чăнах та, эпě вăл вăхăтра хам мěн тунине хам та пěлмерěм. Каçарăр мана.
Адвокат:Паллах, Варсунăн яла килсен Валентин пирки суя сăмах сармалла пулман. Варсун Аюхин, мěншěн эсир Валентин пирки « изменник» тесе суя сăмах сартăн?
Варсун: Эпě ялта хама паттăр пек кăтартасшăн пултăм пулас. Тата Валентин чěрě юлнă тесе шутламан та эпě. Вăл вилнě пуль тесе шутланă. Тыткăнран чěррěн таврăнакансем сахал та-ха вěсем.
4-мěш айăплакан: Эх, намăссăр. Çын вилессе кěтсе пурăнатăн-и-ха эсě? Сана хăвна тыткăна илмелле пулнă. Мěн усси санран? Сана пула айăпсăр çынсем асапланаççě.
Судья: Малалла Нинăна сăмах паратпăр.
Нина: Эпě-Нина. Валентинăн савнийě. Чăнах та, нумай кěтме тиврě манăн ăна. Çак Варсуна итлесе кăшт çеç Аристарха качча тухмарăм. Суя сăмах сарнăшăн айăплатăп эпě ăна. Пěлнě-пěлмен калаçма юрать-и вара?
Адвокат: Хисеплě Нина Атласкина. Эсě ху Аристарха качча тухма килěшнěшěн мěншěн Варсуна айăплатăн? Варсун айăплă-и вара?
Нина: Паллах, айăплă. Унăн сăмахне пула качча тухма килěшрěм. 8 çул кěтрěм вěт.
Судья: Айăпланакана юлашки сăмахпаратпăр. Варсун, эсě хăвна айăплă тесе шутлатăн-и?
Варсун: Айăплă, юлташсем, айăплă. Каçарăр мана, ыр çынсем. Валентин, Нина, сирěнтен те каçару ыйтатăп.
Секретарь: Суд кăштах канашлать. ( судья, адвокат, прокурор калаçса илеççě)
Судья: Паян суд Варсун Аюхин ěçне пăхса тухрě. 2007 çулхи кăрлачăн 25-мěшěнче ирттернě суд ларăвěн приговорě: Варсун Аюхина суя сăмах сарнăшăн айăпласа укçа тÿлемелле тăвас.
Учитель: Паян эпир урокра « Симěс ылтăн» повеçе пăхса тухрамăр. Юлашкинчен çакăн пек ыйту: 1. Варсун вырăнěнче пулсан эсир мěн тунă пулăттăр?
2. Телейлě-и Валентинпа Нина? Мěншěн?
3. Килěшрě-и сире повесть? Мěнлерех пулма вěрентет вăл сире?
( Ачасен хуравěсемпе урок вěçленет. Учитель ачасене тивěçлě хак парать)
Учитель: Урок вěçленчě, тухма пултаратăр.
Тип урока: интегрированный
Применение общеобразовательных технологий: учебный диалог, разноуровневое и продуктивное обучение.
Цели:
Образовательные
— показать связь писателей двух культур: чувашского и русского
— знать содержание рассказа и повести, уметь вести беседу и анализировать эпизоды;
— дать характеристику главным героям;
— сопоставить судьбу главных героев друг с другом и судьбой всего народа, на чью долю выпали тяготы Великой Отечественной войны.
Развивающие
— развивать мышление, умение рассуждать, сравнивать, высказывать свою точку зрения и подтверждать текстовым материалом.
Воспитывающие
— воспитывать гражданскую позицию обучающихся.
«Меня интересует участь простых людей в минувшей войне»
М. А. Шолохов
Ход урока
1.Вступительное слово учителя.
-Тема войны была важна в годы самой войны, актуальна сегодня и будет звучать, надеюсь, всегда, так как связана с темой подвига и памяти. Ведь это история. Память сердца.
Тема нашего урока: «Судьба человека в ВОВ»(по повести А.Артемьева«Симес ылтан» и рассказу М. Шолохова «Судьба человека»).
Авторы этих произведений (портреты на доске) о войне знают не понаслышке. Оба – участники ВОВ. Испытали тяготы войны на себе.
Произведения Шолохова и А. Артемьева для нас – это подлинное открытие настоящей, реальной жизни. Их книги: «Салтак калавесем», «Сунатла суралнисем», «Салампи» А. Артемьева и «Родники», «Жеребенок», «Нахаленок» М. Шолохова заставляют задуматься о многом: о времени и о себе, о подлинных и мнимых жизненных ценностях, о войне и мире.
Много можно говорить о них. Но сегодня перед нами стоит иная задача.
Для начала вспомним значение определения эпиграф
-Эпиграфом к сегодняшнему уроку стали слова М. Шолохова «Меня интересует участь простых людей в минувшей войне».
— Как понимаете эти слова?( В центре обоих произведений – судьба обыкновенного простого человека.)
2.Словарная работа.
-А что значит слово судьба?
Значение слова «судьба»:
а)Стечение обстоятельств, независящих от воли человека, ход жизненных обстоятельств.
б)Доля, участь.
в)История существования кого, чего-нибудь.
г)Будущее, то, что случится (словарь С.И.Ожегова)
(Соколов и Актаев — люди, способные не покоряться обстоятельствам. В битве с судьбой писатели показали великую силу духа, характера. Это и есть черты, объединяющие чувашский и русский народ. Наличие их помогло выстоять в столь нелегких испытаниях, сохранить себя как личность.)
Разъяснение значения – Симес ылтан
2. Проблемный сопоставительный анализ
— Что сближает эти два произведения?
1) Военная тематика
2) Судьба людей, искалеченных войной,эти произведения о том, какой страшной трагедией является война, которая ломает и калечит судьбы людей.
3)В трудные ситуации Валентина Актаева поддерживает мать. А Соколова – мальчик.
— В чем отличие этих произведений?
1) Возраст и жизненный опыт главных героев
2) Преодолевают трудности по-разному: Валентина Актаева поддерживают близкие люди, он не одинок (мать, Нина Атласкина, Кузнецов Федор Иванович), его ждут родные люди, родной дом. А Андрей Соколов потерял все: дом, семью, потом и последнего сына.
3)Кольцевая композиция. Рассказ «Судьба человека»начинается со встречи автора со случайным попутчиком – Андреем Соколовым и Ванюшей. Завершается расставанием с этими людьми, ставшими автору близкими и дорогими. В центральной части повествование ведется от имени главного героя, что позволяет проследить за событиями его жизни, его нелегкой судьбой.
В повести «Симес ылтан» о войне, как попал в плен, о трудностях герой рассказывает матери, но повествование здесь ведется от лица автора.
3. Индивидуальная работа учащихся по карточкам
Выделить 1 качество, которое характеризует Андрея Соколова и Валентина Актаева: любовь, справедливость, доброта, честность, искренность, вера, мужество, стойкость, терпение, целеустремленность, великодушие, уверенность в себе, патриотизм, сострадание, трудолюбие, самоотверженность. (Подтвердить примерами из произведений).
4. Групповая работа.
1) Как показана в произведениях взаимовыручка? У кого мы замечаем эти же качества?
( Учащиеся вспоминают, как уставшие, еле идущие русские военнопленные поддерживали Андрея Соколова, чтобы тот не упал, и его не убили. Также запомнился врач, который под сильным дождем, в темноте проходил и искал раненых среди пленных и бескорыстно помогал им, не думая о своей жизни.)
2) Для чего нужен образ предателя и образ Варсуна Аюхина?
(Авторы показывают, что такие люди были, есть и будут, ими управляет слабость. Покорность обстоятельствам, трусость, лицемерие повлияли на судьбу предателя. Варсун Аюхин — человек распущенный, тянет за собой остальных жителей села. Валентин – человек, который может его вывести на чистую воду, поэтому-то Аюхин распускает о Валентине слухи, якобы он попал в плен по своей воле.
3) В чем видят главные герои счастье?
(Оба героя не говорят о богатстве, драгоценностях, радуются малому, казалось бы. Но это и есть самое ценное на земле: дом, лад в семье, здоровье детей, уважение друг к другу. Андрей Соколов заканчивает свой рассказ о своей жизни словами: «Чего больше надо?» «Симес ылтан» заканчивается описанием жизни счастливой семьи, любимой работы главных героев произведения.
— Почему в финале авторы заостряют наше внимание на этих фактах? (В мир, построенный бережно и любовно, врывается страшная война.)
4)О плене. М.Шолохов и А.Артемьев ввели описание плена, что было не свойственно литературе той поры.
-Как может измениться человек, попавший в такую жизненную ситуацию?
(Человек может ожесточиться, возненавидеть всех, может лишить себя жизни, теряя веру в ее смысл. Но Соколов и Актаев – сильные люди. Они сохранили веру и обрели счастье.)
-Почему авторы наделили их такими качествами?
(Вера, надежда и любовь – это черты, присущие из покон веков русскому и чувашскому человеку.)
5. Анализ эпизодов: «Поединок Соколова с лагерфюрером» и «поединок Актаева с Аюхиным».
— В.В.: Вспомним эпизод из рассказа «Судьба человека», где проявляется бесстрашие, мужество Андрея Соколова.( Поединок Соколова с лагерфюрером)
Прочитаем этот эпизод. Стр.24-27(3 стр.)
-Поведение Соколова повлияло на судьбу героя? (Да, «…Ты храбрый солдат. Я-тоже солдат и уважаю достойных противников. Стрелять я тебя не буду. …» — отвечает Соколову комендант.
-Диалог с Мюллером – это не вооруженная схватка двух врагов, а психологический поединок, из которого Соколов выходит победителем, что вынужден признать и сам Мюллер. Победа Советских войск на Волге и победа Соколова – событие одного порядка, так как победа над фашизмом – это, прежде всего, победа нравственная.
Актаев выходит победителем перед Аюхиным и жителями своего села. Он своим трудолюбием, терпением доказывает, что он герой войны, а не трус и не предатель.
6.Рефлексия.
— Что бы вы переняли от героев?
— Что понравилось на уроке?
— Что бы вы хотели предложить?
(-О чем же это произведение?)
— Критик В.Осипов в книге «Тайная жизнь Михаила Шолохова. Документальная хроника без легенд» утверждал, что «в рассказе читатель от судьбы человека переходит к мысли о судьбе человечества.
Любовь к Родине – это не отвлеченное понятие. У этой любви есть основа: семья, дом, место, где ты родился. Вот с этого начинается Родина. И если даже судьба отбирает самое дорогое, любовь к своему народу поможет обрести все заново.
Использованная литература:
1.Иванова Н.Г. Чувашская литература в общеобразовательных учреждениях с русским языком обучения. Учебное издание для общеобразовательных, начальных и средних профессиональных учебных заведений.(Н.Г. Иванова.-Чебоксары. 2009.
2.Фундаментальное ядро содержания общего образования.(под редакцией В.В.Козлова, А.М.Кондакова – М. Просвещение, 2009). Стандарты второго поколения.
3.В.Осипов. Тайная жизнь Михаила Шолохова. Документальная хроника без легенд.
Обновлено: 11.03.2023
Школа должна формировать у учеников единую картину мира, знания должны быть не в форме рассыпанной мозаики. Каждому учителю-предметнику не просто «наполнять знаниями учащихся, а действительно развивать детей, необходимы знания смежных школьных программ так же, как каждому музыканту-оркестранту – знание всей партитуры в целом, а не только своей отдельной партии. Обращение к междисциплинарным, общегуманитарным категориям развивает представление о критериях художественности, о классике, об уровнях и видах литературы, формирует литературный вкус.
| Вложение | Размер |
|---|---|
| integrirovannyy_urok.docx | 19.6 КБ |
Предварительный просмотр:
Тип урока: интегрированный
Применение общеобразовательных технологий: учебный диалог, разноуровневое и продуктивное обучение.
— показать связь писателей двух культур: чувашского и русского
— знать содержание рассказа и повести, уметь вести беседу и анализировать эпизоды;
— дать характеристику главным героям;
— сопоставить судьбу главных героев друг с другом и судьбой всего народа, на чью долю выпали тяготы Великой Отечественной войны.
— развивать мышление, умение рассуждать, сравнивать, высказывать свою точку зрения и подтверждать текстовым материалом.
— воспитывать гражданскую позицию обучающихся.
1.Вступительное слово учителя.
-Тема войны была важна в годы самой войны, актуальна сегодня и будет звучать, надеюсь, всегда, так как связана с темой подвига и памяти. Ведь это история. Память сердца.
Авторы этих произведений (портреты на доске) о войне знают не понаслышке. Оба – участники ВОВ. Испытали тяготы войны на себе.
Много можно говорить о них. Но сегодня перед нами стоит иная задача.
Для начала вспомним значение определения эпиграф
— Как понимаете эти слова?( В центре обоих произведений – судьба обыкновенного простого человека.)
-А что значит слово судьба ?
а)Стечение обстоятельств, независящих от воли человека, ход жизненных обстоятельств.
в)История существования кого, чего-нибудь.
г)Будущее, то, что случится (словарь С.И.Ожегова)
(Соколов и Актаев — люди, способные не покоряться обстоятельствам. В битве с судьбой писатели показали великую силу духа, характера. Это и есть черты, объединяющие чувашский и русский народ. Наличие их помогло выстоять в столь нелегких испытаниях, сохранить себя как личность.)
Разъяснение значения – Симес ылтан
2. Проблемный сопоставительный анализ
— Что сближает эти два произведения?
1) Военная тематика
2) Судьба людей, искалеченных войной,эти произведения о том, какой страшной трагедией является война, которая ломает и калечит судьбы людей.
3)В трудные ситуации Валентина Актаева поддерживает мать. А Соколова – мальчик.
— В чем отличие этих произведений?
1) Возраст и жизненный опыт главных героев
2) Преодолевают трудности по-разному: Валентина Актаева поддерживают близкие люди, он не одинок (мать, Нина Атласкина, Кузнецов Федор Иванович), его ждут родные люди, родной дом. А Андрей Соколов потерял все: дом, семью, потом и последнего сына.
3. Индивидуальная работа учащихся по карточкам
Выделить 1 качество, которое характеризует Андрея Соколова и Валентина Актаева: любовь, справедливость, доброта, честность, искренность, вера, мужество, стойкость, терпение, целеустремленность, великодушие, уверенность в себе, патриотизм, сострадание, трудолюбие, самоотверженность. (Подтвердить примерами из произведений).
4. Групповая работа.
1) Как показана в произведениях взаимовыручка? У кого мы замечаем эти же качества?
( Учащиеся вспоминают, как уставшие, еле идущие русские военнопленные поддерживали Андрея Соколова, чтобы тот не упал, и его не убили. Также запомнился врач, который под сильным дождем, в темноте проходил и искал раненых среди пленных и бескорыстно помогал им, не думая о своей жизни.)
2) Для чего нужен образ предателя и образ Варсуна Аюхина?
(Авторы показывают, что такие люди были, есть и будут, ими управляет слабость. Покорность обстоятельствам, трусость, лицемерие повлияли на судьбу предателя. Варсун Аюхин — человек распущенный, тянет за собой остальных жителей села. Валентин – человек, который может его вывести на чистую воду, поэтому-то Аюхин распускает о Валентине слухи, якобы он попал в плен по своей воле.
3) В чем видят главные герои счастье?
— Почему в финале авторы заостряют наше внимание на этих фактах? (В мир, построенный бережно и любовно, врывается страшная война.)
4)О плене. М.Шолохов и А.Артемьев ввели описание плена, что было не свойственно литературе той поры.
-Как может измениться человек, попавший в такую жизненную ситуацию?
(Человек может ожесточиться, возненавидеть всех, может лишить себя жизни, теряя веру в ее смысл. Но Соколов и Актаев – сильные люди. Они сохранили веру и обрели счастье.)
-Почему авторы наделили их такими качествами?
(Вера, надежда и любовь – это черты, присущие из покон веков русскому и чувашскому человеку.)
Прочитаем этот эпизод. Стр.24-27(3 стр.)
-Диалог с Мюллером – это не вооруженная схватка двух врагов, а психологический поединок, из которого Соколов выходит победителем, что вынужден признать и сам Мюллер. Победа Советских войск на Волге и победа Соколова – событие одного порядка, так как победа над фашизмом – это, прежде всего, победа нравственная.
Актаев выходит победителем перед Аюхиным и жителями своего села. Он своим трудолюбием, терпением доказывает, что он герой войны, а не трус и не предатель.
— Что бы вы переняли от героев?
— Что понравилось на уроке?
— Что бы вы хотели предложить?
(-О чем же это произведение?)
Любовь к Родине – это не отвлеченное понятие. У этой любви есть основа: семья, дом, место, где ты родился. Вот с этого начинается Родина. И если даже судьба отбирает самое дорогое, любовь к своему народу поможет обрести все заново.
1.Иванова Н.Г. Чувашская литература в общеобразовательных учреждениях с русским языком обучения. Учебное издание для общеобразовательных, начальных и средних профессиональных учебных заведений.(Н.Г. Иванова.-Чебоксары. 2009.
2.Фундаментальное ядро содержания общего образования.(под редакцией В.В.Козлова, А.М.Кондакова – М. Просвещение, 2009). Стандарты второго поколения.
3.В.Осипов. Тайная жизнь Михаила Шолохова. Документальная хроника без легенд.
Какие меры закрепили минские соглашения. Краткое содержание
Как исполнялись минские соглашения
По факту за семь лет сторонам после долгих переговоров удалось лишь добиться обмена насильно удерживаемых лиц (по факту пленных). ДНР и ЛНР, а также МИД России неоднократно обвиняли Киев в незаконном занятии населенных пунктов в буферной зоне и появлении там тяжелой техники.
Не были амнистированы участники событий 2014–2015 годов. И хотя Верховная рада приняла в 2015 году закон об особом статусе Донбасса, однако увязала вступление его в силу с проведением местных выборов. При этом в Киеве настаивали на том, что сначала должны восстановить контроль над границей, а уже потом проводить выборы. В Москве с этим категорически не соглашались.
В 2019 году участники Контактной группы приняли так называемую формулу Штайнмайера (по имени ее автора, главы МИД Германии Франка Штайнмайера), в соответствии с которой закон об особом статусе должен был вступить в силу после признания местных выборов в Донецкой и Луганской областях соответствующими стандартами ОБСЕ. Помимо этого, предполагалось вновь отвести вооруженные формирования на прежние позиции. Принятие этой поправки вызвало недовольство оппозиции в Киеве. Согласовать порядок проведения выборов сторонам так и не удалось.
Хӑмла ӳстерекенсемшӗн халӗ хӗрӳ тапхӑр. Шел пулин те, ку енӗпе ӗҫлекен хуҫалӑх шутлӑ юлнӑ республикӑра. Вӗсенчен пӗри — Ҫӗрпӳ районӗнчи чӑваш патшалӑх наукӑпа тӗпчев ял хуҫалӑх институчӗ. «Симӗс ылтӑн» лаптӑкӗ унта 14 гектар ытларах йышӑнать. Хӑмлаҫӑсен ӗҫӗ-хӗлӗпе пирӗн пултарулӑх ушкӑнӗ кӑсӑкланчӗ.
Алиса Александрова, Екатерина Янгалакова
Пирӗн тӑрӑхри ҫӗр хӑмла ӳстерме уйрӑмах лайӑх пулнине чылай ҫул каяллах тӗпчесе пӗлнӗ. Хӑш-пӗр тӗс кунти хӗл сиввине чӑтаймасть пулин те, Ҫӗрпӳ районӗнчи хуҫалӑхра хӑмлан 256 сорчӗпе гибридне ҫитӗнтереҫҫӗ. Вӑл шутра тӗрлӗ чир-чӗртен, хут-кӑпшанкӑран чылай хушӑ сыхланма пултараканнисене те. Кунти тӗп ӗҫ ӑслӑлӑх тӗпчевӗсемпе ҫыхӑннӑ. Ытларах хӑмла тӗсӗсене ҫӗнетсе тӑрассине тимлӗх уйӑраҫҫӗ. Тухӑҫлӑхӗ — иккӗмӗш вырӑнта. Ӗҫе вӗҫлемесӗр «мулпа» мухтанасшӑн мар хуҫалӑхра, апла пулин те ҫанталӑк хӑмла тухӑҫӗшӗн тӑрӑшнӑ пекех туйӑнать, теҫҫӗ. Вӑтамран гектартан 18 центнер тухать.
Ҫавӑнпа курланкисем те шултӑра. 2-3 ҫулти лаптӑксенче хӑмла вӗтӗрех. Пахчасен тухӑҫлахӗ те ҫавна кура расна. «Пӗр вырӑнта 13 ҫул таранччен аван тухӑҫ пама пултарать «симӗс ылтӑн», — теҫҫӗ специалистсем. Хальхи вӑхӑтра ял хуҫалӑх ӗҫне техникӑна шанса параҫҫӗ пулин те, ҫын вӑйӗсӗр те май килмест. Предприятире 26-ӑн ӗҫлеҫҫӗ. Ытларахӑшӗ тасатса тирпейлессипе тимлет. Сӑмах май, паянхи кун тӗлне 50 тонна яхӑн чӗр хӑмла татнӑ. Ҫанталӑк аван тӑрсан тепӗр эрнерен пахчасем йывӑр шпалерсенчен хӑтӑлӗҫ.
Кӗркунне «симӗс ылтӑн» лаптӑкне тепӗр 1 гектар анлӑлатасшӑн. Наукӑпа тӗпчев ял хуҫалӑх институчӗ ҫывӑх вӑхӑтра хӑйӗн брендне кӑларса «Цивильский знак» паллӑ патентласшӑн.

3) ҫыравҫăн тĕп тĕллевĕ – каласа кăтартасси мар, сăнласа парасси:
а) ҫыравҫă ҫут ҫанталă ка витĕмлĕн кăтартакан сăнлăхсене тупса, курма, ăнланма вĕрентесси; ă ) ҫыравҫă тĕрлĕрен мелсене (пейзаж) мĕншĕн тунине ăнлантарасси; б) ачасен текст тăрăх ĕҫлес туйăмне аталантарасси; в) сочиненипе пуплев ăсталăхне якатни.
Илемлĕх тĕллевĕсем:
1) ачасен чун илемне вăратасси;
2) ҫут ҫанталăк илемне ачасен умне кăларса тăратасси;
Урок тĕсĕ : сене темана веренмелли урок.
Урок мелĕсемпе меслечĕсем: учитель сăмахĕ ; илемлĕ вулав; коментариллĕ вулав; ăнлантаруллă вулав; ыйту-хурав; калаҫу; кирлĕ эпизодсене илемлĕ вуласа тишкересси; шырав.
Пуплеве аталантарас хăнăхусем: палăртуллă вулав; вуланине кĕскен каласа пани; вуланă хайлава хак пама вĕрентесси; текст тăрăх ĕҫлеме хăнă хтарасси.
Литература теорийĕ : Пейзаж
Курăмлăх хатĕрĕсем: 1. Ҫемен Элкер сăн ӳкерчĕкĕ, презентаци.
2. Ҫыравҫăн кĕнекисем (произведенийĕсем).
Словарь есе:
кăмăр – вăрманти хуҫăлса е тапăлса ӳкнĕ йывăҫсем выртакан вырăн
Урок эпиграфĕ :
Апла пулсан вăрман вăл мул,
Апла пулсан вăл тус-тăван
Сапрлăх тĕллевĕсем:
1) ҫут ҫанталăка, кайăксемпе чĕр чунсен пурнăҫне сăнама, упрама вĕрентесси;
2) Тăван ҫĕршыв илемĕпе пурлăхне (улăх-ҫаранне, чечек-ҫеҫкине, ҫын
вăйĕпе пулнă ырлăха) упрасси, ун пуянлăхĕпе перекетлĕ усă курасси;
3) халăхшăн ырă ĕҫ туни – тивĕҫ, телей, савăнăҫ.
Пĕлӳ тĕллевĕсем:
1) ҫыравҫă ҫинчен кĕске информаци илесси;
2) хайлава тишкересси;
3) ҫыравҫăн тĕп тĕллевĕ – каласа кăтартасси мар, сăнласа парасси:
а) ҫыравҫă ҫут ҫанталă ка витĕмлĕн кăтартакан сăнлăхсене тупса, курма, ăнланма вĕрентесси; ă ) ҫыравҫă тĕрлĕрен мелсене (пейзаж) мĕншĕн тунине ăнлантарасси; б) ачасен текст тăрăх ĕҫлес туйăмне аталантарасси; в) сочиненипе пуплев ăсталăхне якатни.
Илемлĕх тĕллевĕсем:
1) ачасен чун илемне вăратасси;
2) ҫут ҫанталăк илемне ачасен умне кăларса тăратасси;
Урок тĕсĕ : сене темана веренмелли урок.
Урок мелĕсемпе меслечĕсем: учитель сăмахĕ ; илемлĕ вулав; коментариллĕ вулав; ăнлантаруллă вулав; ыйту-хурав; калаҫу; кирлĕ эпизодсене илемлĕ вуласа тишкересси; шырав.
Пуплеве аталантарас хăнăхусем: палăртуллă вулав; вуланине кĕскен каласа пани; вуланă хайлава хак пама вĕрентесси; текст тăрăх ĕҫлеме хăнă хтарасси.
Литература теорийĕ : Пейзаж
Курăмлăх хатĕрĕсем: 1. Ҫемен Элкер сăн ӳкерчĕкĕ, презентаци.
2. Ҫыравҫăн кĕнекисем (произведенийĕсем).
Словарь есе:
кăмăр – вăрманти хуҫăлса е тапăлса ӳкнĕ йывăҫсем выртакан вырăн
Урок эпиграфĕ :
Апла пулсан вăрман вăл мул,
Апла пулсан вăл тус-тăван
Урок юхăмĕ :
1. Класа йеркелени.
2. Урок темипе теллевесене тупни.
Тупмалли юмахсен тупсамесене тупни.
Хелле хыванать, сулла таханать. (Варман)
3. Сене темана анлантарни.
Семен Элкер пурнасепе пултарулахе синчен презентаци пахни.
— Текстра авалхи тата паянхи варман синчен калакан вырансене тупар, вуласа парар.
— Повесть сыпакенче автор менле йывассене асанна? Хайлаври йывассе синчен каласа парар. ( Ачасем йеркипе каласа парассе)
Йывассем синчен презентаци пахни.
4. Шкатулкари япаласене пелер.
— Греципе Римра 5 пин сул каяллах сынсем ана шансан сипленме уса курна, компресс туна, ыраттаракан вырана верилентерсе хуна. Пирен сершывра унан сухарне чамлана, унпа шал тунисене, савар ашне сиплене. Сав сухара бинт е пластырь выранне суран сине шал вратсан хуна. Ана спирт синче ирелтерсе ал-урана серне. Хале сав эмеле скипидар тессе.
Ун йепписене веретсе шывне есессе. Йепписене хеллехисене илессе, меншен тесен унта С витамин нумай. (Хыр сухаре, хыр йывасе)
— Ку майар тутлахла.Саве тессер, ыра шаршла. Хаяр Йаван вахатенчех ана ют сершывсене сутма пуслана. Ун чустинчен халва, кондитер япалисене тавассе.
— Касал Рассейре экологи суле. Эсир экологи сулне халалласа эсир менле ессем турар? (Ачасем тавралаха чараш, хыр, каврас лартни синчен тата суркунне шанкарчсем валли веллесем туса сакни синчен калассе)
— Хыр, чараш йывасем менпе усалла –ши?
Хыр – чараш йывасенчен хлорофилл – каротин пастине илессе. Эфир суне пуре чиресенчен сипленме уса курассе. Ку йывасан экстрактне шал тасатмалли паста, супань; пит, ал-ура валли крем туна сере ярассе.
Хыр йышши йывассем Японире варам кун-сул, емерлех паллисене пелтерессе. Финляндире — пурнас палли, Китайра – ененева, Азире вилемсерлех паллине пелтерессе. Хыртан Тура санесене касса каларна. Украинара хер суралсан хыр лартна. Нимессен хыр тасалах паллине пелтерне.
Картинана санлар. Малти планра мен куратар? Упасем менле варманта?
— Кунта чан-чан хыр вармане сывлать, кашлать, шавлать. Картина авторне
Хыр йывасе сывлаша фитонцид каларать, туберкулёз чиренчен, услекрен сывалма пулашать, саванпа санаторисене хыр вармане таврашне тавассе.
Читайте также:
- Ногти в школу миндаль 2021
- Кровавый бандурист краткое содержание
- Справка по конкурсу сюжетно ролевых игр в доу
- Пока фрейд спал краткое содержание
- Средства коммуникации это форум школьная электронная почта











































